โดยหลักเรียกคืนไม่ได้ ถ้าเงินนั้นเป็นเงินส่วนตัวของพระและท่านยกให้โดยส่งมอบเสร็จสิ้นก่อนมรณภาพ กรรมสิทธิ์ในเงินตกเป็นของผู้รับตั้งแต่วันรับมอบ มาตรา 1623 ให้วัดได้เฉพาะทรัพย์ที่ยังเป็นของพระในวันมรณภาพ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยตามแนวนี้ไว้
เมื่อพระที่มีเงินเก็บมรณภาพ วัดมักตรวจบัญชีย้อนหลังและพบว่าก่อนหน้านั้นท่านถอนเงินก้อนใหญ่ให้หลาน ญาติ หรือผู้ดูแล ฝ่ายวัดเห็นว่าเงินของพระต้องตกแก่วัด ส่วนผู้รับยืนยันว่าท่านให้ด้วยความสมัครใจตั้งแต่ยังมีชีวิต บทความนี้ตอบเฉพาะคำถามว่าในกรณีเช่นนี้วัดมีสิทธิเรียกเงินคืนหรือไม่ ผู้รับต้องมีหลักฐานอะไร และกรณีใดที่วัดยังเรียกคืนได้
การจำหน่ายทรัพย์สินระหว่างมีชีวิตของพระภิกษุ คืออะไร
การจำหน่ายระหว่างมีชีวิต คือการที่พระโอนทรัพย์สินของตนให้ผู้อื่นไปแล้วก่อนมรณภาพ ไม่ว่าจะเป็นการขาย การให้โดยเสน่หา หรือการโอนด้วยเหตุอื่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1623 ให้ทรัพย์สินที่พระได้มาระหว่างสมณเพศตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนาเมื่อท่านมรณภาพ แต่ยกเว้นทรัพย์ที่ท่าน "ได้จำหน่ายไปในระหว่างชีวิตหรือโดยพินัยกรรม"
ข้อยกเว้นนี้มาจากหลักทั่วไปว่าเจ้าของกรรมสิทธิ์มีสิทธิจำหน่ายทรัพย์สินของตน พระภิกษุเป็นเจ้าของทรัพย์ส่วนตัวได้ตามกฎหมาย แม้จะได้มาระหว่างบวช ตราบที่ยังมีชีวิตท่านจึงใช้ ขาย หรือยกให้ใครก็ได้ สิทธิของวัดเกิดขึ้นเมื่อมรณภาพ และครอบคลุมเฉพาะสิ่งที่ยังเหลือเป็นของท่านในวันนั้น ภาพรวมของหลักนี้อยู่ใน พระมรณภาพแล้วทรัพย์สินตกแก่วัดหรือญาติ
พระให้เงินญาติก่อนมรณภาพ วัดฟ้องเรียกคืนได้ไหม
เรียกคืนไม่ได้ ถ้าครบสองเงื่อนไข คือเงินนั้นเป็นเงินส่วนตัวของพระ และการให้เสร็จสมบูรณ์ก่อนท่านมรณภาพ
เงื่อนไขแรก ต้องเป็นเงินส่วนตัวของพระ พระหลายรูปโดยเฉพาะเจ้าอาวาสถือเงินสองประเภทปนกัน คือเงินของวัดหรือมูลนิธิของวัดที่ท่านมีอำนาจเบิกร่วมกับกรรมการ กับเงินที่ญาติโยมถวายเป็นส่วนตัว เงินประเภทแรกไม่ใช่ของท่านมาตั้งแต่ต้น ท่านจึงยกให้ใครไม่ได้ ส่วนเงินประเภทหลังท่านมีสิทธิยกให้ได้เต็มที่
เงื่อนไขที่สอง การให้ต้องสมบูรณ์ การให้ย่อมสมบูรณ์ต่อเมื่อส่งมอบทรัพย์สินที่ให้ตามมาตรา 523 สำหรับเงิน คือถอนมามอบหรือโอนเข้าบัญชีผู้รับแล้ว เมื่อส่งมอบแล้วเงินเป็นของผู้รับทันที และไม่มีอะไรเหลือให้ตกแก่วัดในส่วนนั้น
| สถานการณ์ | วัดเรียกคืนได้หรือไม่ |
|---|---|
| พระถอนเงินจากบัญชีส่วนตัวมอบให้ญาติ หรือโอนเข้าบัญชีญาติก่อนมรณภาพ | ไม่ได้ เงินเป็นของผู้รับแล้ว |
| เงินที่ให้ถอนมาจากบัญชีของวัดหรือมูลนิธิของวัด | ได้ เพราะไม่ใช่เงินของพระ |
| พระเพียงบอกหรือเขียนว่าจะให้ แต่ยังไม่ได้ส่งมอบเงิน | ได้ เงินยังเป็นของพระในวันมรณภาพและตกแก่วัด |
| ญาติถอนเงินจากบัญชีของพระหลังท่านมรณภาพ | ได้ เงินตกเป็นของวัดตั้งแต่วันมรณภาพ |
| พระทำพินัยกรรมถูกแบบยกเงินให้ญาติ | ไม่ได้ ผู้รับพินัยกรรมได้เงินตามข้อยกเว้นของมาตรา 1623 |
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร
ศาลฎีกาเคยพิพากษาว่าวัดเรียกเงินที่พระยกให้ผู้อื่นขณะมีชีวิตคืนไม่ได้ ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 997/2540 วัดเป็นโจทก์ฟ้องเรียกเงินจากจำเลยซึ่งเป็นผู้ที่พระครูผู้มรณภาพยกเงินให้ ข้อเท็จจริงได้ความว่าพระครูมีบัญชีเงินฝากสองบัญชี บัญชีหนึ่งเป็นของมูลนิธิของวัด ซึ่งท่านต้องลงนามถอนร่วมกับกรรมการวัดอีกสองคน อีกบัญชีหนึ่งเปิดในนามส่วนตัว ท่านลงนามถอนได้เอง เงินที่ยกให้จำเลยถอนมาจากบัญชีส่วนตัว
ศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อเป็นเงินส่วนตัว ท่านย่อมยกให้ผู้ใดก็ได้ และเมื่อยกให้โดยเสน่หาแล้ว กรรมสิทธิ์ในเงินตกเป็นของจำเลยนับแต่วันรับการให้ เงินจำนวนนี้ไม่ใช่ของพระครูอีกต่อไป จึงไม่ตกแก่วัดเมื่อท่านมรณภาพ วัดฟ้องเรียกคืนไม่ได้ ศาลยังกล่าวด้วยว่าแม้จำเลยจะไม่ได้ออกเงินช่วยค่ารักษาพยาบาลท่าน ผลก็ไม่เปลี่ยน เพราะการให้โดยเสน่หาไม่ต้องมีสิ่งตอบแทน
คดีนี้ต่างจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5789/2538 ซึ่งพระเพียงเขียนจดหมายขอให้ลูกศิษย์ไปลงชื่อในสมุดเงินฝากโดยยังไม่ได้ส่งมอบเงิน ศาลเห็นว่ายังไม่มีการให้ เงินจึงตกแก่วัด รายละเอียดอยู่ใน จดหมายของพระเรื่องเงินฝากใช้เป็นพินัยกรรมได้หรือไม่ เส้นแบ่งของสองคดีคือเงินออกจากมือพระไปถึงผู้รับแล้วหรือยัง
ผู้รับเงินต้องมีหลักฐานอะไรเมื่อวัดทวงถาม
ผู้รับควรพิสูจน์ได้สามเรื่อง คือเงินมาจากบัญชีส่วนตัว ได้รับก่อนวันมรณภาพ และพระให้ด้วยความสมัครใจ หลักฐานที่ควรรวบรวมมีดังนี้
- รายการเดินบัญชีหรือใบถอนเงินของบัญชีพระ ที่แสดงวันที่ จำนวนเงิน และผู้ลงนาม
- หลักฐานการรับเงินฝั่งผู้รับ เช่น รายการเงินเข้าบัญชี หรือใบนำฝาก
- เอกสารเปิดบัญชีที่แสดงว่าเป็นบัญชีส่วนตัว ไม่ใช่บัญชีวัด มูลนิธิ หรือกองทุนของวัด
- บันทึกการให้ที่พระเขียนหรือลงชื่อไว้ ถ้ามี และพยานบุคคลที่รู้เห็นการมอบเงิน
- เวชระเบียนหรือพยานที่ยืนยันว่าในวันที่ให้ ท่านยังมีสติสัมปชัญญะ กรณีที่ให้ในช่วงอาพาธ
ถ้าทรัพย์ที่ให้เป็นที่ดิน หลักต่างออกไป เพราะการให้อสังหาริมทรัพย์ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา 525 ถ้ายังไม่ได้จดทะเบียน ที่ดินยังเป็นของพระและตกแก่วัดเมื่อท่านมรณภาพ ลักษณะเดียวกับกรณี ซื้อที่ดินจากพระแต่ยังไม่ได้โอนก่อนท่านมรณภาพ
ตัวอย่างสมมติ: เงินที่พระครูประสิทธิ์ให้หลานสาว
ตัวอย่างสมมติ พระครูประสิทธิ์เป็นเจ้าอาวาสวัดแห่งหนึ่ง มีบัญชีเงินฝากในชื่อท่านเอง 1,500,000 บาท และเป็นผู้มีอำนาจเบิกร่วมในบัญชีกองทุนบูรณะอุโบสถของวัด เดือนมีนาคม 2567 ท่านไปธนาคารด้วยตนเอง ถอนเงิน 600,000 บาทจากบัญชีส่วนตัวแล้วโอนเข้าบัญชีของนางสาวพิมพ์ หลานสาวที่ดูแลท่าน เดือนสิงหาคมปีเดียวกันท่านมรณภาพ วัดมีหนังสือทวงเงิน 600,000 บาทคืน
นางสาวพิมพ์ไม่ต้องคืน เพราะเงินมาจากบัญชีส่วนตัวและโอนถึงมือเธอก่อนท่านมรณภาพห้าเดือน เงินก้อนนี้จึงไม่ใช่ทรัพย์ของท่านในวันมรณภาพ ส่วนเงิน 900,000 บาทที่เหลือในบัญชีส่วนตัวตกเป็นของวัด ผลจะกลับกันถ้าเงิน 600,000 บาทถอนจากบัญชีกองทุนบูรณะอุโบสถ หรือถ้านางสาวพิมพ์ใช้บัตรของท่านถอนเงินหลังวันมรณภาพ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- รับเงินสดโดยไม่มีหลักฐาน เมื่อผู้ให้มรณภาพแล้ว ผู้รับเป็นฝ่ายเดียวที่เหลืออยู่ การพิสูจน์วันที่และที่มาของเงินจึงยากมากหากไม่มีเอกสารธนาคาร
- ไม่แยกเงินวัดกับเงินส่วนตัว บัญชีที่เปิดในชื่อพระแต่ใช้รับเงินบริจาคเพื่อวัด อาจถูกโต้แย้งว่าเป็นเงินของวัด ซึ่งศาลจะดูที่มาและวัตถุประสงค์ของเงินเป็นรายคดี
- ถอนเงินหลังมรณภาพโดยอ้างว่าท่านสั่งไว้ คำสั่งด้วยวาจาไม่ใช่การให้ที่สมบูรณ์และไม่ใช่พินัยกรรม การถอนเช่นนั้นเสี่ยงทั้งทางแพ่งและทางอาญา
- ฝ่ายวัดฟ้องโดยไม่ตรวจที่มาของเงิน ถ้าเงินออกจากบัญชีส่วนตัวก่อนมรณภาพ วัดมีโอกาสแพ้คดีและเสียค่าใช้จ่ายโดยไม่จำเป็น
ทนายช่วยอะไรได้บ้างในข้อพิพาทระหว่างวัดกับผู้รับเงิน
คดีลักษณะนี้แพ้ชนะกันที่เส้นทางของเงินและลำดับเวลา ซึ่งคนทั่วไปมักเล่าได้แต่พิสูจน์ไม่ได้ ทนายช่วยได้ดังนี้
- ไล่เส้นทางเงินจากรายการเดินบัญชี แยกว่าเงินก้อนใดเป็นเงินส่วนตัว ก้อนใดเป็นเงินวัด และรายการใดเกิดก่อนหรือหลังมรณภาพ
- ประเมินว่าการให้สมบูรณ์หรือไม่ และจัดเตรียมพยานเอกสารกับพยานบุคคลให้ตรงประเด็น
- ตอบหนังสือทวงถาม เจรจากับวัดหรือกับผู้รับ และว่าความเมื่อตกลงกันไม่ได้
- แนะนำพระที่ยังมีชีวิตให้จัดการทรัพย์โดยมีหลักฐานชัดเจน หรือทำพินัยกรรมให้ถูกแบบ
ถ้าทรัพย์เป็นที่ดินที่พระได้จากครอบครัว ดู พ่อแม่ยกที่ดินให้ลูกที่บวชเป็นพระ พระมรณภาพแล้วเป็นของใคร และอ่านแนวคำพิพากษาเพิ่มเติมได้ใน ถึงแก่ความตายขณะบวชเป็นพระภิกษุ ทรัพย์มรดกตกแก่วัดหรือทายาท หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
พระให้เงินหลานก่อนมรณภาพ หลานต้องคืนเงินให้วัดไหม?
ไม่ต้องคืน ถ้าเป็นเงินส่วนตัวของพระและส่งมอบกันเสร็จก่อนมรณภาพ เงินเป็นของผู้รับตั้งแต่วันรับมอบ จึงไม่ใช่ทรัพย์ที่ตกแก่วัดตาม ป.พ.พ. มาตรา 1623 ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้เช่นนี้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 997/2540
เงินที่พระได้จากการทำบุญ ท่านยกให้ญาติได้หรือ?
ได้ ถ้าเป็นเงินที่ถวายแก่ท่านเป็นส่วนตัว เงินนั้นเป็นกรรมสิทธิ์ของท่าน และท่านจำหน่ายได้ในขณะมีชีวิต แต่เงินที่บริจาคให้วัด มูลนิธิ หรือกองทุนของวัด ไม่ใช่ของท่านและยกให้ผู้อื่นไม่ได้
ผู้รับไม่เคยช่วยดูแลหรือออกค่ารักษาพยาบาลพระ การให้ยังมีผลไหม?
มีผล การให้โดยเสน่หาไม่ต้องมีสิ่งตอบแทน ศาลฎีกาเห็นว่าแม้ผู้รับไม่ได้ช่วยค่ารักษาพยาบาล เงินที่รับมาโดยชอบก็เป็นของผู้รับ และวัดเรียกคืนไม่ได้
พระบอกด้วยวาจาว่ายกเงินในบัญชีให้ แต่ยังไม่ได้โอน ถือว่าให้แล้วหรือยัง?
ยังไม่ถือว่าให้ การให้จะสมบูรณ์เมื่อส่งมอบทรัพย์สินตามมาตรา 523 ถ้าเงินยังอยู่ในบัญชีของพระในวันมรณภาพ และไม่มีพินัยกรรมที่ทำถูกแบบ เงินนั้นตกเป็นของวัด
วัดสงสัยว่าพระให้เงินขณะไม่มีสติสัมปชัญญะ จะโต้แย้งได้ไหม?
โต้แย้งได้ แต่วัดต้องมีพยานหลักฐานสนับสนุน เช่น เวชระเบียนหรือพยานแพทย์ที่แสดงสภาพของท่านในวันทำรายการ ศาลพิจารณาเป็นรายคดี และผลขึ้นกับข้อเท็จจริงเรื่องความสามารถและความสมัครใจของผู้ให้
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
