สามคำนี้เป็นเงินคนละประเภท ค่าเลี้ยงดู (ค่าอุปการะเลี้ยงดู) คือเงินเพื่อการดำรงชีพที่คู่สมรสต้องให้กัน และพ่อแม่ต้องให้ลูก ค่าเลี้ยงชีพคือเงินที่อดีตคู่สมรสขอได้เมื่อการหย่าทำให้ยากจนลง ส่วนค่าทดแทนคือเงินชดเชยความเสียหายจากเหตุชู้หรือการกระทำที่ทำให้ต้องหย่า
คนจำนวนมากเรียกรวมกันว่า "ค่าเลี้ยงดู" ทั้งที่เงื่อนไขและกำหนดเวลาต่างกัน ถ้าขอไม่ทัน สิทธิบางอย่างหมดไปได้
ค่าเลี้ยงดู ค่าเลี้ยงชีพ ค่าทดแทน ต่างกันอย่างไร ดูจากตารางนี้
วิธีจำง่ายที่สุดคือถามว่า เงินนี้จ่ายเพื่ออะไร เพื่อให้มีชีวิตอยู่ได้ เพื่อประคองชีวิตหลังหย่า หรือเพื่อชดใช้ความเสียหาย
| ประเภทเงิน | ใครเรียกได้ | เรียกจากใคร | เรียกได้เมื่อไร | มาตราหลัก (ป.พ.พ.) |
|---|---|---|---|---|
| ค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างคู่สมรส | คู่สมรสที่ไม่ได้รับการเลี้ยงดู หรือได้ไม่พอแก่อัตภาพ | คู่สมรสอีกฝ่าย | ระหว่างยังเป็นคู่สมรส ไม่ต้องหย่าก่อน | 1461 และ 1598/38 |
| ค่าเลี้ยงดูบุตร (ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร) | บุตร โดยผู้แทน เช่น พ่อหรือแม่ที่ดูแลลูก | พ่อและแม่ | ระหว่างบุตรเป็นผู้เยาว์ และบุตรที่บรรลุนิติภาวะแล้วแต่ทุพพลภาพหาเลี้ยงตนเองไม่ได้ | 1564 1522 และ 1598/38 |
| ค่าเลี้ยงชีพ | อดีตคู่สมรสที่ยากจนลงเพราะการหย่า | คู่สมรสฝ่ายที่เป็นต้นเหตุของการหย่าแต่ฝ่ายเดียว | ต้องขอในคดีหย่าคดีนั้นเท่านั้น | 1526 1527 และ 1528 |
| ค่าทดแทน | คู่สมรสที่เสียหาย | คู่สมรสอีกฝ่าย และหรือบุคคลที่เป็นชู้หรือล่วงเกินในทำนองชู้ | ภายในหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ข้อเท็จจริง | 1523 1524 1525 และ 1529 |
ค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างคู่สมรส คืออะไร ต้องหย่าก่อนไหม
ไม่ต้องหย่าก่อน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1461 กำหนดให้คู่สมรสต้อง ช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูกัน ตามความสามารถและฐานะของตน หน้าที่นี้มีอยู่ตลอดเวลาที่ยังเป็นคู่สมรส
ถ้าอีกฝ่ายไม่เลี้ยงดู หรือให้ไม่พอแก่อัตภาพ มาตรา 1598/38 เปิดให้ฟ้องเรียกได้ ศาลจะให้เพียงใดหรือไม่ให้ก็ได้ โดยดูความสามารถของผู้ต้องจ่าย ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี
เงินประเภทนี้ผูกกับฐานะคู่สมรส เมื่อหย่าแล้ว หน้าที่ตามมาตรา 1461 ก็จบลง เงินที่ขอหลังหย่าจึงต้องเข้าเงื่อนไขค่าเลี้ยงชีพแทน
ค่าเลี้ยงดูบุตร ต่างจากค่าอุปการะเลี้ยงดูทั่วไปอย่างไร
ค่าเลี้ยงดูบุตรเป็นค่าอุปการะเลี้ยงดูชนิดหนึ่ง แต่ เป็นสิทธิของลูก ไม่ใช่ของพ่อหรือแม่ มาตรา 1564 ให้พ่อแม่มีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรระหว่างเป็นผู้เยาว์ และต่อเนื่องไปถึงบุตรที่บรรลุนิติภาวะแล้วแต่ทุพพลภาพหาเลี้ยงตนเองไม่ได้
เมื่อหย่าโดยความยินยอม มาตรา 1522 ให้ตกลงกันในหนังสือหย่าว่าฝ่ายใดจะออกค่าเลี้ยงดูบุตรเท่าใด ถ้าหย่าโดยคำพิพากษา หรือไม่ได้ตกลงไว้ ศาลเป็นผู้กำหนด
- สิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดู สละหรือโอนไม่ได้ และไม่อยู่ในข่ายแห่งการบังคับคดี ตามมาตรา 1598/41
- จำนวนเงินปรับได้ ถ้ารายได้หรือฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนไป ศาลสั่งเพิกถอน ลด เพิ่ม หรือกลับให้ใหม่ได้ ตามมาตรา 1598/39
- การหย่าไม่ได้ทำให้หน้าที่ต่อลูกหมดไป ลูกยังเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของทั้งสองฝ่ายเหมือนเดิม
ศาลคิดจำนวนจากอะไร และจ่ายถึงอายุเท่าไร อ่านต่อได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตรต่อเดือนเท่าไร ศาลคิดจากอะไร จ่ายถึงอายุเท่าไร
ค่าเลี้ยงชีพ เรียกได้เมื่อไร ทำไมคนพลาดบ่อย
ค่าเลี้ยงชีพตามมาตรา 1526 มีเงื่อนไขสองข้อที่ต้องครบ ข้อแรก เหตุแห่งการหย่าเป็นความผิดของอีกฝ่ายแต่ฝ่ายเดียว ข้อสอง การหย่าทำให้ผู้ขอยากจนลง เพราะไม่มีรายได้พอจากทรัพย์สินหรือจากการงานตามที่เคยทำอยู่ระหว่างสมรส
ศาลอาจให้เพียงใดหรือไม่ให้ก็ได้ โดยดูความสามารถของผู้ให้และฐานะของผู้รับ และนำหลักการแก้ไขจำนวนตามมาตรา 1598/39 ถึง 1598/41 มาใช้โดยอนุโลม
จุดที่พลาดบ่อยที่สุดคือเวลา มาตรา 1526 วรรคสองบอกว่า สิทธิเรียกค่าเลี้ยงชีพสิ้นสุดลง ถ้าไม่ได้ฟ้องหรือฟ้องแย้งไว้ในคดีหย่านั้น หย่าเสร็จแล้วค่อยมาฟ้องแยกทีหลังไม่ได้
- ถ้าหย่าเพราะอีกฝ่ายวิกลจริต หรือเป็นโรคติดต่ออย่างร้ายแรง มาตรา 1527 ให้ฝ่ายที่ฟ้องหย่าต้องจ่ายค่าเลี้ยงชีพแก่ฝ่ายที่ป่วย โดยใช้หลักของมาตรา 1526
- ถ้าฝ่ายที่รับค่าเลี้ยงชีพสมรสใหม่ สิทธิรับค่าเลี้ยงชีพหมดไป ตามมาตรา 1528
- ถ้าหย่าที่อำเภอ จะตกลงช่วยเหลือกันเป็นรายเดือนก็ได้ แต่เป็นข้อตกลงตามสัญญา ไม่ใช่คำสั่งค่าเลี้ยงชีพของศาล
รายละเอียดว่าใครเข้าเงื่อนไขบ้าง ดูได้ที่ ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า ใครเรียกได้ ต่างจากค่าเลี้ยงดูบุตรอย่างไร
ถ้าคิดว่าจะขอค่าเลี้ยงชีพ ต้องเขียนคำขอไว้ในคำฟ้องหย่าหรือคำฟ้องแย้งตั้งแต่แรก เมื่อคดีหย่าจบโดยไม่มีคำขอนี้ สิทธิจะหมดไปทันทีตามมาตรา 1526 วรรคสอง
ค่าทดแทน เรียกจากใครได้บ้าง
ค่าทดแทนคือ เงินชดเชยความเสียหาย ไม่ได้คิดจากความจำเป็นในการใช้ชีวิตเหมือนค่าเลี้ยงดู กฎหมายแบ่งเป็นหลายกรณี ซึ่งหลังการแก้ไขโดย พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติม ป.พ.พ. (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 ใช้คำว่าคู่สมรสแทนสามีภริยา จึงใช้กับคู่สมรสทุกเพศ
- ศาลพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุตามมาตรา 1516 (1) เช่น อีกฝ่ายมีชู้หรือยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส คู่สมรสที่เสียหายเรียกค่าทดแทนได้ทั้งจากคู่สมรสอีกฝ่าย และจากผู้ที่ได้รับการอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่อง หรือผู้เป็นเหตุแห่งการหย่า ตามมาตรา 1523 วรรคหนึ่ง
- ไม่หย่าก็เรียกได้ จากผู้ที่ล่วงเกินคู่สมรสไปในทำนองชู้ หรือผู้ที่แสดงตนโดยเปิดเผยว่ามีความสัมพันธ์ในทำนองชู้ ตามมาตรา 1523 วรรคสอง
- เหตุหย่าบางข้อ เช่น การทำร้ายหรือทรมานร่างกายหรือจิตใจอย่างร้ายแรง ถ้าอีกฝ่ายทำโดยมุ่งให้เราทนไม่ได้จนต้องฟ้องหย่า เรียกค่าทดแทนจากฝ่ายนั้นได้ ตามมาตรา 1524
ข้อยกเว้นสำคัญอยู่ในมาตรา 1523 วรรคสาม ถ้าคู่สมรสยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจให้เกิดเรื่องนั้นเอง จะเรียกค่าทดแทนไม่ได้ และสิทธิตามมาตรา 1523 มีอายุความหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ข้อเท็จจริง ตามมาตรา 1529
ศาลกำหนดจำนวนตามพฤติการณ์ จะให้จ่ายครั้งเดียวหรือแบ่งงวดก็ได้ และถ้าผู้จ่ายคือคู่สมรส ศาลจะคำนึงถึงส่วนแบ่งทรัพย์สินที่แต่ละฝ่ายได้รับด้วย ตามมาตรา 1525 ปัจจัยที่ศาลใช้ อ่านได้ที่ ฟ้องชู้ได้กี่บาท ทำไมค่าทดแทนไม่มีราคาตายตัว
เรื่องเดียวกัน ขอเงินหลายประเภทพร้อมกันได้ไหม
ได้ และควรคิดให้ครบตั้งแต่ก่อนยื่นฟ้อง เพราะ บางคำขอไม่มีโอกาสแก้ตัวทีหลัง ลองไล่คำถามตามลำดับนี้
- ยังเป็นคู่สมรสอยู่ และยังไม่อยากหย่า ให้ดูค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างคู่สมรส และค่าทดแทนตามมาตรา 1523 วรรคสอง
- ตัดสินใจหย่าแล้ว ให้ดูว่าเหตุหย่าเป็นความผิดของอีกฝ่ายแต่ฝ่ายเดียวหรือไม่ และเราจะยากจนลงหรือไม่ ถ้าใช่ ให้ขอค่าเลี้ยงชีพในคดีหย่า
- มีลูกที่ยังเป็นผู้เยาว์ ให้ขอค่าเลี้ยงดูบุตรพร้อมเรื่องอำนาจปกครอง
- เหตุหย่าเกี่ยวกับชู้ ให้นับวันว่ายังอยู่ในหนึ่งปีตามมาตรา 1529 หรือไม่ ก่อนตัดสินใจว่าจะฟ้องใครบ้าง
คำถามที่พบบ่อย
ค่าเลี้ยงชีพกับค่าเลี้ยงดูบุตร ขอพร้อมกันได้ไหม
ได้ เพราะเป็นสิทธิของคนละคน ค่าเลี้ยงชีพเป็นของอดีตคู่สมรส ส่วนค่าเลี้ยงดูบุตรเป็นของลูก ศาลจะพิจารณาเงื่อนไขของแต่ละคำขอแยกกัน
ค่าทดแทนจากชู้ ต้องรอหย่าก่อนไหม
ไม่ต้อง มาตรา 1523 วรรคสองให้เรียกจากผู้ที่ล่วงเกินคู่สมรสในทำนองชู้ หรือผู้ที่แสดงตนโดยเปิดเผยได้โดยไม่ต้องหย่า แต่ต้องยื่นภายในอายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1529
ตกลงในใบหย่าว่าไม่เรียกค่าเลี้ยงดูลูกเลย มีผลไหม
ข้อตกลงทำนองนี้มีปัญหา เพราะมาตรา 1598/41 ห้ามสละสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดู และสิทธินั้นเป็นของลูก ถ้าภายหลังลูกขาดการเลี้ยงดู ยังขอให้ศาลกำหนดได้
ค่าเลี้ยงชีพจ่ายไปตลอดชีวิตไหม
ไม่จำเป็น ศาลกำหนดจำนวนและวิธีจ่ายตามพฤติการณ์ และแก้ไขได้เมื่อฐานะเปลี่ยน นอกจากนี้สิทธิจะหมดไปทันทีถ้าผู้รับสมรสใหม่ ตามมาตรา 1528
ไม่ได้จดทะเบียนสมรส เรียกเงินประเภทไหนได้บ้าง
ค่าเลี้ยงชีพและค่าทดแทนตามมาตรา 1523 ผูกกับการเป็นคู่สมรสตามกฎหมาย ส่วนค่าเลี้ยงดูลูกยังเรียกได้ เมื่อลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของฝ่ายที่ต้องจ่าย เช่น พ่อจดทะเบียนรับรองบุตรแล้วหรือศาลพิพากษาให้เป็นบุตร
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจาก เขียนเป้าหมายให้ชัด ว่าต้องการเงินเพื่อเลี้ยงลูก เพื่อประคองชีวิตตัวเองหลังหย่า หรือเพื่อชดเชยความเสียหาย แล้วจดวันสำคัญ เช่น วันที่รู้เรื่องชู้ และรวบรวมหลักฐานรายได้ของทั้งสองฝ่าย
ทนายความด้านครอบครัวช่วยวางคำขอทั้งหมดไว้ในคดีเดียว ไม่ให้สิทธิที่มีกำหนดเวลาอย่างค่าเลี้ยงชีพและค่าทดแทนหลุดมือ
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ