คู่สมรสเพศเดียวกัน หย่าอย่างไร เหมือนหรือต่างจากคู่ชายหญิงตรงไหน

คู่สมรสเพศเดียวกันที่จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทย หย่าได้สองทางเหมือนคู่ชายหญิง คือจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอม หรือฟ้องหย่าด้วยเหตุตามมาตรา 1516 และแบ่งสินสมรสคนละครึ่งเช่นกัน จุดที่ยังต่างคือเรื่องความเป็นพ่อแม่ของลูก ซึ่งบางมาตรายังใช้ถ้อยคำชายหญิง

คู่สมรสเพศเดียวกันหย่าได้กี่วิธี

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 ซึ่งกรมการปกครองเริ่มรับจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายใหม่ตั้งแต่วันที่ 23 มกราคม 2568 เปลี่ยนถ้อยคำในบทบัญญัติเรื่องการหย่าเป็นคำว่าคู่สมรส วิธีหย่าจึงเหมือนกันทุกคู่

ถ้าตกลงกันได้ การจดทะเบียนหย่าที่เขตหรืออำเภอเป็นทางที่เร็วที่สุด ส่วนถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมหย่า หรือตกลงเรื่องทรัพย์และลูกไม่ได้ ต้องใช้ทางศาล

เหตุหย่าและการฟ้องชู้ ใช้เหมือนคู่ชายหญิงไหม

เหมือนกัน มาตรา 1516 ฉบับปัจจุบันใช้คำว่าคู่สมรส และอนุมาตรา (1) เขียนให้ครอบคลุมการร่วมประเวณี และการกระทำเพื่อสนองความใคร่กับผู้อื่นเป็นอาจิณ ไม่ได้ผูกกับการกระทำระหว่างชายกับหญิงแบบถ้อยคำเดิม อ่านเหตุหย่าทั้งหมดได้ที่ เหตุฟ้องหย่า มาตรา 1516 ครบทั้ง 12 กรณี

สิทธิเรียกค่าทดแทนจากบุคคลที่สามตามมาตรา 1523 ก็ใช้ได้ ไม่ว่าคู่สมรสจะมีความสัมพันธ์กับบุคคลเพศใด และยังอยู่ใต้อายุความ 1 ปีตามมาตรา 1529 เหมือนกัน อ่านต่อได้ที่ ถ้าคู่สมรสไปมีความสัมพันธ์กับบุคคลเพศเดียวกัน ฟ้องได้หรือไม่

ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่าตามมาตรา 1526 ก็ใช้คำว่าคู่สมรสเช่นกัน ฝ่ายที่ยากจนลงเพราะการหย่า ซึ่งเป็นความผิดของอีกฝ่ายฝ่ายเดียว จึงขอได้ในคดีหย่าโดยไม่ขึ้นกับเพศ

สินสมรสแบ่งอย่างไร ทรัพย์ที่ทำมาก่อนจดทะเบียนเป็นของใคร

มาตรา 1533 ให้แบ่งสินสมรสให้คู่สมรสแต่ละฝ่ายได้ส่วนเท่ากัน หลักนี้ใช้กับทุกคู่ ปัญหาที่พบบ่อยกว่าในคู่เพศเดียวกันคือ หลายคู่อยู่กินและสร้างทรัพย์ร่วมกันมาหลายปี ก่อนกฎหมายจะเปิดให้จดทะเบียน

ถ้าพิสูจน์ได้ว่าเป็นกรรมสิทธิ์รวม มาตรา 1357 ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเจ้าของรวมมีส่วนเท่ากัน แต่ถ้าโฉนดหรือบัญชีอยู่ในชื่อฝ่ายเดียว ภาระพิสูจน์มักหนักขึ้น หลักฐานการโอนเงินผ่อนบ้านหรือรถร่วมกันจึงสำคัญมาก ดูหลักเรื่องสินสมรสกับสินส่วนตัวได้ที่ สินสมรส สินส่วนตัว ต่างกันอย่างไร

ลูก อำนาจปกครอง และค่าเลี้ยงดู จุดที่ต้องระวังมากที่สุด

นี่คือจุดที่ต่างจากคู่ชายหญิงมากที่สุด บทบัญญัติเรื่องความเป็นบิดามารดา ตั้งแต่มาตรา 1536 ถึง 1545 ยังใช้ถ้อยคำชายและหญิง ข้อสันนิษฐานว่าเด็กเป็นบุตรของคู่สมรสจึงไม่ได้ใช้กับคู่เพศเดียวกันโดยอัตโนมัติ

ผลในทางปฏิบัติคือ ต้องดูก่อนว่าแต่ละฝ่ายเป็นพ่อแม่ตามกฎหมายของเด็กหรือไม่ เพราะอำนาจปกครองตามมาตรา 1566 และหน้าที่ค่าเลี้ยงดูผูกกับความเป็นพ่อแม่ตามกฎหมาย

ถ้าคู่ของคุณเลี้ยงลูกของอีกฝ่ายมาด้วยกันโดยยังไม่ได้รับเป็นบุตรบุญธรรม อย่าคิดว่าศาลจะแบ่งอำนาจปกครองให้เหมือนพ่อแม่ทั่วไป ควรปรึกษาทนายเรื่องสถานะของเด็กก่อนยื่นหย่า และเขียนเรื่องการพบลูกให้ชัดในข้อตกลง ถ้าทั้งสองฝ่ายยอมรับร่วมกัน

เมื่อทั้งสองฝ่ายเป็นพ่อแม่ตามกฎหมายแล้ว หลักการชี้ขาดอำนาจปกครองจะเหมือนคดีหย่าทั่วไป อ่านเพิ่มที่ อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือคนเดียว

ยังมีจุดอื่นอะไรที่ต้องตรวจก่อนหย่า

• กฎหมายอื่นที่ใช้คำว่าสามีภริยา มาตรา 67 ของพระราชบัญญัติฉบับที่ 24 ให้ถือว่าหมายรวมถึงคู่สมรสด้วย เว้นแต่กฎหมายนั้นกำหนดสิทธิหรือสถานะไว้เป็นอย่างอื่น จึงยังมีบางกฎหมายที่ต้องตีความเป็นเรื่อง ๆ
• คู่สมรสชาวต่างชาติ พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 มาตรา 26 และ 27 ให้ดูกฎหมายสัญชาติของทั้งสองฝ่ายด้วย ถ้าประเทศของอีกฝ่ายไม่รับรองการสมรสเพศเดียวกัน ควรให้ทนายวางแผนเรื่องนี้ตั้งแต่ต้น
• การสมรสใหม่หลังหย่า ระยะรอ 310 วันตามมาตรา 1453 ใช้กับหญิงที่จะสมรสใหม่กับชาย กรณีอื่นควรสอบถามนายทะเบียนก่อนนัดจดทะเบียน
• สิทธิที่ได้มาจากการสมรส เช่น สิทธิตามสวัสดิการของนายจ้าง หรือการถือสัญชาติ ควรตรวจว่าการหย่ากระทบอะไรบ้าง

ควรเริ่มอย่างไร

เริ่มจากทำรายการทรัพย์ทั้งหมด โดยแยกว่าได้มาก่อนหรือหลังวันจดทะเบียน เก็บหลักฐานการออกเงินร่วมกัน และตรวจสถานะทางกฎหมายของลูกทุกคน จากนั้นปรึกษาทนาย สองเรื่องนี้คือทรัพย์ก่อนจดทะเบียนกับสถานะของลูก เป็นจุดที่คู่สมรสเพศเดียวกันควรวางแผนมากกว่าคู่ทั่วไป และเป็นจุดที่ทนายช่วยลดความขัดแย้งได้มากที่สุด