โดยทั่วไปใช้ไม่ได้ ถ้าจดหมายเพียงแสดงความรู้สึกว่าอยากให้เงินเป็นของลูกศิษย์ และนัดให้ไปลงลายมือชื่อเพื่อเบิกเงิน โดยไม่มีข้อความสั่งยกทรัพย์เมื่อตนตาย ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าจดหมายลักษณะนี้ไม่เป็นทั้งการให้ขณะมีชีวิตและพินัยกรรม เงินฝากจึงตกแก่วัดตามมาตรา 1623
ลูกศิษย์หรือญาติที่ดูแลพระมานานมักมีจดหมาย บันทึก หรือข้อความที่ท่านเขียนไว้ว่าอยากให้เงินในบัญชีเป็นของตน เมื่อท่านมรณภาพและวัดขอรับเงินในบัญชี คำถามคือเอกสารที่ถืออยู่ใช้ยันวัดได้หรือไม่ บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องจดหมายและเงินฝากของพระ ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกา
พินัยกรรมคืออะไร และจดหมายต่างจากพินัยกรรมอย่างไร
พินัยกรรมคือการแสดงเจตนากำหนดการเผื่อตายในเรื่องทรัพย์สินของตน ซึ่งจะมีผลเมื่อผู้ทำตาย และต้องทำตามแบบที่กฎหมายกำหนด จดหมายทั่วไปต่างจากพินัยกรรมตรงที่มักเป็นการเล่าเรื่อง บอกความห่วงใย หรือสั่งให้ผู้รับไปทำบางอย่าง โดยไม่มีข้อความสั่งว่าเมื่อตนตายให้ทรัพย์ตกแก่ใคร
กฎหมายไม่ได้ห้ามทำพินัยกรรมในรูปจดหมาย พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1657 ต้องการเพียงให้ผู้ทำเขียนด้วยมือตนเองทั้งหมด ลงวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ จดหมายที่ครบองค์ประกอบนี้และมีข้อความยกทรัพย์เมื่อตายจึงอาจเป็นพินัยกรรมได้
สำหรับพระภิกษุ มาตรา 1623 ให้ทรัพย์สินที่พระได้มาระหว่างสมณเพศตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนาเมื่อท่านมรณภาพ เว้นแต่ท่านจะได้จำหน่ายไประหว่างมีชีวิตหรือโดยพินัยกรรม ลูกศิษย์จะได้เงินจึงต้องเข้าข้อยกเว้นข้อใดข้อหนึ่ง หลักทั่วไปดูที่ พระมรณภาพแล้วทรัพย์สินตกแก่วัดหรือญาติ
จดหมายที่พระบอกว่าอยากให้เงินฝากเป็นของลูกศิษย์ มีผลทางกฎหมายแค่ไหน
มีผลน้อยกว่าที่ผู้ถือจดหมายคาดไว้ ถ้าข้อความเป็นเพียงการบอกความในใจและนัดให้ไปทำธุรกรรมที่ธนาคาร ต้องแยกดูสองช่องทาง
ช่องทางแรก การให้ในขณะมีชีวิต การให้จะสมบูรณ์เมื่อส่งมอบทรัพย์สินที่ให้ตามมาตรา 523 สำหรับเงินฝาก ต้องมีการถอนมามอบหรือโอนเข้าบัญชีผู้รับจริง จดหมายที่บอกว่า "ให้มาลงชื่อไว้จะได้เบิกได้" แสดงในตัวว่ายังไม่ได้ส่งมอบเงิน
ช่องทางที่สอง พินัยกรรม ต้องมีข้อความกำหนดการเผื่อตาย คือสั่งให้ทรัพย์ตกแก่ผู้ใดเมื่อตนถึงแก่ความตาย ข้อความทำนองว่าอยากให้เงินเป็นของผู้รับ ศาลอาจมองว่าเป็นเพียงการแสดงความรู้สึก ยังไม่ถึงขั้นเป็นคำสั่งยกทรัพย์
| เอกสารหรือการกระทำของพระ | ผลต่อเงินฝากเมื่อพระมรณภาพ |
|---|---|
| จดหมายบอกความตั้งใจ และขอให้ลูกศิษย์ไปลงชื่อในสมุดเงินฝาก | ไม่เป็นการให้ ไม่เป็นพินัยกรรม เงินตกแก่วัด |
| ถอนหรือโอนเงินให้ลูกศิษย์เสร็จสิ้นก่อนมรณภาพ | เงินเป็นของผู้รับแล้ว ไม่ตกแก่วัด |
| เขียนเองทั้งฉบับ ลงวันที่ ลงชื่อ มีข้อความยกเงินให้เมื่อตนมรณภาพ | อาจเป็นพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ ผู้รับพินัยกรรมได้เงิน |
| พินัยกรรมเดิมระบุบัญชีไว้เฉพาะบางบัญชี ต่อมาเปิดบัญชีใหม่ | บัญชีที่พินัยกรรมไปไม่ถึงตกแก่วัด |
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร
ศาลฎีกาเคยตัดสินให้วัดชนะในคดีที่ลูกศิษย์อ้างทั้งพินัยกรรมและจดหมายของพระ ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5789/2538 วัดซึ่งเป็นภูมิลำเนาของพระผู้มรณภาพเป็นโจทก์ฟ้องลูกศิษย์ของท่านเป็นจำเลย โต้แย้งกันเรื่องเงินฝากส่วนตัวของพระสองบัญชี จำเลยมีหลักฐานสามชิ้น ศาลพิจารณาทีละชิ้นดังนี้
- พินัยกรรมฉบับเดิม พระเคยทำพินัยกรรมยกเงินที่ฝากไว้กับธนาคารที่ระบุชื่อ ทั้งที่มีอยู่และที่จะมีในอนาคต ให้จำเลยผู้เดียว แต่สองบัญชีที่พิพาทไม่ปรากฏอยู่ในข้อกำหนดนั้น และพินัยกรรมทำขึ้นก่อนที่พระจะมีเงินในสองบัญชีนี้ ศาลเห็นว่าข้อกำหนดไม่มีผลไปถึงเงินในบัญชีพิพาท
- จดหมายฉบับแรก เป็นจดหมายธรรมดา ตอนท้ายเตือนให้จำเลยไปลงชื่อในสมุดเงินฝาก ไม่มีข้อความกำหนดการเผื่อตาย จึงไม่ใช่พินัยกรรม
- จดหมายฉบับที่สอง พระเขียนขณะป่วยหนัก บอกว่าเป็นห่วงเงินฝาก หากสิ้นลมโดยไม่มีหลักฐานเงินจะตกเป็นของสงฆ์ ท่านอยากให้เป็นของจำเลยผู้เดียว และกำชับให้ไปลงชื่อในสมุดเงินฝากให้ได้ ศาลเห็นว่าเป็นการแจ้งให้ไปลงตัวอย่างลายมือชื่อเพื่อให้เบิกเงินได้ ส่วนข้อความตอนต้นเป็นการแสดงความรู้สึกในใจเท่านั้น
ศาลให้เหตุผลว่า การที่พระเลือกวิธีให้จำเลยมาลงลายมือชื่อ แสดงว่าท่านยังไม่ได้ยกเงินให้ในขณะมีชีวิต และข้อความในจดหมายก็ถือไม่ได้ว่าเป็นพินัยกรรม เมื่อท่านมรณภาพขณะเป็นพระ เงินทั้งสองบัญชีซึ่งได้มาระหว่างสมณเพศจึงตกเป็นของวัดตามมาตรา 1623
ในทางกลับกัน เมื่อเอกสารครบแบบและมีข้อกำหนดเผื่อตายชัดเจน ศาลก็บังคับให้ ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6433/2556 พระเขียนพินัยกรรมเองทั้งฉบับ ลงวันที่และลายมือชื่อครบ ระบุมอบทรัพย์สินเงินทองและข้าวของในห้องของท่านให้ทายาทเมื่อท่านตาย ศาลถือว่ารวมถึงเงินตามสมุดบัญชีที่พบในห้อง และข้อความที่เติมโดยไม่ได้ลงชื่อกำกับไม่ทำให้พินัยกรรมทั้งฉบับเสียไป
ถ้าพระต้องการยกเงินฝากให้ลูกศิษย์หรือญาติ ต้องทำอย่างไรจึงมีผล
ต้องเลือกทางใดทางหนึ่งให้ชัด และทำให้เสร็จขณะที่ท่านยังมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์
- ให้ทันทีในขณะมีชีวิต ถอนเงินมอบให้หรือโอนเข้าบัญชีของผู้รับ และเก็บหลักฐานการทำรายการไว้ ผลของการให้ที่สมบูรณ์แล้วอธิบายไว้ใน พระให้เงินญาติก่อนมรณภาพ วัดฟ้องเรียกคืนได้หรือไม่
- ทำพินัยกรรมให้ถูกแบบ ถ้าเขียนเอง ต้องเขียนด้วยลายมือท่านเองทั้งฉบับ ลงวัน เดือน ปี ลงลายมือชื่อ และใช้ถ้อยคำสั่งยกทรัพย์เมื่อท่านมรณภาพให้ชัดเจน หรือทำพินัยกรรมแบบอื่นที่มีพยานหรือทำต่อเจ้าหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนด
- ระบุทรัพย์ให้ครอบคลุม ถ้าระบุเฉพาะธนาคารหรือเลขบัญชี บัญชีที่เปิดใหม่ภายหลังอาจหลุดจากพินัยกรรม ควรทบทวนพินัยกรรมทุกครั้งที่ทรัพย์สินเปลี่ยน
ตัวอย่างสมมติ: จดหมายของหลวงพ่อถึงนายธนา
ตัวอย่างสมมติ หลวงพ่อวิเชียรบวชมา 40 ปี มีเงินฝากส่วนตัว 800,000 บาทซึ่งสะสมจากปัจจัยที่ญาติโยมถวาย นายธนาเป็นลูกศิษย์ที่ดูแลท่านยามอาพาธ ก่อนมรณภาพสองเดือน หลวงพ่อเขียนจดหมายถึงนายธนาว่าท่านอาการไม่ดี อยากให้เงินในบัญชีเป็นของนายธนา และขอให้มาพบที่ธนาคารเพื่อเพิ่มชื่อเป็นผู้เบิกเงิน นายธนาติดงานต่างจังหวัดจึงยังไม่ได้ไป หลวงพ่อมรณภาพเสียก่อน
จดหมายฉบับนี้มีแนวโน้มสูงที่จะใช้ยันวัดไม่ได้ เพราะเงินยังไม่ถูกส่งมอบ และข้อความไม่ได้สั่งว่าเมื่อท่านมรณภาพให้เงินตกแก่นายธนา เงิน 800,000 บาทจึงตกเป็นของวัดที่หลวงพ่อสังกัด ผลอาจต่างออกไปถ้าท่านเขียนด้วยลายมือเองทั้งฉบับว่าเมื่อท่านมรณภาพขอยกเงินฝากทั้งหมดให้นายธนา พร้อมลงวันที่และลายมือชื่อ ทั้งนี้ศาลพิจารณาถ้อยคำเป็นรายคดี
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่ามีชื่อเบิกเงินได้เท่ากับเป็นเจ้าของเงิน อำนาจลงนามถอนเงินไม่ได้พิสูจน์ว่ามีการยกเงินให้
- ใช้พินัยกรรมเก่ากับบัญชีใหม่ พินัยกรรมที่ระบุทรัพย์เจาะจงไม่ครอบคลุมทรัพย์ที่อยู่นอกถ้อยคำ
- ใช้ถ้อยคำแสดงความรู้สึกแทนคำสั่งยกทรัพย์ คำว่าอยากให้หรือเป็นห่วง ไม่ชัดเท่าคำว่ายกให้เมื่อข้าพเจ้าถึงแก่ความตาย
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อมีจดหมายหรือพินัยกรรมของพระ
ข้อพิพาทลักษณะนี้ตัดสินกันที่ถ้อยคำไม่กี่บรรทัดและแบบของเอกสาร ผู้ที่ตีความเองมักมั่นใจเกินไปจนเบิกเงินไปใช้ หรือยอมแพ้ทั้งที่เอกสารอาจเข้าแบบพินัยกรรม ทนายช่วยได้ดังนี้
- อ่านจดหมาย บันทึก และพินัยกรรมทุกฉบับ แล้วประเมินว่าฉบับใดเข้าแบบและครอบคลุมทรัพย์รายการใด
- ตรวจรายการเดินบัญชีว่าเงินก้อนใดถูกส่งมอบก่อนมรณภาพแล้ว และก้อนใดยังเป็นของพระในวันมรณภาพ
- ร่างพินัยกรรมให้พระที่ยังมีชีวิต หรือจัดการให้การให้เสร็จสมบูรณ์โดยมีหลักฐาน
- ว่าความให้ฝ่ายผู้รับหรือฝ่ายวัด รวมถึงพิจารณาว่าใครมีสิทธิยื่นขอตั้งผู้จัดการมรดก ซึ่งมีข้อจำกัดตามที่อธิบายใน ลูกของพระที่มรณภาพขอเป็นผู้จัดการมรดกเงินของพระได้ไหม
กรณีทรัพย์เป็นที่ดิน ดู พ่อแม่ยกที่ดินให้ลูกที่บวชเป็นพระ และแนวคำพิพากษาเพิ่มเติมใน ถึงแก่ความตายขณะบวชเป็นพระภิกษุ ทรัพย์มรดกตกแก่วัดหรือทายาท หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
จดหมายที่พระเขียนว่าอยากยกเงินฝากให้ ใช้เบิกเงินที่ธนาคารได้ไหม?
โดยทั่วไปไม่ได้ ถ้าจดหมายเพียงบอกความตั้งใจและไม่มีข้อกำหนดยกทรัพย์เมื่อตาย ก็ไม่เป็นพินัยกรรม เงินฝากที่พระได้มาระหว่างบวชจึงตกเป็นของวัดตาม ป.พ.พ. มาตรา 1623 ดังที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5789/2538
จดหมายแบบไหนจึงถือเป็นพินัยกรรมได้?
ต้องเป็นเอกสารที่ผู้ทำเขียนด้วยมือตนเองทั้งฉบับ ลงวัน เดือน ปี และลายมือชื่อตามมาตรา 1657 และมีข้อความกำหนดว่าเมื่อตนตายให้ทรัพย์สินตกแก่ผู้ใด ถ้าขาดส่วนใดส่วนหนึ่ง โดยเฉพาะข้อกำหนดเผื่อตาย ก็เป็นเพียงจดหมายธรรมดา
พระให้ไปลงชื่อเป็นผู้เบิกเงินร่วมแล้ว เงินเป็นของเราหรือยัง?
ยังไม่แน่ การมีอำนาจเบิกเงินไม่ได้แปลว่าพระยกเงินให้แล้ว ศาลฎีกามองว่าการใช้วิธีให้ไปลงลายมือชื่อแสดงว่ายังไม่ได้ยกเงินให้ในขณะมีชีวิต การให้เงินจะสมบูรณ์เมื่อมีการส่งมอบเงินกันจริง
พระทำพินัยกรรมยกเงินฝากไว้แล้ว ต่อมาเปิดบัญชีใหม่ พินัยกรรมครอบคลุมไหม?
ขึ้นกับถ้อยคำในพินัยกรรม ถ้าระบุเจาะจงธนาคารหรือบัญชี บัญชีที่อยู่นอกถ้อยคำนั้นอาจไม่อยู่ในพินัยกรรมและตกแก่วัด จึงควรแก้ไขหรือทำพินัยกรรมใหม่เมื่อมีบัญชีเพิ่ม
ถ้าพระมรณภาพไปแล้ว ลูกศิษย์ที่มีแต่จดหมายควรทำอย่างไร?
ไม่ควรถอนเงินจากบัญชีของพระ และควรรวบรวมจดหมาย บันทึก และหลักฐานการโอนเงินทั้งหมดให้ทนายตรวจ เพราะบางฉบับอาจเข้าแบบพินัยกรรม หรือเงินบางก้อนอาจถูกส่งมอบไว้แล้วก่อนมรณภาพ
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
