พระภิกษุถูกฟ้องแบ่งมรดก ต่อสู้คดีและรับส่วนแบ่งได้ไหม?

พระภิกษุที่ตกเป็นจำเลยในคดีมรดกต่อสู้คดีได้โดยไม่ต้องสึก เพราะ ป.พ.พ. มาตรา 1622 ห้ามเพียงการฟ้องเรียกทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม ท่านให้การว่าตนมีสิทธิในกองมรดก ศาลพิพากษาให้ท่านได้ส่วนแบ่งได้ และตกลงแบ่งมรดกกับทายาทอื่นตามมาตรา 1750 ได้ แต่ฟ้องแย้งขอให้แบ่งมรดกแก่ตนไม่ได้

พระภิกษุบางรูปครอบครองหรือมีชื่อในทรัพย์มรดกของโยมพ่อโยมแม่อยู่ แล้ววันหนึ่งพี่น้องยื่นฟ้องต่อศาลขอให้แบ่งหรือขอให้ส่งมอบทรัพย์ทั้งหมด หลายท่านได้ยินมาว่าพระเรียกร้องมรดกไม่ได้ จึงกังวลว่าจะต้องยอมตามฟ้อง บทความนี้อธิบายเฉพาะสถานการณ์ที่พระภิกษุเป็นฝ่ายถูกฟ้อง และการเจรจาทำข้อตกลงกับทายาทอื่น ว่าทำอะไรได้ ทำอะไรไม่ได้ และมีกำหนดเวลาใดที่ต้องระวัง

ข้อห้ามตามมาตรา 1622 คืออะไร และห้ามแค่ไหน?

ข้อห้ามตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1622 คือการห้ามพระภิกษุเรียกร้องเอาทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม เว้นแต่จะสึกมาเรียกร้องภายในอายุความตามมาตรา 1754 คำว่าเรียกร้องในที่นี้ ตำรากฎหมายอธิบายว่าหมายถึงการฟ้องคดีมรดก

ข้อห้ามจึงจำกัดอยู่ที่การเป็นโจทก์ฟ้องทายาทอื่น ไม่ได้ทำให้พระภิกษุหมดความเป็นทายาท และไม่ได้ห้ามการใช้สิทธิทางอื่น หลักทั่วไปและอายุความอ่านได้ใน พระภิกษุรับมรดก ต้องสึกก่อนฟ้อง

พระภิกษุถูกฟ้องแบ่งมรดก ต่อสู้คดีได้ไหม?

ต่อสู้ได้ การยื่นคำให้การแก้คดีไม่ใช่การเรียกร้องมรดก แต่เป็นการป้องกันสิทธิของตนเมื่อถูกผู้อื่นฟ้อง พระภิกษุจึงยกข้อต่อสู้ได้ว่าตนเป็นทายาทโดยธรรมและมีส่วนในทรัพย์พิพาท

เมื่อศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าทรัพย์เป็นมรดกที่ตกแก่ทายาทหลายคนรวมทั้งพระภิกษุ ศาลพิพากษาให้ท่านได้รับส่วนแบ่งตามสิทธิได้ ไม่ขัดต่อมาตรา 1622 เพราะท่านไม่ได้เป็นฝ่ายเริ่มคดี

ข้อจำกัดมีข้อเดียว คือพระภิกษุจะฟ้องแย้งเข้ามาในคดีเดียวกันเพื่อขอให้ศาลบังคับแบ่งมรดกแก่ตนไม่ได้ เพราะฟ้องแย้งก็คือการฟ้องคดี ท่านจึงต้องอาศัยคำให้การเป็นเครื่องมือหลัก ถ้อยคำในคำให้การต้องยืนยันสิทธิของท่านให้ครบ ทั้งฐานะทายาท ส่วนแบ่งที่อ้าง และข้อเท็จจริงเรื่องการครอบครองทรัพย์

ในเรื่องอำนาจของศาลที่จะพิพากษาให้ส่วนแบ่งตามที่ได้ความในทางพิจารณา มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 341/2495 ซึ่งไม่ใช่คดีของพระภิกษุ วินิจฉัยว่าเมื่อโจทก์ฟ้องเรียกที่ดินและเรือนโดยอ้างว่าเป็นของตนผู้เดียว แต่ได้ความว่าเป็นมรดกตกแก่โจทก์และจำเลย ศาลพิพากษาให้โจทก์รับส่วนแบ่งไปได้ สำหรับกรณีพระภิกษุเป็นจำเลยโดยตรง แหล่งข้อมูลที่ใช้เขียนบทความนี้ไม่มีเลขคำพิพากษาที่อ่านได้ชัด จึงอธิบายตามหลักที่ตำรากฎหมายวางไว้

พระภิกษุทำสัญญาแบ่งมรดกหรือประนีประนอมกับทายาทอื่นได้ไหม?

ได้ การพูดจาตกลงแบ่งมรดกไม่ใช่การฟ้องคดี มาตรา 1750 ให้ทายาทแบ่งมรดกกันเองได้สองวิธี คือต่างคนต่างเข้าครอบครองทรัพย์เป็นส่วนสัด หรือขายทรัพย์แล้วแบ่งเงินกัน และจะทำเป็นสัญญาก็ได้ โดยต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิด จึงจะฟ้องบังคับได้

เมื่อแบ่งกันถูกต้องแล้ว พระภิกษุได้กรรมสิทธิ์ในทรัพย์ส่วนที่รับแบ่ง หากทายาทอื่นผิดสัญญา การฟ้องบังคับตามสัญญาเป็นการใช้สิทธิในฐานะคู่สัญญา ไม่ใช่การเรียกมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม ท่านจึงฟ้องได้โดยไม่ต้องสึก

สิ่งที่พระภิกษุต้องการทำทำได้ขณะเป็นพระหรือไม่เหตุผล
ยื่นคำให้การต่อสู้ว่าตนมีสิทธิในมรดกได้เป็นการแก้คดี ไม่ใช่การฟ้อง
รับส่วนแบ่งตามคำพิพากษาในคดีที่ถูกฟ้องได้ศาลให้ส่วนแบ่งแก่จำเลยได้ ไม่ขัดมาตรา 1622
ฟ้องแย้งขอให้แบ่งมรดกแก่ตนไม่ได้ฟ้องแย้งเป็นการฟ้องเรียกมรดก
ทำสัญญาแบ่งมรดกกับทายาทอื่นได้มาตรา 1750 ไม่ห้าม
ฟ้องบังคับตามสัญญาแบ่งมรดกได้ฟ้องในฐานะคู่สัญญา
เป็นโจทก์ฟ้องทายาทอื่นให้แบ่งมรดกไม่ได้ต้องสึกและฟ้องภายในอายุความ

การตกลงกันระหว่างที่คดีอยู่ในศาลก็เป็นทางออกที่ใช้กันมาก เพราะได้ข้อยุติเป็นลายลักษณ์อักษรและบังคับได้ แต่ข้อความในข้อตกลงต้องระบุทรัพย์ ส่วนแบ่ง และกำหนดเวลาโอนให้ชัดเจน

ถ้าพระภิกษุไม่ยื่นคำให้การหรือไม่ไปศาลจะเกิดอะไรขึ้น?

ท่านเสี่ยงเสียสิทธิในส่วนของตน เพราะเมื่อจำเลยไม่ยื่นคำให้การภายในกำหนด โจทก์ขอให้ศาลพิจารณาและพิพากษาไปฝ่ายเดียวได้ และข้อต่อสู้เรื่องสิทธิทายาทของท่านจะไม่ได้เข้าสู่สำนวน

กำหนดยื่นคำให้การในคดีแพ่งสามัญคือ 15 วันนับแต่วันที่ได้รับหมายเรียกและสำเนาคำฟ้อง หากเป็นการปิดหมายหรือส่งโดยวิธีอื่น กำหนดเวลาจะเริ่มนับช้ากว่านั้นเล็กน้อย ควรดูวันที่ในหมายและรีบปรึกษาทนายทันที

เรื่องนี้ร้ายแรงกว่าคดีของคนทั่วไป เพราะถ้าแพ้คดีโดยไม่ได้ต่อสู้ ท่านจะกลับไปฟ้องใหม่ในฐานะทายาทก็ติดมาตรา 1622 และอาจติดอายุความมรดกอีกชั้นหนึ่ง ดู ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม อายุความมรดก 1 ปี

สิ่งที่ควรทำเมื่อได้รับหมายศาล

  1. จดวันที่ได้รับหมาย และถ่ายสำเนาคำฟ้องกับเอกสารท้ายฟ้องทั้งหมด
  2. รวบรวมหลักฐานความเป็นทายาท เช่น ทะเบียนบ้าน สูติบัตร หนังสือสุทธิ และใบมรณบัตรของเจ้ามรดก
  3. รวบรวมหลักฐานเกี่ยวกับทรัพย์พิพาท เช่น โฉนด หลักฐานการครอบครอง ใบเสร็จภาษี และพยานบุคคล
  4. แต่งตั้งทนายความให้ยื่นคำให้การและว่าความแทน ท่านไม่จำเป็นต้องดำเนินคดีด้วยตนเองทุกขั้นตอน
  5. พิจารณาเสนอข้อตกลงแบ่งมรดกควบคู่ไปกับการต่อสู้คดี

ตัวอย่างสมมติ: พระสุชาติกับบ้านของโยมแม่

ตัวอย่างสมมติ นางบุญเรือนเสียชีวิตปี 2568 ไม่ได้ทำพินัยกรรม มีลูกสามคน คือ พระสุชาติซึ่งบวชมา 15 ปี นายวิชัย และนางสาวรัตนา ทรัพย์มรดกคือบ้านพร้อมที่ดินหนึ่งแปลง ซึ่งพระสุชาติเก็บโฉนดไว้และให้ญาติเฝ้าดูแล ปี 2569 นายวิชัยกับนางสาวรัตนาฟ้องพระสุชาติ ขอให้ส่งมอบโฉนดและให้ศาลพิพากษาว่าที่ดินเป็นของโจทก์สองคนคนละครึ่ง โดยอ้างว่าพระไม่มีสิทธิรับมรดก

พระสุชาติยื่นคำให้การได้ว่าท่านเป็นทายาทโดยธรรมลำดับเดียวกับโจทก์ มีสิทธิ 1 ใน 3 หากศาลฟังข้อเท็จจริงตามนั้น ศาลพิพากษาให้แบ่งที่ดินเป็นสามส่วนและให้ท่านได้หนึ่งส่วนได้ แต่ท่านจะฟ้องแย้งขอให้บังคับโจทก์จดทะเบียนใส่ชื่อท่านไม่ได้ ระหว่างพิจารณา ทั้งสามคนอาจตกลงกันเป็นหนังสือว่าจะขายที่ดินแล้วแบ่งเงินสามส่วนเท่ากัน หากภายหลังนายวิชัยไม่ยอมแบ่งเงินตามข้อตกลง พระสุชาติฟ้องบังคับตามสัญญาได้โดยไม่ต้องสึก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เชื่อว่าพระสู้คดีมรดกไม่ได้ จึงไม่ยื่นคำให้การและปล่อยให้ศาลพิพากษาไปฝ่ายเดียว
  • ยื่นฟ้องแย้งขอแบ่งมรดก ซึ่งต้องห้ามตามมาตรา 1622 แทนที่จะยืนยันสิทธิไว้ในคำให้การให้ครบถ้วน
  • ตกลงแบ่งกันด้วยวาจา เมื่ออีกฝ่ายไม่ทำตาม ท่านไม่มีหนังสือสัญญาให้ฟ้องบังคับ และจะฟ้องในฐานะทายาทก็ไม่ได้
  • รอให้ครบพรรษาก่อนค่อยตอบหมายศาล ทั้งที่กำหนดยื่นคำให้การสั้นและไม่หยุดรอ

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อพระภิกษุถูกฟ้องคดีมรดก

คดีลักษณะนี้พลาดได้จากเรื่องรูปแบบมากกว่าเนื้อหา เช่น ยื่นคำให้การช้า เขียนข้อต่อสู้ไม่ครบ หรือใช้ช่องทางที่กฎหมายห้าม งานที่ทนายช่วยได้

  • ตรวจหมายและคำฟ้อง คำนวณกำหนดยื่นคำให้การ และยื่นคำร้องขอขยายเวลาเมื่อมีเหตุจำเป็น
  • ร่างคำให้การให้ศาลมีฐานที่จะพิพากษาให้ส่วนแบ่งแก่ท่าน โดยไม่ล้ำไปเป็นฟ้องแย้งที่ต้องห้าม
  • เจรจาและร่างสัญญาแบ่งมรดกหรือข้อตกลงในศาลให้บังคับได้จริง
  • ดำเนินการจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินตามคำพิพากษาหรือข้อตกลง โดยรับมอบอำนาจจากท่าน

หากมีการตั้งผู้จัดการมรดกในคดีเดียวกัน หน้าที่ของผู้จัดการมรดกต่อทายาทที่เป็นพระภิกษุดูได้ใน ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่อะไรบ้าง หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

พระภิกษุถูกฟ้องคดีมรดก ต้องสึกก่อนไปสู้คดีไหม?

ไม่ต้อง มาตรา 1622 ห้ามเฉพาะการเป็นฝ่ายฟ้องเรียกมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม การยื่นคำให้การและต่อสู้คดีในฐานะจำเลยทำได้ขณะครองสมณเพศ และแต่งตั้งทนายความดำเนินการแทนได้

ศาลพิพากษาให้พระที่เป็นจำเลยได้ส่วนแบ่งมรดกได้ไหม?

ได้ ตำรากฎหมายอธิบายว่าเมื่อพระภิกษุถูกฟ้องและยกสิทธิทายาทขึ้นต่อสู้ ศาลให้ท่านได้รับส่วนแบ่งตามสิทธิได้ ไม่ขัดมาตรา 1622 ผลในแต่ละคดีขึ้นกับคำให้การและพยานหลักฐาน

พระภิกษุฟ้องแย้งขอแบ่งมรดกในคดีที่ถูกฟ้องได้ไหม?

ไม่ได้ ฟ้องแย้งเป็นการฟ้องเรียกทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม จึงอยู่ในข้อห้าม ท่านต้องยืนยันสิทธิผ่านคำให้การ หรือสึกแล้วฟ้องเป็นคดีใหม่ภายในอายุความ

พี่น้องผิดสัญญาแบ่งมรดกที่ทำไว้กับพระ พระฟ้องได้ไหม?

ได้ หากข้อตกลงมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิดตามมาตรา 1750 การฟ้องบังคับตามสัญญาเป็นการใช้สิทธิในฐานะคู่สัญญา ไม่ต้องสึกก่อน

ที่ดินมรดกที่พระครอบครองร่วมกับพี่น้องมานาน พระฟ้องขอแบ่งได้ไหม?

อาจได้ หากข้อเท็จจริงฟังได้ว่ารับมรดกและครอบครองร่วมกันจนเป็นเจ้าของรวมแล้ว ซึ่งเป็นการฟ้องคนละฐานะกับการเรียกมรดก ดู พระฟ้องแบ่งที่ดินที่รับมรดกมาก่อนบวชได้ไหม

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ