พระภิกษุรับมรดกได้ไหม? ต้องสึกก่อนฟ้องเรียกมรดกจริงหรือ

พระภิกษุไม่ได้เสียสิทธิรับมรดกเพราะการบวช แต่ ป.พ.พ. มาตรา 1622 ห้ามพระภิกษุฟ้องเรียกทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม หากทายาทอื่นไม่ยอมแบ่งและต้องฟ้อง จึงต้องลาสิกขาก่อนและฟ้องภายในอายุความตามมาตรา 1754 ส่วนการรับแบ่งโดยตกลงกัน หรือการรับและฟ้องเรียกทรัพย์ตามพินัยกรรม ทำได้ขณะยังครองสมณเพศ

เมื่อพ่อแม่เสียชีวิตขณะที่ลูกคนหนึ่งบวชเป็นพระภิกษุ ญาติบางคนเข้าใจว่าพระสละทางโลกแล้วจึงไม่มีส่วนในมรดก ขณะที่ฝ่ายพระภิกษุเองก็ไม่แน่ใจว่าจะรักษาสิทธิอย่างไรโดยไม่ผิดกฎหมายและไม่กระทบสมณเพศ บทความนี้อธิบายว่ามาตรา 1622 ห้ามอะไร ไม่ห้ามอะไร กรณีใดต้องสึกก่อน และมีกำหนดเวลาเท่าไร ส่วนคำถามว่าเมื่อพระมรณภาพแล้วทรัพย์ของท่านตกแก่ใคร เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งแยกไว้ใน พระมรณภาพ ทรัพย์สินตกแก่วัดหรือญาติ

ข้อห้ามพระภิกษุเรียกร้องมรดกตามมาตรา 1622 คืออะไร?

ข้อห้ามตามมาตรา 1622 คือการห้ามพระภิกษุฟ้องคดีเรียกทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม ไม่ใช่การตัดสิทธิรับมรดก ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1622 บัญญัติว่าพระภิกษุจะเรียกร้องเอาทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรมไม่ได้ เว้นแต่จะได้สึกจากสมณเพศมาเรียกร้องภายในอายุความตามมาตรา 1754 และวรรคสองบัญญัติว่าพระภิกษุอาจเป็นผู้รับพินัยกรรมได้

คำว่า "เรียกร้อง" ในมาตรานี้ นักกฎหมายอธิบายกันว่าหมายถึงการฟ้องคดีมรดกต่อศาล ข้อห้ามจึงแคบกว่าที่คนทั่วไปเข้าใจ พระภิกษุยังเป็นทายาทโดยธรรมตามลำดับเดิมทุกประการ ชื่อของท่านต้องอยู่ในบัญชีเครือญาติ และผู้จัดการมรดกมีหน้าที่แบ่งทรัพย์ให้ท่านเช่นเดียวกับทายาทคนอื่น

พระภิกษุในความหมายของบทบัญญัตินี้ คือผู้ที่อุปสมบทในพระพุทธศาสนาโดยถูกต้องตามพระวินัย ส่วนสามเณร แม่ชี หรือนักบวชในศาสนาอื่น ไม่อยู่ในข้อห้ามนี้ ลำดับของทายาทโดยธรรมโดยทั่วไปดูได้ใน ไม่มีลูกไม่มีพินัยกรรม ลำดับทายาท 6 ลำดับ

พระภิกษุรับมรดกได้ไหม ถ้าไม่ต้องฟ้อง?

รับได้ และไม่ต้องสึก ตราบใดที่ไม่ต้องฟ้องทายาทอื่นในฐานะทายาทโดยธรรม ช่องทางที่ทำได้ขณะยังครองสมณเพศมีดังนี้

  • ตกลงแบ่งกับทายาทอื่น พระภิกษุเจรจาและทำสัญญาแบ่งมรดกได้ เมื่อแบ่งกันถูกต้องตามมาตรา 1750 แล้ว ท่านได้กรรมสิทธิ์ในส่วนที่รับแบ่ง หากคู่สัญญาผิดข้อตกลง การฟ้องให้ปฏิบัติตามสัญญาเป็นการใช้สิทธิตามสัญญา ไม่ใช่การเรียกมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม
  • รับแบ่งจากผู้จัดการมรดก เมื่อศาลตั้งผู้จัดการมรดกแล้ว ผู้จัดการมรดกต้องแบ่งให้ทายาททุกคนตามสิทธิ รวมถึงทายาทที่เป็นพระภิกษุ
  • ต่อสู้คดีเมื่อถูกฟ้อง ถ้าทายาทอื่นฟ้องเรียกทรัพย์มรดกจากพระภิกษุ ท่านยกสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรมขึ้นต่อสู้ได้ และศาลพิพากษาให้ท่านได้ส่วนแบ่งได้โดยไม่ขัดมาตรา 1622 แต่ท่านจะฟ้องแย้งขอให้แบ่งมรดกแก่ตนไม่ได้
  • ฟ้องบุคคลภายนอกที่ยึดถือทรัพย์โดยไม่มีสิทธิ ข้อห้ามมุ่งที่การเรียกมรดกระหว่างทายาท ไม่ใช่การปกป้องทรัพย์จากคนนอก
  • ฟ้องเกี่ยวกับทรัพย์ที่รับมรดกมาเป็นของตนแล้ว เมื่อทรัพย์พ้นสภาพมรดกและเป็นของพระภิกษุแล้ว ท่านใช้สิทธิอย่างเจ้าของได้

ศาลฎีกาวินิจฉัยแนวนี้ไว้สองคดี คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 779/2485 วินิจฉัยว่าพระภิกษุที่ได้รับมรดกที่ดินมาแล้วและให้ผู้อื่นอาศัย ฟ้องขับไล่ผู้อาศัยได้โดยไม่ต้องสึก และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 470/2535 วินิจฉัยว่าเมื่อพระภิกษุกับพี่น้องรับมรดกที่ดินและครอบครองร่วมกันมาแล้ว ที่ดินเป็นทรัพย์สินร่วมกัน การฟ้องขอแบ่งจึงเป็นการฟ้องในฐานะเจ้าของรวม ไม่ต้องห้ามตามมาตรา 1622

พระภิกษุต้องสึกก่อนฟ้องเรียกมรดกในกรณีใด?

ต้องสึกเมื่อทางเดียวที่เหลือคือการฟ้องทายาทอื่นหรือผู้จัดการมรดกให้แบ่งทรัพย์มรดก โดยอาศัยฐานะทายาทโดยธรรมของตน ตารางนี้สรุปว่าการกระทำใดทำได้ขณะเป็นพระ

สิ่งที่ต้องการทำต้องสึกก่อนหรือไม่หมายเหตุ
เจรจาและทำสัญญาแบ่งมรดกกับทายาทอื่นไม่ต้องควรทำเป็นหนังสือและลงชื่อทุกฝ่าย
รับส่วนแบ่งจากผู้จัดการมรดกไม่ต้องผู้จัดการมรดกมีหน้าที่แบ่งให้ครบทุกคน
ฟ้องทายาทอื่นให้แบ่งมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมต้องสึกฟ้องภายในอายุความตามมาตรา 1754
ฟ้องแย้งขอแบ่งมรดกในคดีที่ถูกฟ้องต้องสึกยกเป็นข้อต่อสู้ได้ แต่ฟ้องแย้งไม่ได้
ฟ้องเรียกทรัพย์ตามพินัยกรรมไม่ต้องมาตรา 1622 วรรคสอง
ฟ้องแบ่งทรัพย์ในฐานะเจ้าของรวม หรือฟ้องขับไล่ไม่ต้องไม่ใช่การเรียกมรดกในฐานะทายาท

เส้นแบ่งระหว่าง "ทรัพย์ยังเป็นมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง" กับ "ทรัพย์ที่รับมาเป็นของตนหรือเป็นเจ้าของรวมแล้ว" ขึ้นกับข้อเท็จจริง เช่น มีการครอบครองร่วมกันหรือไม่ มีการลงชื่อในเอกสารสิทธิหรือยัง ศาลพิจารณาเป็นรายคดี การตั้งรูปคดีผิดอาจทำให้ถูกยกฟ้องเพราะไม่มีอำนาจฟ้อง

สึกแล้วต้องฟ้องภายในกี่ปี?

ต้องฟ้องภายในอายุความมรดกตามมาตรา 1754 คือภายใน 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่ทายาทได้รู้หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก และไม่ว่ากรณีใดต้องไม่เกิน 10 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย

กฎหมายไม่ได้หยุดนับเวลาไว้ให้ระหว่างที่บวช การรอให้ครบพรรษาหรือรอให้ญาติเปลี่ยนใจจึงเสี่ยงมาก หากเลยกำหนดแล้วทายาทอื่นยกอายุความขึ้นต่อสู้ ศาลต้องยกฟ้องแม้จะสึกออกมาแล้ว

อายุความอาจไม่ตัดสิทธิในบางสถานการณ์ เช่น ทายาทครอบครองทรัพย์มรดกร่วมกันอยู่ หรือทรัพย์ยังอยู่ระหว่างการจัดการของผู้จัดการมรดกซึ่งถือทรัพย์ไว้แทนทายาททุกคน แต่ข้อยกเว้นเหล่านี้ต้องพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐาน และผลขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ไม่ควรวางแผนโดยหวังพึ่งข้อยกเว้น เรื่องอายุความคดีมรดกอ่านเพิ่มได้ใน ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม อายุความมรดก 1 ปี

ขั้นตอนที่ควรทำเมื่อรู้ว่าเจ้ามรดกเสียชีวิต

  1. จดวันที่เจ้ามรดกตายและวันที่ท่านทราบข่าว เพื่อคำนวณวันครบ 1 ปี
  2. รวบรวมรายการทรัพย์และตรวจว่าขณะนี้ใครถือครองหรือมีชื่อในเอกสารสิทธิ
  3. แจ้งทายาทอื่นเป็นหนังสือว่าท่านประสงค์รับส่วนแบ่ง และเสนอทำข้อตกลงแบ่งมรดก
  4. หากมีผู้ยื่นขอตั้งผู้จัดการมรดก ตรวจว่าระบุชื่อท่านเป็นทายาทหรือไม่ และพิจารณาคัดค้านถ้าถูกตัดออก
  5. หากเจรจาไม่ได้ ตัดสินใจเรื่องการลาสิกขาและยื่นฟ้องให้ทันก่อนครบกำหนด

ตัวอย่างสมมติ: พระวีระกับที่นามรดก

ตัวอย่างสมมติ นายบุญมาเสียชีวิตเดือนมีนาคม 2569 ไม่ได้ทำพินัยกรรม มีลูกสามคน คือ พระวีระซึ่งบวชมาแปดปี นางลำดวน และนายสมศักดิ์ ทรัพย์มรดกคือที่นา 12 ไร่ และเงินฝาก 900,000 บาท พระวีระมาร่วมงานศพจึงรู้ถึงการตายตั้งแต่วันแรก

เดือนมิถุนายน 2569 นางลำดวนกับนายสมศักดิ์บอกว่าพระไม่มีสิทธิและเตรียมโอนที่นาเป็นชื่อสองคน พระวีระยังเป็นทายาทลำดับที่ 1 และมีสิทธิ 1 ใน 3 ทางแรกคือเจรจาและทำสัญญาแบ่งมรดกเป็นหนังสือ ซึ่งทำได้โดยไม่ต้องสึก ถ้าพี่น้องยืนยันไม่แบ่ง ท่านต้องลาสิกขาและยื่นฟ้องภายในเดือนมีนาคม 2570 หากรอจนพ้นกำหนด พี่น้องยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้

ถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่านายบุญมาทำพินัยกรรมยกที่นา 4 ไร่ให้พระวีระ ท่านฟ้องเรียกที่นาตามพินัยกรรมได้ขณะยังเป็นพระ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เชื่อว่าบวชแล้วหมดสิทธิรับมรดก ทายาทอื่นจึงไม่ใส่ชื่อพระในบัญชีเครือญาติ ซึ่งทำให้คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกหรือการจดทะเบียนโอนมรดกไม่ตรงความจริง และอาจถูกเพิกถอนภายหลัง
  • รอให้สึกก่อนแล้วค่อยคิดเรื่องมรดก เวลา 1 ปีเดินตั้งแต่วันที่รู้ถึงการตาย ไม่ได้เริ่มนับจากวันสึก
  • ตกลงกันด้วยวาจา เมื่อมีข้อโต้แย้งภายหลัง พระภิกษุพิสูจน์ข้อตกลงได้ยาก และจะกลับมาฟ้องในฐานะทายาทก็ติดข้อห้าม
  • ฟ้องผิดฐานะ ฟ้องเรียกมรดกในฐานะทายาทขณะยังเป็นพระ ทั้งที่ข้อเท็จจริงอาจตั้งรูปคดีเป็นเจ้าของรวมหรือผู้รับพินัยกรรมได้ หรือกลับกัน

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อทายาทเป็นพระภิกษุ

เรื่องนี้พลาดได้ง่ายเพราะมีทั้งข้อห้ามฟ้องและกำหนดเวลาสั้น ทั้งยังต้องระวังไม่ให้การดำเนินการขัดกับสถานะของพระภิกษุ งานที่ทนายช่วยได้

  • ตรวจข้อเท็จจริงว่าสิทธิของท่านเป็นสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรม ผู้รับพินัยกรรม หรือเจ้าของรวม เพื่อชี้ว่าจำเป็นต้องสึกก่อนฟ้องหรือไม่
  • คำนวณวันครบอายุความ และส่งหนังสือแจ้งสิทธิถึงทายาทอื่นกับผู้จัดการมรดก
  • ร่างสัญญาแบ่งมรดกให้บังคับได้จริง และดำเนินการจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินแทนท่านโดยการมอบอำนาจ
  • คัดค้านคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกที่ไม่ระบุชื่อท่าน และติดตามให้ผู้จัดการมรดกทำหน้าที่ ดู ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่อะไรบ้าง

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

บวชเป็นพระแล้วยังมีสิทธิรับมรดกของพ่อแม่ไหม?

มีสิทธิ การบวชไม่ทำให้พ้นจากการเป็นทายาทโดยธรรม มาตรา 1622 ห้ามเพียงการฟ้องเรียกมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมขณะยังเป็นพระ ท่านยังรับส่วนแบ่งโดยการตกลงกับทายาทอื่นหรือรับจากผู้จัดการมรดกได้

พระภิกษุฟ้องขอแบ่งมรดกโดยไม่สึกได้ไหม?

ถ้าฟ้องทายาทอื่นในฐานะทายาทโดยธรรม ทำไม่ได้ ต้องสึกก่อนและฟ้องภายในอายุความตามมาตรา 1754 แต่ถ้าเป็นการฟ้องเรียกทรัพย์ตามพินัยกรรม หรือฟ้องในฐานะเจ้าของรวมของทรัพย์ที่รับมรดกมาแล้ว ฟ้องได้โดยไม่ต้องสึก

สึกหลังพ่อตายไปแล้ว 3 ปี ยังฟ้องเรียกมรดกได้ไหม?

โดยหลักเสี่ยงขาดอายุความ เพราะต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตายหรือนับแต่รู้ถึงการตาย จะฟ้องได้หรือไม่ขึ้นกับข้อเท็จจริง เช่น ท่านรู้ถึงการตายเมื่อใด หรือมีการครอบครองทรัพย์มรดกร่วมกันหรือไม่ จึงควรให้ทนายตรวจก่อน

พ่อทำพินัยกรรมยกที่ดินให้ลูกที่เป็นพระได้ไหม?

ได้ มาตรา 1622 วรรคสองให้พระภิกษุเป็นผู้รับพินัยกรรมได้ หากทายาทอื่นไม่ยอมส่งมอบทรัพย์ตามพินัยกรรม พระภิกษุฟ้องเรียกได้โดยไม่ต้องสึก

ทรัพย์มรดกที่พระได้รับมา เมื่อพระมรณภาพจะตกแก่ใคร?

ทรัพย์ที่พระภิกษุได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศ ซึ่งรวมถึงมรดกที่รับมาขณะบวช ตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนาตามมาตรา 1623 เว้นแต่ท่านจำหน่ายไประหว่างมีชีวิตหรือทำพินัยกรรมไว้

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ