หลายคนมีบ้านที่สหรัฐฯ บัญชีธนาคาร หรือแผนเกษียณของนายจ้างที่อยู่ในชื่อสามี เมื่อถึงวันที่ต้องหย่าสามีอเมริกัน คำถามแรกคือทรัพย์เหล่านี้ยังเป็นส่วนของคุณด้วยหรือไม่ และศาลไทยจะสั่งแบ่งให้ได้แค่ไหน บทความนี้อธิบายหลักทั้งฝั่งไทยและสหรัฐฯ และสิ่งที่ควรเตรียมก่อนเลือกว่าจะหย่าที่ไหน
คำตอบโดยย่อคือ ทรัพย์สินในสหรัฐฯ อาจแบ่งได้ แต่ต้องเป็นไปตามกฎหมายของรัฐที่เกี่ยวข้อง และมักต้องมีทนายในรัฐนั้นดำเนินการ คำพิพากษาไทยเรื่องแบ่งทรัพย์ไม่ได้มีผลบังคับกับบ้านหรือบัญชีในสหรัฐฯ โดยอัตโนมัติ
หย่าสามีอเมริกัน ทรัพย์สินแบ่งตามกฎหมายของใคร
การแบ่งสินสมรส คือ การแยกทรัพย์สินที่คู่สมรสมีส่วนร่วมกันออกเป็นส่วนของแต่ละฝ่ายเมื่อการสมรสสิ้นสุดลง ถ้าหย่ากันตามกฎหมายไทย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1533 วางหลักให้แบ่งสินสมรสให้แต่ละฝ่ายได้ส่วนเท่ากัน ส่วนมาตรา 1532 กำหนดเวลาที่ใช้แบ่ง คือ ถ้าหย่าโดยความยินยอม ให้ถือทรัพย์ ณ วันจดทะเบียนหย่า ถ้าหย่าโดยคำพิพากษา ส่วนที่เกี่ยวกับทรัพย์สินมีผลย้อนไปถึงวันฟ้องหย่า
แต่เมื่อคู่สมรสฝ่ายหนึ่งเป็นชาวอเมริกันและทรัพย์บางส่วนอยู่ในสหรัฐฯ เรื่องจะไม่จบที่ ป.พ.พ. เพราะต้องดูพระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 ประกอบด้วย หลักทั่วไปที่ใช้ได้คือ ที่ดินและบ้านในไทยใช้กฎหมายไทย ส่วนทรัพย์อื่น โดยเฉพาะทรัพย์ที่อยู่ในสหรัฐฯ มีประเด็นว่าจะใช้กฎหมายใด ซึ่งทนายต้องพิจารณาเป็นรายกรณี
ฝั่งสหรัฐฯ เองไม่มีกฎหมายหย่ากลางของประเทศ การสมรสและการหย่าเป็นกฎหมายของแต่ละรัฐ ทรัพย์สินระหว่างคู่สมรสก็เช่นกัน กฎหมายของรัฐที่คู่สมรสมีภูมิลำเนาโดยทั่วไปเป็นตัวกำหนดว่าทรัพย์หรือรายได้ใดเป็นของร่วมกันหรือเป็นของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง คำถามว่า "ทรัพย์ในอเมริกาแบ่งได้ไหม" จึงต้องเปลี่ยนเป็น "ทรัพย์ชิ้นนี้เกี่ยวกับรัฐไหน" ก่อนเสมอ
ทรัพย์สินในอเมริกาแบ่งอย่างไร ขึ้นกับรัฐไหน
เอกสารเผยแพร่ฉบับที่ 555 ของกรมสรรพากรสหรัฐฯ ระบุรัฐที่ใช้ระบบทรัพย์สินร่วมระหว่างคู่สมรส (community property) ไว้ 9 รัฐ ได้แก่ แอริโซนา แคลิฟอร์เนีย ไอดาโฮ ลุยเซียนา เนวาดา นิวเม็กซิโก เท็กซัส วอชิงตัน และวิสคอนซิน ส่วนระบบที่คู่สมรสเลือกใช้ได้ในอะแลสกา เทนเนสซี และเซาท์ดาโคตา ไม่นับรวมในรายชื่อนี้ รัฐอื่นส่วนใหญ่ใช้หลักทั่วไปที่ให้ศาลแบ่งทรัพย์ตามที่เห็นว่าเป็นธรรม ตามเกณฑ์ในกฎหมายของรัฐนั้น
ข้อควรระวังคือ รายชื่อ 9 รัฐนี้ทำขึ้นเพื่อการเสียภาษีของรัฐบาลกลาง ไม่ได้แปลว่าศาลในรัฐเหล่านี้แบ่งทุกอย่างเท่ากันเสมอ หรือรัฐอื่นจะแบ่งให้น้อยกว่า กฎการแบ่งเมื่อหย่าของแต่ละรัฐมีรายละเอียดของตัวเอง ซึ่งต้องให้ทนายในรัฐนั้นตรวจ และทรัพย์ ภูมิลำเนา กับคดีหย่าอาจอยู่คนละรัฐหรือคนละประเทศ
ทรัพย์แต่ละประเภท ต้องดูอะไร
| ประเภททรัพย์ | ฝั่งไทย | ฝั่งสหรัฐฯ | ควรเตรียม |
|---|---|---|---|
| บ้านหรือที่ดินในไทย | ใช้กฎหมายไทย ศาลไทยแบ่งสินสมรสตามมาตรา 1533 ได้ | ถ้าหย่าที่ศาลสหรัฐฯ ควรให้ทนายไทยดูผลต่อทรัพย์ในไทยด้วย | เอกสารสิทธิ หลักฐานเงินที่ใช้ซื้อ |
| บ้านหรือที่ดินในสหรัฐฯ | ศาลไทยอาจพิจารณาในคดีหย่า แต่มีประเด็นกฎหมายขัดกัน และไม่มีผลบังคับกับทรัพย์ในสหรัฐฯ โดยอัตโนมัติ | ต้องดำเนินการตามกฎหมายของรัฐที่เกี่ยวข้อง | เอกสารสิทธิ ที่ตั้ง ชื่อผู้ถือ |
| บัญชีเงินฝากและบัญชีลงทุนในสหรัฐฯ | เหมือนบ้านในสหรัฐฯ | ต้องดำเนินการตามกฎหมายของรัฐที่เกี่ยวข้อง | ใบแจ้งยอดที่มีอยู่ |
| แผนเกษียณที่นายจ้างจัดให้ | คำพิพากษาไทยอาจไม่พอให้แผนจ่าย | แบ่งผ่านคำสั่ง QDRO ที่ออกตามกฎหมายครอบครัวของรัฐ | ชื่อแผน ชื่อนายจ้าง เอกสารสรุปแผน |
| เงินเกษียณทหารสหรัฐฯ | ไม่ควรคาดว่าคำพิพากษาไทยจะใช้ได้เอง | มีกฎหมายของรัฐบาลกลางกำกับเป็นการเฉพาะ | ข้อมูลการรับราชการ วันสมรส |
เงินบำนาญและแผนเกษียณของสามีอเมริกัน แบ่งได้ไหม
แผนเกษียณที่นายจ้างจัดให้ในสหรัฐฯ แบ่งให้อดีตคู่สมรสได้ผ่านคำสั่งที่เรียกว่า QDRO (Qualified Domestic Relations Order) ตามคำอธิบายของกระทรวงแรงงานสหรัฐฯ คำสั่งนี้รับรองสิทธิของผู้รับเงินอีกคนหนึ่งในประโยชน์จากแผน และต้องเป็นคำพิพากษาหรือคำสั่ง รวมถึงการอนุมัติข้อตกลงแบ่งทรัพย์ ที่ทำขึ้นตามกฎหมายครอบครัวของรัฐ ซึ่งรวมกฎหมายระบบทรัพย์สินร่วมด้วย โดยศาลหรือหน่วยงานของรัฐที่มีอำนาจ ผู้รับเงินตามคำสั่งนี้ต้องเป็นคู่สมรส อดีตคู่สมรส บุตร หรือผู้อยู่ในอุปการะของสมาชิกแผนเท่านั้น และแผนเป็นผู้พิจารณาว่าคำสั่งที่ได้รับเข้าเงื่อนไขหรือไม่
สิ่งที่ภรรยาไทยควรรู้คือ คำอธิบายของกระทรวงแรงงานสหรัฐฯ ไม่ได้กล่าวถึงคำสั่งของศาลต่างประเทศเลย คำพิพากษาของศาลไทยที่สั่งแบ่งสินสมรสจึงอาจไม่พอให้แผนจ่ายเงินส่วนของคุณ และมักต้องให้ทนายในรัฐที่เกี่ยวข้องดำเนินการขอคำสั่งตามกฎหมายรัฐ หลักนี้พูดถึงแผนเกษียณของนายจ้าง ส่วนบัญชีเกษียณส่วนบุคคลและบำนาญของหน่วยงานรัฐอาจมีหลักเกณฑ์ที่ต่างออกไป ต้องตรวจเป็นรายกรณี
อดีตสามีเป็นทหารเกษียณ มีกฎหมายเฉพาะ
เงินเกษียณของทหารสหรัฐฯ มีกฎหมายของรัฐบาลกลางกำกับ คือประมวลกฎหมายสหรัฐฯ ลักษณะ 10 มาตรา 1408 ซึ่งให้ศาลอาจถือเงินเกษียณส่วนที่กฎหมายกำหนดเป็นทรัพย์ของทหารฝ่ายเดียว หรือเป็นทรัพย์ของทหารและคู่สมรสก็ได้ แต่คำว่า "ศาล" ในมาตรานี้นับรวมศาลต่างประเทศเฉพาะศาลของประเทศที่สหรัฐฯ มีข้อตกลงกำหนดให้ต้องยอมรับคำสั่งศาลของประเทศนั้น นอกจากนี้ การให้หน่วยงานจ่ายเงินส่วนแบ่งทรัพย์ให้อดีตคู่สมรสโดยตรง ต้องสมรสกันอย่างน้อย 10 ปีซ้อนกับช่วงรับราชการที่นับได้อย่างน้อย 10 ปี จึงไม่ควรคาดว่าคำพิพากษาไทยจะใช้ได้เอง ควรปรึกษาทนายในสหรัฐฯ ตั้งแต่ก่อนฟ้อง
ส่วนสิทธิ Social Security ในฐานะคู่สมรสที่หย่าแล้ว มีเงื่อนไขของตัวเองตามคู่มือของ SSA เช่น ระยะเวลาสมรส อายุ และการไม่ได้สมรสอยู่ และถ้าคุณไม่ใช่พลเมืองสหรัฐฯ และอยู่นอกสหรัฐฯ ยังมีเงื่อนไขเพิ่ม อ่านต่อที่ หย่าสามีอเมริกันแล้ว ยังมีสิทธิ Social Security ไหม
ฟ้องหย่าที่ศาลไทย แล้วบ้านและบัญชีในอเมริกาจะเป็นอย่างไร
ถ้าคุณมีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย คุณฟ้องหย่าสามีที่อยู่สหรัฐฯ ต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจในไทยได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 4 ตรี และขอให้ศาลแบ่งสินสมรสไปในคดีเดียวกันได้ ระหว่างคดี ถ้าฝ่ายใดร้องขอ ศาลยังอาจมีคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับสินสมรสตาม ป.พ.พ. มาตรา 1530
ปัญหาอยู่ที่ขั้นบังคับ คำพิพากษาไทยเรื่องแบ่งทรัพย์ไม่ได้มีผลบังคับกับบ้านหรือบัญชีในสหรัฐฯ โดยอัตโนมัติ ถ้าทรัพย์อยู่ที่นั่น คุณยังต้องดำเนินการตามกฎหมายของรัฐที่เกี่ยวข้อง ซึ่งอาจรวมถึงการขอให้ศาลหรือหน่วยงานในสหรัฐฯ ยอมรับคำพิพากษาไทย อ่านหลักการยอมรับคำพิพากษาหย่าไทยในสหรัฐฯ ได้ที่ หย่าที่ศาลไทยแล้ว ใช้ในอเมริกาได้ไหม และภาพรวมของสินสมรสที่อยู่ต่างประเทศได้ที่ สินสมรสอยู่ต่างประเทศ หย่าแล้วแบ่งได้ไหม
ถ้าทรัพย์ก้อนใหญ่อยู่ในสหรัฐฯ ควรเลือกเวทีหย่าหลังจากรู้ว่าทรัพย์อยู่รัฐไหน ไม่ใช่เลือกจากความสะดวกอย่างเดียว เปรียบเทียบได้ที่ หย่าที่อเมริกาหรือหย่าที่ไทย
ขั้นตอนเตรียมตัวเมื่อมีทรัพย์ทั้งในไทยและสหรัฐฯ
- ทำบัญชีทรัพย์ทั้งสองประเทศ บ้าน ที่ดิน บัญชีเงินฝาก บัญชีลงทุน แผนเกษียณ และหนี้สิน พร้อมชื่อผู้ถือและรัฐที่ทรัพย์อยู่ ใช้เฉพาะข้อมูลที่คุณเข้าถึงได้โดยชอบ
- ระบุช่วงเวลาที่ได้มา ได้มาก่อนหรือระหว่างสมรส ระหว่างอยู่รัฐใด และใช้เงินจากแหล่งใด
- ตรวจว่ามีสัญญาก่อนสมรสหรือไม่ ถ้ามี ต้องให้ทนายดูว่ามีผลกับทรัพย์ชิ้นไหน
- เลือกเวทีหย่า ไทยหรือสหรัฐฯ โดยดูว่าทรัพย์หลักอยู่ที่ไหน และคำสั่งของศาลใดจะนำไปใช้ได้จริง
- ถ้าตกลงกันได้ เขียนข้อตกลงแบ่งทรัพย์ที่ระบุทรัพย์ในสหรัฐฯ ทีละรายการ และวางแผนกับทนายในรัฐว่าต้องทำอะไรต่อให้ข้อตกลงนั้นมีผล
- เตรียมเอกสารสหรัฐฯ ที่ผ่านการรับรองและแปลแล้ว ตามที่อธิบายใน เอกสารจากอเมริกาใช้ในคดีหย่าไทย ต้องรับรองอย่างไร
ตัวอย่างสมมติ: นางบีกับนายเอ
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีเป็นคนไทย สมรสกับนายเอซึ่งเป็นชาวอเมริกัน ทั้งคู่อยู่ที่รัฐเท็กซัสหลายปีและซื้อบ้านที่นั่นในชื่อนายเอ นายเอมีแผนเกษียณจากนายจ้างและบัญชีเงินฝากในสหรัฐฯ ต่อมาทั้งคู่ย้ายมาอยู่ไทย เมื่อชีวิตคู่ไปต่อไม่ได้ นางบีอยากฟ้องหย่าที่ศาลไทยเพราะสะดวกกว่า
นางบีฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ และศาลอาจพิจารณาแบ่งสินสมรสในคดีนั้นด้วย แต่สำหรับบ้านในเท็กซัส บัญชีในสหรัฐฯ และแผนเกษียณของนายเอ คำพิพากษาไทยไม่ได้มีผลบังคับในสหรัฐฯ โดยอัตโนมัติ เท็กซัสเป็นหนึ่งใน 9 รัฐที่ใช้ระบบทรัพย์สินร่วมตามรายชื่อของกรมสรรพากรสหรัฐฯ แต่ส่วนแบ่งที่แท้จริงยังต้องดูกฎหมายของรัฐ ส่วนแผนเกษียณจะแบ่งได้ผ่านคำสั่ง QDRO ที่ออกตามกฎหมายรัฐ ทางที่รอบคอบคือให้ทนายไทยและทนายในเท็กซัสวางแผนร่วมกันก่อนยื่นฟ้อง ว่าทรัพย์ชิ้นไหนจัดการในคดีไทย ชิ้นไหนต้องดำเนินการที่สหรัฐฯ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าศาลไทยสั่งโอนบ้านในอเมริกาได้เลย คำพิพากษาไทยไม่มีผลบังคับกับทรัพย์ในสหรัฐฯ โดยอัตโนมัติ
- คิดว่าทุกรัฐแบ่งครึ่งต่อครึ่ง มีเพียง 9 รัฐที่ใช้ระบบทรัพย์สินร่วม และแม้ในรัฐเหล่านั้น กฎการแบ่งเมื่อหย่าก็เป็นไปตามกฎหมายของรัฐเอง
- คิดว่าคำพิพากษาไทยใช้แบ่ง 401(k) หรือบำนาญนายจ้างได้ทันที แผนจ่ายตามคำสั่ง QDRO ที่ออกตามกฎหมายครอบครัวของรัฐ และแผนเป็นผู้ตรวจว่าคำสั่งเข้าเงื่อนไขหรือไม่
- ย้าย ซ่อน หรือโอนทรัพย์เพื่อเลี่ยงการแบ่ง ไม่ควรทำและอาจย้อนกลับมาเป็นปัญหาในคดี ถ้ากังวลว่าอีกฝ่ายจะยักย้ายทรัพย์ ให้ปรึกษาทนายเรื่องคำสั่งชั่วคราวแทน
- หาข้อมูลบัญชีของสามีด้วยวิธีที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น ใช้รหัสผ่านของอีกฝ่าย ควรให้ทนายพิจารณาช่องทางที่ชอบด้วยกฎหมายแทน
เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ควรปรึกษาทนายก่อนตัดสินใจว่าจะหย่าที่ไหน โดยเฉพาะเมื่อมีทรัพย์หรือแผนเกษียณในสหรัฐฯ อีกฝ่ายกำลังจะย้ายทรัพย์หรือย้ายประเทศ หรือคุณได้รับหมายศาลจากสหรัฐฯ แล้ว ทนายฝั่งไทยช่วยได้ เช่น
- ตรวจว่าทรัพย์ชิ้นใดเป็นสินสมรสตามกฎหมายไทย และชิ้นใดมีประเด็นกฎหมายขัดกัน
- วางแผนเลือกเวทีหย่าระหว่างไทยกับสหรัฐฯ โดยดูจากที่ตั้งทรัพย์และการบังคับใช้จริง
- ร่างหรือตรวจข้อตกลงแบ่งทรัพย์ให้ระบุทรัพย์ในสหรัฐฯ ชัดเจน
- ยื่นคำร้องขอคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับสินสมรสระหว่างคดีตามมาตรา 1530
- เตรียมพยานหลักฐาน เอกสารสหรัฐฯ ที่รับรองแล้ว และคำแปล
- ประสานกับทนายที่มีใบอนุญาตในรัฐที่เกี่ยวข้อง เรื่องคำสั่ง QDRO การโอนบ้าน หรือการยอมรับคำพิพากษาไทย
ทรัพย์สินข้ามประเทศไม่มีคำตอบสำเร็จรูป สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือรู้ว่ามีทรัพย์อะไร อยู่รัฐไหน และวางแผนก่อนยื่นฟ้องหรือก่อนลงนามข้อตกลงใด ๆ หากต้องการให้ประเมินทรัพย์สินและเส้นทางการหย่าในกรณีของคุณ ติดต่อสำนักงาน ได้
คำถามที่พบบ่อย
ศาลไทยสั่งโอนบ้านในอเมริกาให้ภรรยาได้ไหม
ไม่ได้มีผลโดยอัตโนมัติ ศาลไทยอาจพิจารณาแบ่งสินสมรสในคดีหย่าได้ แต่คำพิพากษาไทยไม่ได้บังคับกับบ้านที่อยู่ในสหรัฐฯ เอง คุณยังต้องดำเนินการตามกฎหมายของรัฐที่เกี่ยวข้อง ซึ่งมักต้องมีทนายในรัฐนั้นช่วย
อยู่รัฐที่ใช้ระบบทรัพย์สินร่วม แปลว่าแบ่งเท่ากันเสมอหรือไม่
ไม่เสมอไป รายชื่อ 9 รัฐของกรมสรรพากรสหรัฐฯ ใช้เพื่อการเสียภาษีของรัฐบาลกลาง กฎการแบ่งเมื่อหย่าเป็นกฎหมายของแต่ละรัฐและมีรายละเอียดต่างกัน จึงต้องให้ทนายในรัฐนั้นประเมินจากข้อเท็จจริงของคุณ
แผนเกษียณของสามีที่นายจ้างจัดให้ แบ่งได้อย่างไร
แบ่งได้ผ่านคำสั่ง QDRO ที่ศาลหรือหน่วยงานของรัฐที่มีอำนาจออกตามกฎหมายครอบครัวของรัฐ และแผนเป็นผู้พิจารณาว่าคำสั่งเข้าเงื่อนไขหรือไม่ คำพิพากษาไทยอาจไม่พอ จึงมักต้องให้ทนายในรัฐนั้นดำเนินการ
สามีโอนเงินออกจากบัญชีระหว่างคดีหย่า ทำอะไรได้บ้าง
อาจขอให้ศาลไทยมีคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับสินสมรสระหว่างคดีตาม ป.พ.พ. มาตรา 1530 แต่ถ้าบัญชีอยู่ในสหรัฐฯ คำสั่งของศาลไทยอาจไม่มีผลกับธนาคารในสหรัฐฯ โดยตรง ควรเก็บหลักฐานเท่าที่หาได้โดยชอบ และปรึกษาทนายทั้งสองประเทศโดยเร็ว
หย่าที่อำเภอ ต้องเขียนเรื่องทรัพย์ในอเมริกาไว้ในข้อตกลงไหม
ควรเขียน เพราะเมื่อหย่าโดยความยินยอม การแบ่งทรัพย์ถือ ณ วันจดทะเบียนหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1532 ข้อตกลงที่ระบุทรัพย์ในสหรัฐฯ ทีละรายการช่วยลดข้อพิพาทภายหลัง แต่ยังอาจต้องดำเนินการในรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อให้มีผลกับทรัพย์นั้น
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
