ฟ้องค่าเลี้ยงดูบุตรต้องยื่นที่ศาลเยาวชนและครอบครัว ในเขตที่จำเลยมีภูมิลำเนา หรือที่มูลคดีเกิด ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 4 เพราะกฎหมายศาลเยาวชนและครอบครัวไม่ได้กำหนดเขตศาลพิเศษไว้ ภูมิลำเนาของลูกอย่างเดียวจึงไม่ทำให้ฟ้องที่ศาลใกล้บ้านลูกได้เสมอไป
ฟ้องค่าเลี้ยงดูบุตร ต้องยื่นศาลประเภทไหน
คดีเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเป็นคดีครอบครัว จึงอยู่ในอำนาจของ ศาลเยาวชนและครอบครัว ในกรุงเทพมหานครคือศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง ต่างจังหวัดคือศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัด หรือแผนกคดีเยาวชนและครอบครัวในศาลจังหวัด
ข่าวดีคือ ค่าใช้จ่ายไม่ได้ขึ้นกับว่าเลือกศาลใด เพราะพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 155 ยกเว้นค่าขึ้นศาลและค่าฤชาธรรมเนียมในคดีเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูไว้แล้ว
ฟ้องที่ศาลใกล้บ้านลูกได้ไหม
คำตอบคือ ได้เฉพาะเมื่อบ้านลูกอยู่ในเขตที่จำเลยมีภูมิลำเนา หรือที่มูลคดีเกิด บทความวิชาการของคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพายัพ (พ.ศ. 2565) ชี้ว่า พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 ไม่ได้กำหนดเขตศาลสำหรับคดีครอบครัวที่ผู้เยาว์มีส่วนได้เสียไว้เป็นการเฉพาะ จึงต้องใช้หลักทั่วไปของ ป.วิ.พ.
บทความเดียวกันยกคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6155/2540 ในคดีขอเพิกถอนอำนาจปกครองบุตร ซึ่งศาลวินิจฉัยว่ามูลคดีเกิดที่สำนักงานเขตที่จดทะเบียนหย่าและทำบันทึกข้อตกลงเรื่องบุตร และเมื่อจำเลยไม่ได้มีภูมิลำเนาในจังหวัดที่ลูกอาศัยอยู่ จึงฟ้องที่ศาลจังหวัดนั้นไม่ได้ แม้ลูกจะย้ายไปอยู่กับโจทก์ที่นั่นแล้ว
ผู้เขียนบทความเห็นว่าผลเช่นนี้อาจไม่เหมาะกับประโยชน์สูงสุดของเด็ก และเสนอให้แก้กฎหมาย แต่จนกว่าจะมีการแก้ไข ผู้ฟ้องควรวางแผนตามหลักที่ใช้อยู่จริง
ภูมิลำเนาจำเลยกับมูลคดีเกิด ใช้อย่างไรในคดีค่าเลี้ยงดูบุตร
ทางที่ ปลอดภัยที่สุดคือศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนา เพราะพิสูจน์ได้ง่ายจากทะเบียนบ้านหรือที่อยู่ที่จำเลยพักอาศัยเป็นประจำ ส่วนมูลคดีเกิดหมายถึงต้นเหตุอันเป็นที่มาแห่งการโต้แย้งสิทธิ ซึ่งในคดีค่าเลี้ยงดูบุตรอาจตีความได้หลายแบบ
| สถานการณ์ | ศาลที่ควรพิจารณา |
|---|---|
| พ่ออยู่เชียงใหม่ ลูกอยู่กับแม่ที่กรุงเทพฯ | ศาลที่พ่อมีภูมิลำเนาเป็นทางหลัก ส่วนกรุงเทพฯ ใช้ได้ถ้าแสดงได้ว่ามูลคดีเกิดที่นั่น |
| มีบันทึกข้อตกลงหย่าเรื่องค่าเลี้ยงดู แล้วอีกฝ่ายไม่จ่าย | ศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนา และอาจรวมถึงศาลในเขตที่ทำบันทึกข้อตกลง โดยเทียบแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6155/2540 |
| ฟ้องหย่าพร้อมขอค่าเลี้ยงดูบุตร | ศาลที่มีเขตอำนาจในคดีหย่า เพราะคำขอเกี่ยวข้องกัน |
| พ่อไม่มีภูมิลำเนาในไทย และเหตุเกิดนอกประเทศ | โจทก์ที่มีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย ยื่นศาลที่ตนมีภูมิลำเนาได้ ตามมาตรา 4 ตรี |
| พ่อย้ายบ้านหลังยื่นฟ้อง | ศาลเดิมพิจารณาต่อได้ เพราะคดีอยู่ระหว่างพิจารณานับแต่ยื่นฟ้อง ตามมาตรา 173 |
ถ้าต้องฟ้องจำเลยหลายคน หรือรวมหลายข้อหาที่เกี่ยวข้องกัน มาตรา 5 ให้ยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจเหนือข้อหาหรือจำเลยคนใดคนหนึ่งได้
ถ้าไม่แน่ใจว่ามูลคดีเกิดที่ใด ให้ยื่นที่ศาลซึ่งจำเลยมีภูมิลำเนาตามทะเบียนบ้าน แม้จะเดินทางไกลกว่า เพราะการถูกคืนคำฟ้องเพื่อไปยื่นใหม่ ทำให้เสียเวลามากกว่าการเดินทาง
ฟ้องค่าเลี้ยงดูบุตรออนไลน์ หรือไปแถลงที่ศาลเองได้ไหม
ช่องทางออนไลน์ ต้องตรวจรายการประเภทคดีที่ระบบเปิดรับ ณ วันที่จะยื่น ระบบ e-Filing รุ่นใหม่ของศาลยุติธรรมที่เปิดเมื่อวันที่ 5 มกราคม 2569 ระยะแรกขยายไปถึงศาลเยาวชนและครอบครัวเฉพาะคดีรับรองบุตรที่มารดาให้ความยินยอม และผู้ใช้ต้องยืนยันตัวตนผ่านแอป ThaID
ช่องทางที่ใช้ได้แน่นอนคือการไปยื่นที่ศาล ซึ่งในคดีเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดู มาตรา 157 ของพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวฯ ให้ยื่นคำฟ้องเป็นหนังสือ หรือมาแถลงข้อหาด้วยวาจาต่อหน้าศาลก็ได้
- ตรวจที่อยู่ตามทะเบียนบ้านของจำเลย และตรวจว่าอยู่ในเขตของศาลเยาวชนและครอบครัวใด
- เตรียมสูติบัตรลูก หลักฐานความเป็นพ่อ หลักฐานรายได้ของจำเลย และค่าใช้จ่ายของลูก
- ไปที่ศาลนั้น ยื่นคำฟ้อง หรือแจ้งเจ้าหน้าที่ว่าจะแถลงข้อหาด้วยวาจา
- ติดตามนัดไกล่เกลี่ยและนัดพิจารณาที่ศาลกำหนด
ยื่นผิดศาล จะเกิดอะไรขึ้น
ศาลอาจคืนคำฟ้องหรือไม่รับไว้ เพื่อให้ไปยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ ตามมาตรา 18 ช่วงเวลาที่เสียไปคือช่วงที่ลูกยังไม่ได้รับเงิน และต้องเริ่มขั้นตอนใหม่ที่ศาลอื่น
เรื่องเงินที่ควรได้ระหว่างนั้นจะเรียกย้อนหลังได้เพียงใด เป็นอีกประเด็นหนึ่ง อ่านได้ที่ ฟ้องค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลังได้ไหม และถ้าไม่จ่ายบังคับคดีอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
พ่ออยู่ต่างประเทศ ฟ้องที่ศาลไหน
ถ้าพ่อไม่มีภูมิลำเนาในไทยและเหตุเกิดนอกประเทศ มาตรา 4 ตรี ให้โจทก์ที่มีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทยยื่นต่อศาลที่ตนมีภูมิลำเนาได้ แต่ต้องเตรียมคำแปลและขั้นตอนส่งหมายไปต่างประเทศ อ่านต่อได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตร พ่อชาวต่างชาติอยู่ต่างประเทศ เรียกได้ไหม
ไม่รู้ว่าพ่ออยู่ที่ไหนตอนนี้
ใช้ภูมิลำเนาตามทะเบียนบ้านล่าสุดที่ตรวจได้ หรือศาลที่มูลคดีเกิด ส่วนการส่งหมาย ถ้าส่งถึงตัวไม่ได้ ศาลอาจสั่งให้ส่งโดยวิธีอื่น เช่น ปิดหมาย
ขอค่าเลี้ยงดูไว้ในคดีหย่าแล้ว ฟ้องอีกที่ศาลใกล้บ้านได้ไหม
ไม่ได้ เมื่อยื่นคำฟ้องแล้ว คดีอยู่ระหว่างพิจารณา และมาตรา 173 ห้ามโจทก์ยื่นคำฟ้องเรื่องเดียวกันนั้นต่อศาลเดียวกันหรือศาลอื่นอีก จึงควรเลือกศาลและใส่คำขอให้ครบตั้งแต่แรก
ศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดเดียวดูแลหลายอำเภอไหม
บางจังหวัดเป็นเช่นนั้น และบางท้องที่ใช้แผนกคดีเยาวชนและครอบครัวในศาลจังหวัด ควรตรวจกับศาลหรือเว็บไซต์ของศาลก่อนเดินทาง ว่าอำเภอที่จำเลยอยู่อยู่ในเขตของศาลใด
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากหาที่อยู่ตามทะเบียนบ้านของอีกฝ่าย และรวบรวมเอกสารข้อตกลงเรื่องลูกที่เคยทำไว้ เช่น บันทึกท้ายทะเบียนหย่า เพราะสองอย่างนี้บอกได้ว่าศาลใดมีเขตอำนาจ
ถ้ามีหลายศาลให้เลือก หรืออีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ ควรปรึกษาทนายความคดีครอบครัวก่อนยื่น ดูเรื่องจำนวนเงินที่ควรขอได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตรต่อเดือนเท่าไร ศาลคิดจากอะไร
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ