ถ้าพระภิกษุกับญาติรับมรดกที่ดินและครอบครองร่วมกันมาตั้งแต่ก่อนบวช ที่ดินนั้นพ้นสภาพมรดกและเป็นทรัพย์สินร่วมกันแล้ว เมื่อญาติไปออกเอกสารสิทธิเป็นชื่อตนฝ่ายเดียว ท่านฟ้องขอแบ่งในฐานะเจ้าของรวมได้ขณะครองสมณเพศ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่ต้องห้ามตาม ป.พ.พ. มาตรา 1622
พระภิกษุจำนวนไม่น้อยมีที่ดินที่ได้รับมรดกร่วมกับพี่น้องตั้งแต่สมัยเป็นฆราวาส แล้วปล่อยให้พี่น้องดูแลทำกินระหว่างที่ตนบวช หลายปีผ่านไป พี่น้องหรือลูกของพี่น้องกลับนำที่ดินไปออกเอกสารสิทธิเป็นชื่อตัวเองคนเดียว คำถามคือท่านต้องสึกก่อนจึงจะฟ้องได้หรือไม่ บทความนี้ตอบเฉพาะกรณีทรัพย์ที่รับมรดกมาเป็นของตนแล้ว ซึ่งต่างจากกรณีมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง
การฟ้องในฐานะเจ้าของรวมคืออะไร ต่างจากการฟ้องเรียกมรดกอย่างไร?
การฟ้องในฐานะเจ้าของรวมคือการที่ผู้มีกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองร่วมกับผู้อื่นในทรัพย์สิ่งเดียวกัน ใช้สิทธิของเจ้าของเรียกให้แบ่งทรัพย์หรือปกป้องทรัพย์นั้น สิทธินี้มาจากความเป็นเจ้าของ ไม่ได้มาจากความเป็นทายาท
การฟ้องเรียกมรดกเป็นอีกเรื่องหนึ่ง คือการที่ทายาทขอส่วนแบ่งจากกองมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง ซึ่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1622 ห้ามพระภิกษุทำในฐานะทายาทโดยธรรม เว้นแต่สึกมาฟ้องภายในอายุความ หลักทั่วไปของข้อห้ามนี้อยู่ใน พระภิกษุรับมรดก ต้องสึกก่อนฟ้อง
เส้นแบ่งจึงอยู่ที่คำถามเดียว คือ ณ วันที่ฟ้อง ทรัพย์นั้นยังเป็นกองมรดกที่รอแบ่ง หรือทายาทรับไปเป็นของตนแล้ว
พระฟ้องแบ่งที่ดินที่รับมรดกมาก่อนบวชได้ไหม ต้องสึกก่อนหรือไม่?
ฟ้องได้และไม่ต้องสึก ถ้าข้อเท็จจริงฟังได้ว่าท่านกับทายาทอื่นรับมรดกที่ดินและเข้าครอบครองร่วมกันมาแล้ว ที่ดินนั้นไม่ใช่มรดกของผู้ตายอีกต่อไป แต่เป็นทรัพย์สินร่วมกันของผู้รับมรดก ไม่มีกฎหมายห้ามพระภิกษุฟ้องเกี่ยวกับทรัพย์สินของตนเอง
| สถานการณ์ | ฐานะที่ใช้ฟ้อง | ต้องสึกก่อนหรือไม่ |
|---|---|---|
| มรดกยังไม่ได้แบ่ง ทายาทอื่นครอบครองไว้ทั้งหมดและไม่ยอมแบ่ง | ทายาทโดยธรรม | ต้องสึก และฟ้องภายในอายุความมรดก |
| รับมรดกและครอบครองร่วมกับญาติมาแล้ว ต่อมาญาติออกเอกสารสิทธิเป็นชื่อตนคนเดียว | เจ้าของรวม | ไม่ต้อง |
| ได้ที่ดินมรดกมาเป็นของตนแล้ว ให้ผู้อื่นอาศัย แล้วผู้อาศัยไม่ยอมออก | เจ้าของ | ไม่ต้อง |
| บุคคลภายนอกยึดถือทรัพย์มรดกไว้โดยไม่มีสิทธิ | ผู้มีสิทธิในทรัพย์ | ไม่ต้อง ตามที่ตำรากฎหมายอธิบาย |
ตัวอย่างในหัวข้อบทความคือกรณีรับมรดกมาก่อนบวช ซึ่งตรงกับคดีที่ศาลฎีกาเคยตัดสิน ส่วนกรณีที่การแบ่งและเข้าครอบครองเกิดขึ้นระหว่างบวช เหตุผลเรื่องเจ้าของรวมก็น่าจะใช้ได้ในทำนองเดียวกัน แต่ต้องดูข้อเท็จจริงเป็นรายคดี
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร?
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าพระภิกษุมีอำนาจฟ้องในฐานะเจ้าของรวมได้โดยไม่ต้องสึก ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 470/2535
ข้อเท็จจริงโดยย่อ บิดาของโจทก์ถึงแก่ความตาย โจทก์กับทายาทอีกคนหนึ่งได้รับมรดกที่ดินและครอบครองร่วมกันโดยยังไม่ได้แบ่งแยก ต่อมาโจทก์อุปสมบทเป็นพระภิกษุ ภายหลังทายาทอีกคนนั้นถึงแก่ความตาย บุตรของเขาซึ่งเป็นจำเลยไปขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ น.ส. 3 ก. เป็นชื่อของตนฝ่ายเดียว โจทก์ซึ่งยังเป็นพระภิกษุจึงฟ้องขอให้บังคับจำเลยแบ่งที่ดิน
ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อโจทก์กับทายาทอีกคนรับมรดกไปแล้ว ที่ดินไม่ใช่มรดกของบิดาอีกต่อไป แต่เป็นทรัพย์สินร่วมกันของทั้งสองคน คำฟ้องจึงเป็นการฟ้องในฐานะเจ้าของรวม ไม่ใช่การเรียกทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1622 การที่จำเลยไม่ยอมแบ่งเป็นการโต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์มีอำนาจฟ้องแม้เป็นพระภิกษุ
อีกคดีหนึ่งคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 779/2485 พระภิกษุได้รับมรดกที่ดินมาแล้วและให้บุคคลอื่นอาศัย ศาลวินิจฉัยว่าท่านฟ้องขับไล่ผู้อาศัยได้โดยไม่ต้องสึกจากสมณเพศ
ต้องพิสูจน์อะไรบ้างว่าที่ดินพ้นสภาพมรดกแล้ว?
ต้องพิสูจน์ว่ามีการรับมรดกและเข้าครอบครองร่วมกันจริง เพราะถ้าศาลฟังว่าที่ดินยังเป็นกองมรดกที่ไม่เคยแบ่งหรือไม่เคยครอบครองร่วมกัน คำฟ้องจะกลายเป็นการเรียกมรดกและถูกยกฟ้องเพราะติดมาตรา 1622
หลักฐานที่ควรรวบรวม
- ใบมรณบัตรของเจ้ามรดก และเอกสารแสดงว่าท่านเป็นทายาท
- หลักฐานวันอุปสมบท เช่น หนังสือสุทธิ เพื่อแสดงลำดับเวลาว่ารับมรดกก่อนบวช
- เอกสารสิทธิในที่ดินทุกฉบับ ทั้งฉบับเดิมและฉบับที่ญาติออกใหม่ พร้อมสารบบการขอออกจากสำนักงานที่ดิน
- หลักฐานการครอบครองร่วม เช่น การแบ่งผลผลิตหรือค่าเช่า ใบเสร็จภาษีที่ดิน สัญญาเช่าที่ท่านลงชื่อ
- พยานบุคคล เช่น เพื่อนบ้าน ผู้ใหญ่บ้าน หรือผู้เช่า ที่ยืนยันว่าญาติครอบครองแทนท่านด้วย
เรื่องเวลา สิทธิเรียกให้แบ่งทรัพย์สินระหว่างเจ้าของรวมไม่ได้อยู่ใต้อายุความมรดก 1 ปีที่อธิบายไว้ใน ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม อายุความมรดก 1 ปี แต่ไม่ควรวางใจ เมื่อญาติแสดงตัวชัดเจนว่ายึดถือที่ดินเป็นของตนคนเดียว เวลาอาจเริ่มเดินเป็นโทษแก่ท่าน โดยเฉพาะที่ดินที่มีเพียงสิทธิครอบครอง เช่น น.ส. 3 หรือ น.ส. 3 ก. ซึ่งมาตรา 1375 ให้ฟ้องเรียกคืนการครอบครองภายใน 1 ปีนับแต่ถูกแย่งการครอบครอง จะถือว่าถูกแย่งแล้วหรือไม่ขึ้นกับข้อเท็จจริง เมื่อรู้ว่ามีการออกเอกสารสิทธิเป็นชื่อผู้อื่นจึงควรดำเนินการทันที
ขั้นตอนที่แนะนำ
- ขอคัดสำเนาเอกสารสิทธิและเรื่องราวการขอออกจากสำนักงานที่ดิน
- ทำหนังสือแจ้งญาติว่าท่านเป็นเจ้าของรวมและขอให้แบ่งหรือใส่ชื่อร่วม
- หากไม่ได้รับความร่วมมือ ยื่นฟ้องต่อศาลที่ที่ดินตั้งอยู่ในเขต โดยตั้งรูปคดีเป็นเจ้าของรวม
ตัวอย่างสมมติ: พระอนันต์กับสวนยาง 20 ไร่
ตัวอย่างสมมติ นายเที่ยงเสียชีวิตปี 2550 ทิ้งสวนยาง 20 ไร่ซึ่งมีเอกสาร น.ส. 3 ก. ให้ลูกสองคน คือนายอนันต์กับนายอำนวย ทั้งสองเข้าทำสวนร่วมกันและแบ่งรายได้คนละครึ่ง ปี 2555 นายอนันต์อุปสมบท พระอนันต์ให้นายอำนวยดูแลสวนและส่งเงินส่วนแบ่งถวายทุกปี ปี 2567 นายอำนวยเสียชีวิต ปี 2569 นายอรรถ ลูกของนายอำนวย นำที่ดินไปเปลี่ยนเอกสารสิทธิเป็นชื่อตนคนเดียวและหยุดส่งเงิน
พระอนันต์รับมรดกและครอบครองสวนร่วมกับน้องชายมาตั้งแต่ก่อนบวช สวนจึงเป็นทรัพย์สินร่วมกัน ท่านฟ้องนายอรรถขอให้แบ่งที่ดินครึ่งหนึ่งในฐานะเจ้าของรวมได้โดยไม่ต้องสึก หลักฐานสำคัญคือบันทึกการแบ่งรายได้และพยานที่รู้เห็น หากข้อเท็จจริงกลับเป็นว่าหลังนายเที่ยงตาย นายอำนวยครอบครองคนเดียวมาตลอดและไม่เคยแบ่งอะไรให้ รูปคดีจะเข้าใกล้การเรียกมรดกซึ่งท่านฟ้องขณะเป็นพระไม่ได้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- สึกโดยไม่จำเป็น เพราะเข้าใจว่าพระฟ้องคดีเกี่ยวกับที่ดินมรดกไม่ได้ทุกกรณี ทั้งที่ข้อเท็จจริงเป็นเรื่องเจ้าของรวม
- บรรยายฟ้องว่าขอแบ่งมรดกในฐานะทายาท แทนที่จะบรรยายว่าเป็นเจ้าของรวม ทำให้คดีติดข้อห้ามตั้งแต่คำฟ้อง
- ไม่มีหลักฐานการครอบครองร่วม เพราะมอบให้ญาติดูแลด้วยวาจาและไม่เคยเก็บเอกสารใด
- ปล่อยเวลาผ่านไปหลังรู้ว่าญาติออกเอกสารสิทธิเป็นชื่อตนเอง จนอีกฝ่ายอ้างเรื่องการครอบครองขึ้นต่อสู้ได้
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อพระภิกษุต้องฟ้องเรื่องที่ดิน
ผลของคดีแบบนี้ขึ้นกับการตั้งรูปคดีตั้งแต่บรรทัดแรกของคำฟ้อง หากเลือกฐานะผิด คดีอาจถูกยกฟ้องโดยศาลยังไม่ได้ดูเนื้อหา งานที่ทนายช่วยได้
- สอบข้อเท็จจริงและเอกสารเพื่อชี้ว่าทรัพย์ยังเป็นมรดกหรือเป็นทรัพย์สินร่วมแล้ว และท่านจำเป็นต้องสึกหรือไม่
- คัดเอกสารจากสำนักงานที่ดิน ตรวจว่าการออกเอกสารสิทธิของอีกฝ่ายทำโดยชอบหรือไม่
- ร่างคำฟ้องในฐานะเจ้าของรวม และขอคุ้มครองชั่วคราวเมื่อมีความเสี่ยงว่าที่ดินจะถูกโอนต่อ
- ว่าความแทนท่าน เพื่อให้ท่านมาศาลเท่าที่จำเป็น
หากญาตินำที่ดินไปจดทะเบียนโดยไม่ระบุทายาทอื่น ดูเพิ่มที่ รับโอนที่ดินมรดกโดยไม่ระบุทายาทอื่น เป็นการปิดบังไหม หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
พระภิกษุฟ้องคดีแพ่งเรื่องที่ดินของตนเองได้ไหม?
ได้ ไม่มีกฎหมายห้ามพระภิกษุฟ้องคดีเกี่ยวกับทรัพย์สินของตน ข้อห้ามตามมาตรา 1622 จำกัดเฉพาะการเรียกร้องทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม
รับมรดกที่ดินร่วมกับพี่น้องก่อนบวช แล้วพี่น้องโอนเป็นชื่อตนคนเดียว ต้องสึกก่อนฟ้องไหม?
ไม่ต้อง หากพิสูจน์ได้ว่ารับมรดกและครอบครองร่วมกันมาแล้ว ที่ดินเป็นทรัพย์สินร่วม ท่านฟ้องขอแบ่งในฐานะเจ้าของรวมได้ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 470/2535
พระให้คนอื่นอาศัยในที่ดินมรดกที่ได้รับมาแล้ว ฟ้องขับไล่ได้ไหม?
ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 779/2485 วินิจฉัยว่าพระภิกษุที่ได้รับมรดกที่ดินมาแล้วฟ้องขับไล่ผู้อาศัยได้โดยไม่ต้องสึก เพราะเป็นการใช้สิทธิของเจ้าของ
ถ้ายังไม่เคยแบ่งหรือครอบครองร่วมกันเลย พระฟ้องได้ไหม?
ไม่ได้ขณะยังเป็นพระ กรณีนี้ทรัพย์ยังเป็นกองมรดก การฟ้องทายาทอื่นให้แบ่งเป็นการเรียกมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม ต้องสึกและฟ้องภายในอายุความตามมาตรา 1754
ที่ดินที่พระฟ้องได้คืนมา เมื่อพระมรณภาพจะตกแก่ใคร?
ถ้าเป็นทรัพย์ที่ท่านมีอยู่ก่อนอุปสมบท ที่ดินเป็นมรดกตกแก่ทายาทโดยธรรมของท่านตามมาตรา 1624 ไม่ตกเป็นของวัด ดู ที่ดินได้มาก่อนบวชแต่โอนชื่อหลังบวช พระมรณภาพตกเป็นของวัดไหม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
