ลูกของพระที่มรณภาพ ขอเป็นผู้จัดการมรดกเงินของพระได้ไหม?

ไม่ได้ ถ้าเงินนั้นพระได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศและไม่ได้ทำพินัยกรรมหรือยกให้ใครไว้ เงินตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนาตาม ป.พ.พ. มาตรา 1623 ลูกจึงไม่ใช่ทายาทและไม่ใช่ผู้มีส่วนได้เสียสำหรับเงินก้อนนั้น แต่ถ้ามีทรัพย์ที่พระมีอยู่ก่อนบวช ลูกยังร้องขอจัดการทรัพย์ส่วนนั้นได้

เมื่อพ่อที่บวชเป็นพระมรณภาพและมีเงินฝากธนาคารเหลืออยู่ ลูกมักเข้าใจว่าตนเป็นทายาทลำดับแรก จึงไปยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกเพื่อนำคำสั่งศาลไปถอนเงิน แล้วพบว่าวัดยื่นคัดค้าน บทความนี้ตอบเฉพาะคำถามว่าลูกของพระมีสิทธิร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกสำหรับเงินของพระหรือไม่ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยไว้อย่างไร และมีกรณีใดบ้างที่ลูกยังมีสิทธิ

ผู้มีส่วนได้เสียในการขอตั้งผู้จัดการมรดก คืออะไร?

ผู้มีส่วนได้เสีย คือผู้ที่ได้รับประโยชน์หรือเสียประโยชน์โดยตรงจากการที่กองมรดกมีหรือไม่มีผู้จัดการ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1713 ให้สิทธิร้องขอต่อศาลตั้งผู้จัดการมรดกแก่บุคคลสามกลุ่ม คือ ทายาท ผู้มีส่วนได้เสีย และพนักงานอัยการ ผู้ที่ไม่อยู่ในสามกลุ่มนี้ไม่มีอำนาจยื่นคำร้อง

สำหรับคนทั่วไป ลูกเป็นทายาทโดยธรรมลำดับแรกจึงร้องขอได้เสมอ แต่ทรัพย์ของพระภิกษุมีกฎหมายแยกไว้สองส่วน

  • ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศ เมื่อพระมรณภาพตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนา เว้นแต่พระได้จำหน่ายไประหว่างมีชีวิตหรือทำพินัยกรรมไว้ ตามมาตรา 1623
  • ทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนอุปสมบท ไม่ตกเป็นของวัด และตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมตามปกติ ตามมาตรา 1624

คำถามว่าลูกมีส่วนได้เสียหรือไม่ จึงต้องดูเป็นรายทรัพย์ ไม่ได้ดูจากความเป็นลูกอย่างเดียว หลักทั่วไปของเรื่องนี้อ่านได้ใน พระมรณภาพ ทรัพย์สินตกแก่วัดหรือญาติ

ลูกของพระขอเป็นผู้จัดการมรดกเงินที่พระได้มาระหว่างบวชได้ไหม?

ไม่ได้ เพราะเงินนั้นไม่ได้ตกทอดแก่ลูก ลูกจึงไม่มีฐานะทายาทสำหรับเงินก้อนนั้น และการมีหรือไม่มีผู้จัดการมรดกก็ไม่กระทบสิทธิของลูก ศาลจึงยกคำร้องได้ ผลเป็นเช่นเดียวกันไม่ว่าลูกจะเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายหรือบุตรนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้ว

ทรัพย์ของพระตกแก่ใครเมื่อมรณภาพลูกร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกได้หรือไม่
เงินและทรัพย์ที่ได้มาระหว่างบวช ไม่มีพินัยกรรมวัดที่เป็นภูมิลำเนาไม่ได้
ทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนบวชทายาทโดยธรรมได้ ในฐานะทายาท
ทรัพย์ระหว่างบวชที่พระทำพินัยกรรมยกให้ลูกลูกในฐานะผู้รับพินัยกรรมได้ ในฐานะผู้รับพินัยกรรม
ทรัพย์ที่พระยกให้ลูกไปแล้วขณะมีชีวิตเป็นของลูกตั้งแต่วันรับการให้ไม่ใช่มรดก ไม่ต้องตั้งผู้จัดการ

ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างบวชหมายถึงทุกอย่างที่พระได้มาในช่วงนั้น ไม่ว่าจะได้จากกิจนิมนต์ ญาติโยมถวาย หรือได้รับจากญาติของพระเองก็ตาม เงินที่ได้จากการขายทรัพย์ซึ่งได้มาระหว่างบวช รวมทั้งดอกเบี้ย ก็อยู่ในส่วนนี้ด้วย ส่วนกรณีทรัพย์ที่ได้สิทธิมาก่อนบวชแต่จดทะเบียนภายหลัง ดู ที่ดินได้มาก่อนบวชแต่โอนชื่อหลังบวช

ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร

ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าลูกของพระไม่ใช่ผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกสำหรับเงินที่พระได้มาระหว่างบวช

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1807/2536 เป็นคดีที่พระภิกษุมรณภาพโดยไม่ได้ทำพินัยกรรมและมีเงินเหลืออยู่ ผู้ร้องซึ่งเป็นบุตรนอกสมรสที่พระรับรองแล้วยื่นขอตั้งผู้จัดการมรดก วัดที่พระสังกัดเข้ามาคัดค้าน ศาลฎีกาเห็นว่าเงินนั้นพระได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศ จึงตกเป็นสมบัติของวัด แม้ผู้ร้องจะมีฐานะเป็นทายาทโดยธรรมของพระ ก็ไม่มีสิทธิในเงินจำนวนนี้ จึงไม่ใช่ทายาทสำหรับเงินดังกล่าวและไม่ใช่ผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1816/2542 วางหลักเรื่องฐานะของวัดไว้ว่า ที่ดินที่พระได้มาระหว่างบวชและยังเป็นของพระขณะมรณภาพตกเป็นของวัดตามมาตรา 1623 แต่วัดไม่ใช่ทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 การที่วัดร้องขอให้ศาลตั้งบุคคลหนึ่งเป็นผู้จัดการมรดกของพระ จึงไม่ใช่เรื่องทายาทขอตั้งผู้จัดการมรดกเพื่อแบ่งมรดกกัน

เมื่ออ่านสองคดีประกอบกัน วัดได้ทรัพย์ไปโดยผลของกฎหมายในฐานะเจ้าของ ไม่ใช่ในฐานะทายาทที่ต้องแบ่งกับลูกหลานของพระ ข้อพิพาทระหว่างญาติกับวัดจึงมักไปตัดสินกันที่คำถามว่า ทรัพย์ชิ้นนั้นพระได้มาเมื่อใด

ถ้าเชื่อว่าเงินบางส่วนเป็นของพระก่อนบวช ต้องเตรียมอะไร?

ต้องเตรียมหลักฐานที่แสดงว่าทรัพย์นั้นมีอยู่ก่อนวันอุปสมบท เพราะถ้าพิสูจน์ได้ ทรัพย์ส่วนนั้นเป็นมรดกที่ตกแก่ทายาท และลูกมีสิทธิร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกได้ เอกสารที่ควรรวบรวม

  • หลักฐานวันอุปสมบท เช่น หนังสือสุทธิ หรือหนังสือรับรองจากวัด
  • สมุดบัญชีและรายการเดินบัญชีย้อนหลัง เพื่อดูวันเปิดบัญชีและยอดเงิน ณ วันก่อนบวช
  • โฉนดที่ดิน สัญญาซื้อขาย หรือทะเบียนรถ ที่ระบุวันได้มา
  • ทะเบียนบ้าน สูติบัตร หรือหลักฐานการรับรองบุตร เพื่อแสดงความเป็นทายาท
  • มรณบัตร และหลักฐานว่าพระสังกัดวัดใดขณะมรณภาพ

ขั้นตอนโดยสรุป

  1. แยกรายการทรัพย์เป็นสองกลุ่ม คือก่อนบวชและระหว่างบวช
  2. ตรวจว่าพระทำพินัยกรรมไว้หรือไม่ โดยสอบถามวัด ญาติ และผู้ใกล้ชิด
  3. ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกต่อศาลที่พระมีภูมิลำเนาขณะมรณภาพ โดยระบุให้ชัดว่าขอจัดการทรัพย์รายการใด และเหตุใดทรัพย์นั้นจึงตกแก่ทายาท
  4. หากวัดคัดค้าน ต้องนำพยานหลักฐานเรื่องเวลาที่ได้ทรัพย์มาสืบ

บัญชีที่เปิดก่อนบวชแต่มีเงินเข้าออกต่อเนื่องหลังบวชเป็นกรณีที่พิสูจน์ยาก เงินส่วนใดเป็นของเดิมและส่วนใดได้มาภายหลังขึ้นกับพยานหลักฐาน และศาลพิจารณาเป็นรายคดี จดหมายหรือบันทึกที่พระเขียนไว้ก็ไม่แน่ว่าจะใช้เป็นพินัยกรรมได้ ดู พระเขียนจดหมายยกเงินฝากให้ลูกศิษย์ ใช้เป็นพินัยกรรมได้ไหม

ตัวอย่างสมมติ: เงินฝากสองบัญชีของหลวงพ่อสมบูรณ์

ตัวอย่างสมมติ นายสมบูรณ์มีลูกชายหนึ่งคนชื่อนายกิตติ ก่อนบวชเขามีเงินฝากประจำ 400,000 บาท ต่อมาบวชเป็นพระและจำพรรษาอยู่วัดเดียวตลอด 18 ปี ระหว่างนั้นเปิดบัญชีออมทรัพย์อีกบัญชีหนึ่งไว้เก็บปัจจัยที่ญาติโยมถวาย มีเงิน 900,000 บาท หลวงพ่อมรณภาพโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม

นายกิตติยื่นขอเป็นผู้จัดการมรดกโดยระบุทรัพย์เฉพาะบัญชีออมทรัพย์ 900,000 บาท วัดคัดค้าน กรณีนี้เงินได้มาระหว่างบวชทั้งหมด จึงตกเป็นของวัด นายกิตติไม่ใช่ผู้มีส่วนได้เสียสำหรับเงินก้อนนี้ และมีแนวโน้มที่ศาลจะยกคำร้อง

แต่ถ้านายกิตติระบุบัญชีเงินฝากประจำ 400,000 บาท พร้อมรายการเดินบัญชีที่แสดงว่าเงินมีอยู่ก่อนวันอุปสมบท เขามีฐานะทายาทสำหรับเงินส่วนนี้และร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกได้ ส่วนดอกเบี้ยที่งอกขึ้นระหว่างบวชจะเป็นของใครยังเป็นข้อที่โต้แย้งกันได้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • ยื่นคำร้องโดยอ้างแต่ความเป็นลูก ไม่แยกว่าทรัพย์ใดได้มาก่อนหรือหลังบวช เมื่อวัดคัดค้านจึงไม่มีหลักฐานรองรับ
  • ถอนเงินจากบัญชีของพระไปก่อน ด้วยบัตรหรือรหัสที่พระฝากไว้ หากเงินนั้นเป็นของวัด ผู้ถอนอาจถูกเรียกคืนและอาจมีความรับผิดอื่นตามมา
  • เข้าใจว่าคำพูดของพระที่ว่าจะยกเงินให้มีผลตามกฎหมาย การให้ต้องส่งมอบกันจริงขณะมีชีวิต หรือทำเป็นพินัยกรรมให้ถูกแบบ
  • คิดว่าวัดต้องแบ่งให้ญาติ วัดไม่ใช่ทายาทร่วมกับลูกหลาน จึงไม่มีหน้าที่แบ่งทรัพย์ที่ตกเป็นของวัดตามกฎหมาย

ทนายช่วยอะไรได้บ้างในคดีทรัพย์ของพระที่มรณภาพ

คดีประเภทนี้แพ้ชนะกันที่การพิสูจน์เวลาที่ได้ทรัพย์ ผู้ที่ยื่นคำร้องเองมักเขียนคำร้องกว้างเกินไปจนถูกยกทั้งหมด ทั้งที่มีทรัพย์บางส่วนซึ่งตนมีสิทธิจริง งานที่ทนายช่วยได้

  • ตรวจรายการทรัพย์และเอกสารธนาคาร แยกส่วนที่เป็นของวัดออกจากส่วนที่ตกแก่ทายาท
  • ตรวจว่าเอกสารที่พระทำไว้เข้าแบบพินัยกรรมหรือเป็นการให้ที่สมบูรณ์แล้วหรือไม่
  • ร่างคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกให้ระบุเฉพาะทรัพย์ที่ผู้ร้องมีส่วนได้เสีย และเตรียมพยานรับมือคำคัดค้านของวัด
  • เจรจากับวัดในส่วนที่ข้อเท็จจริงไม่ชัด เพื่อลดเวลาและค่าใช้จ่ายของทั้งสองฝ่าย

บทบาทของผู้จัดการมรดกโดยทั่วไปอ่านได้ใน ทำไมต้องมีผู้จัดการมรดก และกรณีใกล้เคียงใน ถึงแก่ความตายขณะบวชเป็นพระภิกษุ ทรัพย์มรดกตกแก่วัดหรือทายาท

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

พ่อบวชเป็นพระแล้วมรณภาพ ลูกมีสิทธิรับเงินฝากของพ่อไหม?

มีสิทธิเฉพาะเงินที่พ่อมีอยู่ก่อนบวช หรือเงินที่พ่อทำพินัยกรรมยกให้ ส่วนเงินที่ได้มาระหว่างบวชและไม่มีพินัยกรรม ตกเป็นของวัดที่พ่อสังกัดตามมาตรา 1623

ลูกนอกสมรสที่พระรับรองแล้ว ต่างจากลูกที่ชอบด้วยกฎหมายไหมในเรื่องนี้?

ไม่ต่างกัน ทั้งสองกรณีเป็นทายาทโดยธรรมของพระ แต่ต่างก็ไม่มีสิทธิในทรัพย์ที่พระได้มาระหว่างบวช ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1807/2536 ผู้ร้องเป็นบุตรนอกสมรสที่รับรองแล้ว และศาลถือว่าไม่ใช่ผู้มีส่วนได้เสียสำหรับเงินดังกล่าว

วัดเป็นทายาทของพระที่มรณภาพหรือไม่?

ไม่เป็น วัดได้ทรัพย์ที่พระได้มาระหว่างบวชโดยผลของมาตรา 1623 ไม่ใช่ในฐานะทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1816/2542

ถ้าพระทำพินัยกรรมยกเงินให้ลูก ลูกขอเป็นผู้จัดการมรดกได้ไหม?

ได้ เพราะกฎหมายยอมให้พระทำพินัยกรรมยกทรัพย์ที่ได้มาระหว่างบวชให้ผู้ใดก็ได้ ลูกจึงมีส่วนได้เสียในฐานะผู้รับพินัยกรรม ทั้งนี้พินัยกรรมต้องทำถูกแบบและครอบคลุมถึงเงินก้อนที่พิพาท

พระสึกก่อนตาย เงินที่เก็บไว้ตอนบวชเป็นของใคร?

มาตรา 1623 ใช้กับพระที่มรณภาพขณะยังอยู่ในสมณเพศ ถ้าสึกแล้วจึงเสียชีวิต ทรัพย์ที่ยังเป็นของผู้ตายย่อมตกทอดแก่ทายาทตามหลักมรดกทั่วไป แต่ต้องตรวจข้อเท็จจริงว่าเงินนั้นเป็นของส่วนตัวหรือเป็นเงินของวัด

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ