พระภิกษุไม่ได้เสียสิทธิรับมรดกเพราะการบวช แต่ ป.พ.พ. มาตรา 1622 ห้ามพระภิกษุฟ้องเรียกทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม หากทายาทอื่นไม่ยอมแบ่งและต้องฟ้อง จึงต้องลาสิกขาก่อนและฟ้องภายในอายุความตามมาตรา 1754 ส่วนการรับแบ่งโดยตกลงกัน หรือการรับและฟ้องเรียกทรัพย์ตามพินัยกรรม ทำได้ขณะยังครองสมณเพศ
เมื่อพ่อแม่เสียชีวิตขณะที่ลูกคนหนึ่งบวชเป็นพระภิกษุ ญาติบางคนเข้าใจว่าพระสละทางโลกแล้วจึงไม่มีส่วนในมรดก ขณะที่ฝ่ายพระภิกษุเองก็ไม่แน่ใจว่าจะรักษาสิทธิอย่างไรโดยไม่ผิดกฎหมายและไม่กระทบสมณเพศ บทความนี้อธิบายว่ามาตรา 1622 ห้ามอะไร ไม่ห้ามอะไร กรณีใดต้องสึกก่อน และมีกำหนดเวลาเท่าไร ส่วนคำถามว่าเมื่อพระมรณภาพแล้วทรัพย์ของท่านตกแก่ใคร เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งแยกไว้ใน พระมรณภาพ ทรัพย์สินตกแก่วัดหรือญาติ
ข้อห้ามพระภิกษุเรียกร้องมรดกตามมาตรา 1622 คืออะไร?
ข้อห้ามตามมาตรา 1622 คือการห้ามพระภิกษุฟ้องคดีเรียกทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม ไม่ใช่การตัดสิทธิรับมรดก ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1622 บัญญัติว่าพระภิกษุจะเรียกร้องเอาทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรมไม่ได้ เว้นแต่จะได้สึกจากสมณเพศมาเรียกร้องภายในอายุความตามมาตรา 1754 และวรรคสองบัญญัติว่าพระภิกษุอาจเป็นผู้รับพินัยกรรมได้
คำว่า "เรียกร้อง" ในมาตรานี้ นักกฎหมายอธิบายกันว่าหมายถึงการฟ้องคดีมรดกต่อศาล ข้อห้ามจึงแคบกว่าที่คนทั่วไปเข้าใจ พระภิกษุยังเป็นทายาทโดยธรรมตามลำดับเดิมทุกประการ ชื่อของท่านต้องอยู่ในบัญชีเครือญาติ และผู้จัดการมรดกมีหน้าที่แบ่งทรัพย์ให้ท่านเช่นเดียวกับทายาทคนอื่น
พระภิกษุในความหมายของบทบัญญัตินี้ คือผู้ที่อุปสมบทในพระพุทธศาสนาโดยถูกต้องตามพระวินัย ส่วนสามเณร แม่ชี หรือนักบวชในศาสนาอื่น ไม่อยู่ในข้อห้ามนี้ ลำดับของทายาทโดยธรรมโดยทั่วไปดูได้ใน ไม่มีลูกไม่มีพินัยกรรม ลำดับทายาท 6 ลำดับ
พระภิกษุรับมรดกได้ไหม ถ้าไม่ต้องฟ้อง?
รับได้ และไม่ต้องสึก ตราบใดที่ไม่ต้องฟ้องทายาทอื่นในฐานะทายาทโดยธรรม ช่องทางที่ทำได้ขณะยังครองสมณเพศมีดังนี้
- ตกลงแบ่งกับทายาทอื่น พระภิกษุเจรจาและทำสัญญาแบ่งมรดกได้ เมื่อแบ่งกันถูกต้องตามมาตรา 1750 แล้ว ท่านได้กรรมสิทธิ์ในส่วนที่รับแบ่ง หากคู่สัญญาผิดข้อตกลง การฟ้องให้ปฏิบัติตามสัญญาเป็นการใช้สิทธิตามสัญญา ไม่ใช่การเรียกมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม
- รับแบ่งจากผู้จัดการมรดก เมื่อศาลตั้งผู้จัดการมรดกแล้ว ผู้จัดการมรดกต้องแบ่งให้ทายาททุกคนตามสิทธิ รวมถึงทายาทที่เป็นพระภิกษุ
- ต่อสู้คดีเมื่อถูกฟ้อง ถ้าทายาทอื่นฟ้องเรียกทรัพย์มรดกจากพระภิกษุ ท่านยกสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรมขึ้นต่อสู้ได้ และศาลพิพากษาให้ท่านได้ส่วนแบ่งได้โดยไม่ขัดมาตรา 1622 แต่ท่านจะฟ้องแย้งขอให้แบ่งมรดกแก่ตนไม่ได้
- ฟ้องบุคคลภายนอกที่ยึดถือทรัพย์โดยไม่มีสิทธิ ข้อห้ามมุ่งที่การเรียกมรดกระหว่างทายาท ไม่ใช่การปกป้องทรัพย์จากคนนอก
- ฟ้องเกี่ยวกับทรัพย์ที่รับมรดกมาเป็นของตนแล้ว เมื่อทรัพย์พ้นสภาพมรดกและเป็นของพระภิกษุแล้ว ท่านใช้สิทธิอย่างเจ้าของได้
ศาลฎีกาวินิจฉัยแนวนี้ไว้สองคดี คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 779/2485 วินิจฉัยว่าพระภิกษุที่ได้รับมรดกที่ดินมาแล้วและให้ผู้อื่นอาศัย ฟ้องขับไล่ผู้อาศัยได้โดยไม่ต้องสึก และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 470/2535 วินิจฉัยว่าเมื่อพระภิกษุกับพี่น้องรับมรดกที่ดินและครอบครองร่วมกันมาแล้ว ที่ดินเป็นทรัพย์สินร่วมกัน การฟ้องขอแบ่งจึงเป็นการฟ้องในฐานะเจ้าของรวม ไม่ต้องห้ามตามมาตรา 1622
พระภิกษุต้องสึกก่อนฟ้องเรียกมรดกในกรณีใด?
ต้องสึกเมื่อทางเดียวที่เหลือคือการฟ้องทายาทอื่นหรือผู้จัดการมรดกให้แบ่งทรัพย์มรดก โดยอาศัยฐานะทายาทโดยธรรมของตน ตารางนี้สรุปว่าการกระทำใดทำได้ขณะเป็นพระ
| สิ่งที่ต้องการทำ | ต้องสึกก่อนหรือไม่ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| เจรจาและทำสัญญาแบ่งมรดกกับทายาทอื่น | ไม่ต้อง | ควรทำเป็นหนังสือและลงชื่อทุกฝ่าย |
| รับส่วนแบ่งจากผู้จัดการมรดก | ไม่ต้อง | ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่แบ่งให้ครบทุกคน |
| ฟ้องทายาทอื่นให้แบ่งมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม | ต้องสึก | ฟ้องภายในอายุความตามมาตรา 1754 |
| ฟ้องแย้งขอแบ่งมรดกในคดีที่ถูกฟ้อง | ต้องสึก | ยกเป็นข้อต่อสู้ได้ แต่ฟ้องแย้งไม่ได้ |
| ฟ้องเรียกทรัพย์ตามพินัยกรรม | ไม่ต้อง | มาตรา 1622 วรรคสอง |
| ฟ้องแบ่งทรัพย์ในฐานะเจ้าของรวม หรือฟ้องขับไล่ | ไม่ต้อง | ไม่ใช่การเรียกมรดกในฐานะทายาท |
เส้นแบ่งระหว่าง "ทรัพย์ยังเป็นมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง" กับ "ทรัพย์ที่รับมาเป็นของตนหรือเป็นเจ้าของรวมแล้ว" ขึ้นกับข้อเท็จจริง เช่น มีการครอบครองร่วมกันหรือไม่ มีการลงชื่อในเอกสารสิทธิหรือยัง ศาลพิจารณาเป็นรายคดี การตั้งรูปคดีผิดอาจทำให้ถูกยกฟ้องเพราะไม่มีอำนาจฟ้อง
สึกแล้วต้องฟ้องภายในกี่ปี?
ต้องฟ้องภายในอายุความมรดกตามมาตรา 1754 คือภายใน 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่ทายาทได้รู้หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก และไม่ว่ากรณีใดต้องไม่เกิน 10 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย
กฎหมายไม่ได้หยุดนับเวลาไว้ให้ระหว่างที่บวช การรอให้ครบพรรษาหรือรอให้ญาติเปลี่ยนใจจึงเสี่ยงมาก หากเลยกำหนดแล้วทายาทอื่นยกอายุความขึ้นต่อสู้ ศาลต้องยกฟ้องแม้จะสึกออกมาแล้ว
อายุความอาจไม่ตัดสิทธิในบางสถานการณ์ เช่น ทายาทครอบครองทรัพย์มรดกร่วมกันอยู่ หรือทรัพย์ยังอยู่ระหว่างการจัดการของผู้จัดการมรดกซึ่งถือทรัพย์ไว้แทนทายาททุกคน แต่ข้อยกเว้นเหล่านี้ต้องพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐาน และผลขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ไม่ควรวางแผนโดยหวังพึ่งข้อยกเว้น เรื่องอายุความคดีมรดกอ่านเพิ่มได้ใน ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม อายุความมรดก 1 ปี
ขั้นตอนที่ควรทำเมื่อรู้ว่าเจ้ามรดกเสียชีวิต
- จดวันที่เจ้ามรดกตายและวันที่ท่านทราบข่าว เพื่อคำนวณวันครบ 1 ปี
- รวบรวมรายการทรัพย์และตรวจว่าขณะนี้ใครถือครองหรือมีชื่อในเอกสารสิทธิ
- แจ้งทายาทอื่นเป็นหนังสือว่าท่านประสงค์รับส่วนแบ่ง และเสนอทำข้อตกลงแบ่งมรดก
- หากมีผู้ยื่นขอตั้งผู้จัดการมรดก ตรวจว่าระบุชื่อท่านเป็นทายาทหรือไม่ และพิจารณาคัดค้านถ้าถูกตัดออก
- หากเจรจาไม่ได้ ตัดสินใจเรื่องการลาสิกขาและยื่นฟ้องให้ทันก่อนครบกำหนด
ตัวอย่างสมมติ: พระวีระกับที่นามรดก
ตัวอย่างสมมติ นายบุญมาเสียชีวิตเดือนมีนาคม 2569 ไม่ได้ทำพินัยกรรม มีลูกสามคน คือ พระวีระซึ่งบวชมาแปดปี นางลำดวน และนายสมศักดิ์ ทรัพย์มรดกคือที่นา 12 ไร่ และเงินฝาก 900,000 บาท พระวีระมาร่วมงานศพจึงรู้ถึงการตายตั้งแต่วันแรก
เดือนมิถุนายน 2569 นางลำดวนกับนายสมศักดิ์บอกว่าพระไม่มีสิทธิและเตรียมโอนที่นาเป็นชื่อสองคน พระวีระยังเป็นทายาทลำดับที่ 1 และมีสิทธิ 1 ใน 3 ทางแรกคือเจรจาและทำสัญญาแบ่งมรดกเป็นหนังสือ ซึ่งทำได้โดยไม่ต้องสึก ถ้าพี่น้องยืนยันไม่แบ่ง ท่านต้องลาสิกขาและยื่นฟ้องภายในเดือนมีนาคม 2570 หากรอจนพ้นกำหนด พี่น้องยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้
ถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่านายบุญมาทำพินัยกรรมยกที่นา 4 ไร่ให้พระวีระ ท่านฟ้องเรียกที่นาตามพินัยกรรมได้ขณะยังเป็นพระ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เชื่อว่าบวชแล้วหมดสิทธิรับมรดก ทายาทอื่นจึงไม่ใส่ชื่อพระในบัญชีเครือญาติ ซึ่งทำให้คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกหรือการจดทะเบียนโอนมรดกไม่ตรงความจริง และอาจถูกเพิกถอนภายหลัง
- รอให้สึกก่อนแล้วค่อยคิดเรื่องมรดก เวลา 1 ปีเดินตั้งแต่วันที่รู้ถึงการตาย ไม่ได้เริ่มนับจากวันสึก
- ตกลงกันด้วยวาจา เมื่อมีข้อโต้แย้งภายหลัง พระภิกษุพิสูจน์ข้อตกลงได้ยาก และจะกลับมาฟ้องในฐานะทายาทก็ติดข้อห้าม
- ฟ้องผิดฐานะ ฟ้องเรียกมรดกในฐานะทายาทขณะยังเป็นพระ ทั้งที่ข้อเท็จจริงอาจตั้งรูปคดีเป็นเจ้าของรวมหรือผู้รับพินัยกรรมได้ หรือกลับกัน
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อทายาทเป็นพระภิกษุ
เรื่องนี้พลาดได้ง่ายเพราะมีทั้งข้อห้ามฟ้องและกำหนดเวลาสั้น ทั้งยังต้องระวังไม่ให้การดำเนินการขัดกับสถานะของพระภิกษุ งานที่ทนายช่วยได้
- ตรวจข้อเท็จจริงว่าสิทธิของท่านเป็นสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรม ผู้รับพินัยกรรม หรือเจ้าของรวม เพื่อชี้ว่าจำเป็นต้องสึกก่อนฟ้องหรือไม่
- คำนวณวันครบอายุความ และส่งหนังสือแจ้งสิทธิถึงทายาทอื่นกับผู้จัดการมรดก
- ร่างสัญญาแบ่งมรดกให้บังคับได้จริง และดำเนินการจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินแทนท่านโดยการมอบอำนาจ
- คัดค้านคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกที่ไม่ระบุชื่อท่าน และติดตามให้ผู้จัดการมรดกทำหน้าที่ ดู ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่อะไรบ้าง
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
บวชเป็นพระแล้วยังมีสิทธิรับมรดกของพ่อแม่ไหม?
มีสิทธิ การบวชไม่ทำให้พ้นจากการเป็นทายาทโดยธรรม มาตรา 1622 ห้ามเพียงการฟ้องเรียกมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมขณะยังเป็นพระ ท่านยังรับส่วนแบ่งโดยการตกลงกับทายาทอื่นหรือรับจากผู้จัดการมรดกได้
พระภิกษุฟ้องขอแบ่งมรดกโดยไม่สึกได้ไหม?
ถ้าฟ้องทายาทอื่นในฐานะทายาทโดยธรรม ทำไม่ได้ ต้องสึกก่อนและฟ้องภายในอายุความตามมาตรา 1754 แต่ถ้าเป็นการฟ้องเรียกทรัพย์ตามพินัยกรรม หรือฟ้องในฐานะเจ้าของรวมของทรัพย์ที่รับมรดกมาแล้ว ฟ้องได้โดยไม่ต้องสึก
สึกหลังพ่อตายไปแล้ว 3 ปี ยังฟ้องเรียกมรดกได้ไหม?
โดยหลักเสี่ยงขาดอายุความ เพราะต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตายหรือนับแต่รู้ถึงการตาย จะฟ้องได้หรือไม่ขึ้นกับข้อเท็จจริง เช่น ท่านรู้ถึงการตายเมื่อใด หรือมีการครอบครองทรัพย์มรดกร่วมกันหรือไม่ จึงควรให้ทนายตรวจก่อน
พ่อทำพินัยกรรมยกที่ดินให้ลูกที่เป็นพระได้ไหม?
ได้ มาตรา 1622 วรรคสองให้พระภิกษุเป็นผู้รับพินัยกรรมได้ หากทายาทอื่นไม่ยอมส่งมอบทรัพย์ตามพินัยกรรม พระภิกษุฟ้องเรียกได้โดยไม่ต้องสึก
ทรัพย์มรดกที่พระได้รับมา เมื่อพระมรณภาพจะตกแก่ใคร?
ทรัพย์ที่พระภิกษุได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศ ซึ่งรวมถึงมรดกที่รับมาขณะบวช ตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนาตามมาตรา 1623 เว้นแต่ท่านจำหน่ายไประหว่างมีชีวิตหรือทำพินัยกรรมไว้
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
