แจ้งทรัพย์มรดกไม่ครบตอนขอตั้งผู้จัดการมรดก เป็นการปิดบังไหม?

ลำพังการระบุหรือเบิกความถึงทรัพย์มรดกไม่ครบในคดีขอตั้งผู้จัดการมรดก ยังไม่พอฟังว่าปิดบังทรัพย์มรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1605 เพราะคดีนั้นศาลพิจารณาเพียงว่าใครสมควรเป็นผู้จัดการมรดก ไม่ได้ชี้ขาดว่ากองมรดกมีทรัพย์อะไรบ้าง แต่ถ้าต่อมามีการปฏิเสธทรัพย์หรือโอนเป็นของตน ผลอาจเปลี่ยนไป

เมื่อทายาทคนหนึ่งยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดก คำร้องจะมีรายการทรัพย์ของผู้ตายแนบไว้ และผู้ร้องต้องเบิกความต่อศาล พี่น้องที่ได้อ่านสำนวนภายหลังมักพบว่ารายการนั้นไม่ครบ ขาดบัญชีเงินฝากบางบัญชี หรือที่ดินบางแปลง แล้วเข้าใจว่านี่คือหลักฐานว่าอีกฝ่ายปิดบังมรดก บทความนี้อธิบายว่าศาลฎีกามองเรื่องนี้อย่างไร รายการทรัพย์ในคำร้องมีน้ำหนักแค่ไหน และพฤติการณ์แบบใดที่ทำให้เรื่องเปลี่ยนเป็นการปิดบังจริง

การแจ้งทรัพย์มรดกไม่ครบในคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก คืออะไร?

คือกรณีที่ผู้ร้องระบุในคำร้อง หรือเบิกความในวันไต่สวน ว่าผู้ตายมีทรัพย์เพียงบางรายการ ทั้งที่ความจริงมีมากกว่านั้น อาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ

  • ผู้ร้องไม่รู้ว่ามีทรัพย์รายการนั้น เช่น บัญชีเงินฝากต่างสาขา หุ้นสหกรณ์ กรมธรรม์
  • ผู้ร้องใส่เฉพาะทรัพย์ที่ติดขัดจนต้องใช้คำสั่งศาล เช่น ที่ดินที่สำนักงานที่ดินไม่ยอมโอน
  • ผู้ร้องจงใจไม่ใส่ เพราะไม่ต้องการให้ทายาทอื่นรู้

สองกรณีแรกพบบ่อย ส่วนกรณีที่สามแม้เจตนาไม่ดี แต่การจะถูกตัดสิทธิรับมรดก กฎหมายต้องการมากกว่าการไม่พูดให้ครบในคดีนั้น

แจ้งทรัพย์ไม่ครบแล้ว ถือว่าปิดบังทรัพย์มรดกตามมาตรา 1605 ไหม?

ยังไม่ถือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1605 กำจัดทายาทที่ยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดกโดยฉ้อฉล หรือรู้อยู่ว่าตนทำให้เสื่อมประโยชน์ของทายาทคนอื่น ศาลจึงต้องเห็นเจตนาทุจริตชัดเจน หลักทั่วไปอ่านได้ใน พี่น้องปิดบังทรัพย์มรดก ถูกกำจัดมิให้รับมรดกได้ไหม

เหตุที่การแจ้งไม่ครบในคดีตั้งผู้จัดการมรดกยังไม่ถึงขั้นนั้น มี 3 ข้อ

  1. ประเด็นของคดีไม่ใช่รายการทรัพย์ คดีขอตั้งผู้จัดการมรดก ศาลพิจารณาว่ามีเหตุต้องตั้งหรือไม่ และผู้ร้องเหมาะสมหรือมีคุณสมบัติต้องห้ามหรือไม่ ศาลไม่ได้ชี้ว่ากองมรดกมีทรัพย์อะไรบ้าง
  2. คำสั่งศาลไม่ได้จำกัดอยู่แค่ทรัพย์ในคำร้อง ผู้จัดการมรดกมีอำนาจและหน้าที่จัดการทรัพย์มรดกทั้งกอง ทรัพย์ที่ไม่อยู่ในรายการก็ยังเป็นมรดกที่ต้องรวบรวมมาแบ่ง
  3. ตัวทรัพย์ยังอยู่ที่เดิม การไม่เอ่ยถึงในศาลไม่ได้ทำให้ทรัพย์เคลื่อนออกจากกองมรดก และไม่ได้กันทายาทอื่นจากการตรวจสอบเอง

ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร?

ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ตรงประเด็นในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1357/2543 คดีนั้นทายาทโดยธรรมคนหนึ่งยื่นขอให้ศาลตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดก และเบิกความว่าเจ้ามรดกมีทรัพย์เพียงเท่าที่ตนกล่าวถึง ต่อมาปรากฏว่าทรัพย์มรดกมีมากกว่านั้น ทายาทอีกฝ่ายจึงยกขึ้นอ้างว่าเป็นการปิดบังทรัพย์มรดกและขอให้กำจัด ศาลฎีกาเห็นว่าข้อเท็จจริงเพียงเท่านี้ยังไม่พอฟังว่าเป็นการปิดบังทรัพย์มรดก

เหตุผลเบื้องหลังสอดคล้องกับแนวที่ศาลวางไว้ว่า การร้องขอและการคัดค้านในชั้นตั้งผู้จัดการมรดก มีประเด็นเพียงว่าผู้ใดสมควรเป็นผู้จัดการมรดก ทรัพย์มรดกมีอะไรบ้างไม่ใช่ข้อสำคัญในคดี คำเบิกความเรื่องจำนวนทรัพย์จึงไม่ใช่การกระทำต่อตัวทรัพย์ และยังไม่แสดงว่าผู้ร้องเอาทรัพย์ส่วนที่ไม่ได้กล่าวถึงไปเป็นของตน

สิ่งที่ตัดสินผลจริงคือพฤติการณ์หลังได้รับแต่งตั้ง ตารางนี้เทียบให้เห็น

พฤติการณ์แนวโน้มผลทางกฎหมาย
ระบุทรัพย์ในคำร้องไม่ครบ หรือเบิกความว่ามีทรัพย์เท่าที่กล่าวถึงยังไม่พอฟังว่าปิดบังทรัพย์มรดก (ฎีกาที่ 1357/2543)
ได้รับแต่งตั้งแล้วทำบัญชีทรัพย์ครบถ้วน รวมรายการที่ตกหล่นในคำร้องไม่มีเหตุกำจัด เป็นการทำหน้าที่ตามปกติ
ทำบัญชีทรัพย์ไม่ครบ หรือไม่ทำเลยเป็นเหตุให้ทายาทร้องต่อศาลให้ตรวจสอบหรือถอนผู้จัดการมรดกได้ แต่ยังต้องพิสูจน์เจตนาหากจะอ้างมาตรา 1605
เมื่อทายาทถามถึงทรัพย์ที่ตกหล่น กลับปฏิเสธว่าไม่มี แล้วถอนเงินหรือโอนทรัพย์นั้นเป็นของตนมีน้ำหนักว่ายักย้ายหรือปิดบังโดยฉ้อฉล เสี่ยงถูกกำจัดตามมูลค่าที่เอาไป

พบว่ารายการทรัพย์ในคำร้องไม่ครบ ควรทำอย่างไร?

ควรใช้ข้อมูลนั้นเป็นจุดเริ่มตรวจสอบ ไม่ใช่เป็นข้อกล่าวหาสำเร็จรูป ขั้นตอนที่ใช้ได้จริงมีดังนี้

  1. คัดสำนวนคดีตั้งผู้จัดการมรดก ทั้งคำร้อง บัญชีทรัพย์ท้ายคำร้อง และคำเบิกความ เพื่อรู้ว่าเขาระบุอะไรไว้
  2. ทำรายการทรัพย์ของคุณเอง พร้อมหลักฐานว่าทรัพย์นั้นมีอยู่ในวันที่เจ้ามรดกตาย เช่น สมุดบัญชี สำเนาโฉนด ทะเบียนรถ ใบหุ้น
  3. ถ้าคดียังไม่มีคำสั่ง ยื่นคำคัดค้านได้ และขอเป็นผู้จัดการมรดกร่วม เพื่อให้มีอำนาจตรวจสอบทรัพย์ด้วยตนเอง
  4. ถ้ามีคำสั่งแล้ว ทำหนังสือแจ้งรายการที่ตกหล่นและขอบัญชีทรัพย์มรดก ตามมาตรา 1728 และ 1729 ผู้จัดการมรดกต้องเริ่มทำบัญชีทรัพย์ภายใน 15 วัน และทำให้เสร็จภายใน 1 เดือน เว้นแต่ศาลอนุญาตขยายเวลา
  5. เก็บคำตอบของเขาไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าเขารับว่ามีและนำเข้าบัญชี เรื่องจบที่การแบ่ง ถ้าเขาปฏิเสธทั้งที่มีหลักฐาน คำปฏิเสธนั้นคือพยานชี้เจตนา
  6. ตรวจความเคลื่อนไหวของทรัพย์ที่ตกหล่น หากพบว่าถูกถอนหรือโอนไปแล้ว จึงพิจารณาฟ้องแบ่งมรดกโดยยกมาตรา 1605 หรือ ร้องขอเพิกถอนผู้จัดการมรดก

หน้าที่ทำบัญชีและรายงานของผู้จัดการมรดกมีรายละเอียดใน ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่อะไรบ้าง

ตัวอย่างสมมติ: บัญชีเงินฝากประจำที่ไม่อยู่ในคำร้อง

ตัวอย่างสมมติ นายวิชัยเสียชีวิตปี 2568 ไม่มีพินัยกรรม ภริยาเสียชีวิตไปก่อน มีบุตร 2 คน คือ สุนันทาและธีระ สุนันทายื่นขอเป็นผู้จัดการมรดก ระบุทรัพย์เป็นบ้านพร้อมที่ดิน 1 แปลงกับเงินฝากออมทรัพย์ 400,000 บาท และเบิกความว่าบิดามีทรัพย์เท่านี้ ต่อมาธีระพบสมุดเงินฝากประจำของบิดาอีกบัญชีหนึ่ง ยอด 1,200,000 บาท

เพียงเท่านี้ธีระยังอ้างมาตรา 1605 ไม่ได้ เพราะสุนันทายังไม่ได้ทำอะไรกับเงินก้อนนั้น ธีระควรแจ้งเป็นหนังสือให้นำบัญชีนี้เข้าบัญชีทรัพย์มรดก ถ้าสุนันทาตอบรับและแบ่งคนละครึ่ง ก็ไม่มีข้อพิพาท

ถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่า สุนันทาตอบว่าบิดาปิดบัญชีนั้นไปนานแล้ว แต่รายการเดินบัญชีแสดงว่าเธอใช้คำสั่งศาลไปถอนเงินทั้งหมดเข้าบัญชีส่วนตัวหลังได้รับแต่งตั้ง พฤติการณ์จะมีทั้งการเอาทรัพย์ออกจากกองมรดกและการให้ข้อมูลเท็จแก่ทายาท จึงมีน้ำหนักว่าเป็นการยักย้ายโดยฉ้อฉล วิธีคิดว่าเสียสิทธิเท่าไรดูได้ใน ปิดบังทรัพย์มรดกบางส่วน ถูกกำจัดเท่าไร ผลจริงขึ้นกับพยานหลักฐานในแต่ละคดี

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • ถือสำนวนคดีตั้งผู้จัดการมรดกเป็นหลักฐานเด็ดขาดว่าอีกฝ่ายปิดบัง ศาลฎีกาชี้แล้วว่าคำเบิกความเรื่องจำนวนทรัพย์ในคดีนั้นยังไม่พอ ต้องมีพฤติการณ์ต่อตัวทรัพย์ประกอบ
  • เข้าใจว่าทรัพย์ที่ไม่อยู่ในคำร้องไม่ใช่มรดก หรือผู้จัดการมรดกไม่มีอำนาจจัดการ ทรัพย์ทุกรายการของผู้ตายเป็นมรดก ไม่ว่าจะเขียนไว้ในคำร้องหรือไม่
  • ลงชื่อยินยอมในคำร้องโดยไม่อ่านบัญชีทรัพย์และบัญชีเครือญาติ ทำให้เสียโอกาสคัดค้านหรือขอเป็นผู้จัดการมรดกร่วมตั้งแต่ต้น
  • รอให้ผู้จัดการมรดกแบ่งเองโดยไม่ทวงบัญชีทรัพย์ ยิ่งนาน เงินสดและทรัพย์เคลื่อนที่ได้ยิ่งตามยาก และพยานเอกสารจากธนาคารอาจขอย้อนหลังได้จำกัด

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อรายการทรัพย์มรดกไม่ครบ

ปัญหาของคนที่ทำเองคือเข้าไม่ถึงข้อมูล ธนาคารและหน่วยงานส่วนใหญ่ไม่เปิดเผยข้อมูลบัญชีของผู้ตายแก่ทายาทที่ไม่มีคำสั่งศาล และหลายคนยื่นฟ้องขอกำจัดทั้งที่มีเพียงสำนวนคดีตั้งผู้จัดการมรดก ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่าไม่พอ งานที่ทนายทำได้ เช่น

  • คัดและตรวจสำนวนคดีตั้งผู้จัดการมรดก เทียบกับหลักฐานทรัพย์ที่คุณมี เพื่อดูว่าตกหล่นโดยสุจริตหรือมีพฤติการณ์น่าสงสัย
  • ยื่นคำคัดค้านหรือขอเป็นผู้จัดการมรดกร่วม หรือขอให้ศาลสั่งให้ผู้จัดการมรดกส่งบัญชีทรัพย์
  • ขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกรายการเดินบัญชีและเอกสารจากธนาคาร สำนักงานที่ดิน หรือนายทะเบียน
  • ประเมินว่าควรฟ้องแบ่งมรดกตามปกติ ยกมาตรา 1605 หรือร้องถอนผู้จัดการมรดก และดูอายุความของแต่ละทาง

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ใส่ทรัพย์มรดกในคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกไม่ครบ คำสั่งศาลเสียไปไหม?

ไม่เสีย คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกยังมีผล และผู้จัดการมรดกมีอำนาจจัดการทรัพย์มรดกทั้งกอง รวมทั้งรายการที่ไม่ได้ระบุในคำร้อง

พี่น้องเบิกความว่ามีทรัพย์มรดกน้อยกว่าความจริง ขอให้ศาลกำจัดมิให้รับมรดกได้ไหม?

ลำพังเท่านั้นยังไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1357/2543 วินิจฉัยว่ายังไม่พอฟังว่าเป็นการปิดบังทรัพย์มรดก ต้องมีพฤติการณ์เพิ่มที่แสดงว่าเขาเอาทรัพย์ส่วนที่ไม่กล่าวถึงไปเป็นของตน หรือปกปิดไม่ให้ทายาทอื่นเข้าถึง

ผู้จัดการมรดกไม่ยอมทำบัญชีทรัพย์มรดก ทำอย่างไรได้?

ทายาทขอให้ศาลสั่งให้ส่งบัญชีทรัพย์ได้ และถ้าเขาไม่ทำภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด หรือทำโดยไม่สุจริตหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ศาลมีอำนาจถอนผู้จัดการมรดกได้ ควรมีหนังสือทวงถามไว้เป็นหลักฐานก่อนยื่นคำร้อง

เพิ่งพบทรัพย์มรดกเพิ่มหลังศาลตั้งผู้จัดการมรดกแล้ว ต้องยื่นคำร้องใหม่ไหม?

โดยทั่วไปไม่ต้อง เพราะคำสั่งเดิมครอบคลุมการจัดการทรัพย์มรดกทั้งหมดของผู้ตาย ให้แจ้งผู้จัดการมรดกเป็นหนังสือเพื่อนำรายการนั้นเข้าบัญชีทรัพย์และแบ่งตามส่วน

ถ้าคนที่แจ้งทรัพย์ไม่ครบไม่ใช่ทายาท เช่น เป็นคู่สมรสของทายาท จะถูกกำจัดได้ไหม?

ไม่ได้ มาตรา 1605 ใช้กับผู้ที่เป็นทายาทของเจ้ามรดกเท่านั้น คนนอกไม่มีส่วนแบ่งให้ถูกกำจัด แต่ยังถูกเรียกทรัพย์คืนหรือถูกถอนจากการเป็นผู้จัดการมรดกได้ ดู สะใภ้หรือหลานยักย้ายทรัพย์มรดก ถูกกำจัดได้ไหม

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ