เมื่อพ่อแม่หย่ากัน ลูกครึ่งไทย–อเมริกันมักเป็นคนที่ต้องใช้เอกสารสองประเทศมากที่สุด แม่หลายคนกังวลว่าลูกยังเป็นพลเมืองอเมริกันอยู่ไหม ถ้ายังไม่เคยทำ CRBA ต้องทำอย่างไร และถ้าพ่อเด็กไม่ยอมเซ็นหรือติดต่อไม่ได้ จะทำหนังสือเดินทางอเมริกันให้ลูกได้หรือไม่ บทความนี้อธิบายเงื่อนไขสัญชาติสหรัฐฯ ของเด็กที่เกิดนอกสหรัฐฯ กฎเรื่องความยินยอมของพ่อแม่ และสิ่งที่ต้องคิดฝั่งกฎหมายไทย
CRBA คืออะไร และสำคัญอย่างไรหลังพ่อแม่หย่า
รายงานการเกิดในต่างประเทศของพลเมืองสหรัฐฯ (Consular Report of Birth Abroad) หรือ CRBA คือ เอกสารที่สถานทูตหรือสถานกงสุลสหรัฐฯ ออกเพื่อบันทึกว่าเด็กที่เกิดนอกสหรัฐฯ ได้สัญชาติสหรัฐฯ ตั้งแต่เกิด กฎหมายสหรัฐฯ (22 U.S.C. 2705) ให้รายงานการเกิดในต่างประเทศที่กงสุลออก มีผลเป็นหลักฐานความเป็นพลเมืองสหรัฐฯ เช่นเดียวกับใบสำคัญการแปลงสัญชาติหรือใบรับรองความเป็นพลเมือง
CRBA ไม่ใช่สูติบัตรและไม่ใช่เอกสารเดินทาง ลูกยังต้องใช้สูติบัตรไทย และถ้าจะเดินทางในฐานะพลเมืองอเมริกันก็ต้องมีหนังสือเดินทางสหรัฐฯ แยกต่างหาก แนวปฏิบัติของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ให้ยื่นขอ CRBA ก่อนลูกอายุ 18 ปี จึงควรยื่นตั้งแต่ลูกยังเล็ก เพราะเมื่อแยกกันแล้ว การรวบรวมหลักฐานของฝ่ายที่เป็นพลเมือง เช่น หลักฐานว่าเคยอยู่ในสหรัฐฯ มักยากขึ้น
ลูกครึ่งไทย–อเมริกันได้สัญชาติอเมริกันเมื่อไร
ไม่ใช่ทุกคนได้โดยอัตโนมัติ ลูกที่เกิดนอกสหรัฐฯ จะได้สัญชาติสหรัฐฯ ตั้งแต่เกิดก็ต่อเมื่อเข้าเงื่อนไขของกฎหมายคนเข้าเมืองและสัญชาติสหรัฐฯ ณ วันที่เกิด
ลูกที่เกิดในระหว่างสมรส
ถ้าลูกเกิดตั้งแต่วันที่ 14 พฤศจิกายน 2529 ระหว่างที่พ่อแม่สมรสกัน และพ่อหรือแม่เพียงคนเดียวเป็นพลเมืองสหรัฐฯ มาตรา 301(g) ของกฎหมายคนเข้าเมืองและสัญชาติสหรัฐฯ (8 U.S.C. 1401(g)) กำหนดว่าพ่อหรือแม่ที่เป็นพลเมืองต้องเคยอยู่ในสหรัฐฯ รวมกันอย่างน้อย 5 ปี โดยอย่างน้อย 2 ปีต้องเป็นช่วงหลังอายุ 14 ปี และทั้งหมดต้องเกิดขึ้นก่อนลูกเกิด เวลาที่รับราชการทหารสหรัฐฯ หรือทำงานให้รัฐบาลสหรัฐฯ ในต่างประเทศอาจนับได้ในบางกรณี
พ่อที่เกิดและโตในสหรัฐฯ จนเป็นผู้ใหญ่ส่วนใหญ่จะครบเงื่อนไขนี้ แต่พ่อที่เป็นพลเมืองอเมริกันโดยกำเนิดแต่ใช้ชีวิตส่วนใหญ่นอกสหรัฐฯ อาจไม่ครบ 5 ปี ลูกจึงอาจไม่ได้สัญชาติสหรัฐฯ จากพ่อ
ลูกที่เกิดนอกสมรส
ถ้าพ่อแม่ไม่ได้สมรสกันตามกฎหมายตอนลูกเกิด มีเงื่อนไขเพิ่มตามมาตรา 309 ของกฎหมายเดียวกัน ถ้าพ่อเป็นพลเมือง ต้องพิสูจน์ความสัมพันธ์ทางสายเลือดด้วยหลักฐานที่ชัดแจ้งและน่าเชื่อถือ พ่อต้องเป็นพลเมืองขณะลูกเกิด ตกลงเป็นหนังสือว่าจะให้การเลี้ยงดูจนลูกอายุ 18 ปี และก่อนลูกอายุ 18 ปีต้องมีการทำให้เป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย การรับรองความเป็นบิดาเป็นหนังสือภายใต้คำสาบาน หรือคำวินิจฉัยของศาลเรื่องความเป็นบิดา รวมทั้งต้องเข้าเงื่อนไขการอยู่ในสหรัฐฯ ด้วย ส่วนการจดทะเบียนรับรองบุตรตามกฎหมายไทยจะเข้าเงื่อนไขข้อนี้หรือไม่ ยังไม่มีข้อยืนยัน ควรให้สถานทูตสหรัฐฯ หรือทนายสหรัฐฯ ตรวจ
| กรณีของลูก | เงื่อนไขหลักของพ่อหรือแม่ที่เป็นพลเมือง |
|---|---|
| เกิดในสมรส ตั้งแต่ 14 พ.ย. 2529 | เคยอยู่ในสหรัฐฯ รวมอย่างน้อย 5 ปี โดย 2 ปีหลังอายุ 14 ปี ก่อนลูกเกิด |
| เกิดนอกสมรส พ่อเป็นพลเมือง | พิสูจน์สายเลือด หนังสือรับเลี้ยงดู การรับรองหรือคำวินิจฉัยความเป็นบิดาก่อนลูกอายุ 18 ปี และเงื่อนไขการอยู่ในสหรัฐฯ |
| เกิดนอกสมรส แม่เป็นพลเมือง ลูกเกิดก่อน 12 มิ.ย. 2560 | แม่เคยอยู่ในสหรัฐฯ ต่อเนื่อง 1 ปี |
| เกิดนอกสมรส แม่เป็นพลเมือง ลูกเกิดตั้งแต่ 12 มิ.ย. 2560 | แม่เคยอยู่ในสหรัฐฯ 5 ปี โดย 2 ปีหลังอายุ 14 ปี |
พ่อแม่หย่ากันแล้ว ลูกเสียสัญชาติอเมริกันไหม
การได้สัญชาติสหรัฐฯ ของลูกพิจารณาตามข้อเท็จจริง ณ วันที่ลูกเกิด ไม่ใช่สถานะการสมรสของพ่อแม่ภายหลัง ปัญหาในทางปฏิบัติหลังหย่าจึงอยู่ที่การหาเอกสารพิสูจน์ ถ้าลูกยังไม่เคยมี CRBA หรือหนังสือเดินทางสหรัฐฯ ต้องใช้หลักฐานของฝ่ายที่เป็นพลเมือง เช่น หลักฐานว่าเคยอยู่ในสหรัฐฯ ก่อนลูกเกิด ซึ่งอาจต้องขอความร่วมมือจากอดีตคู่สมรส
ทำพาสปอร์ตอเมริกันให้ลูกอายุต่ำกว่า 16 ปี ใครต้องยินยอม
โดยหลัก พ่อแม่ทั้งสองต้องยินยอม ระเบียบของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ (22 CFR 51.28) กำหนดว่าเด็กอายุต่ำกว่า 16 ปีต้องมายื่นคำขอด้วยตนเอง เว้นแต่ได้รับยกเว้น และโดยทั่วไปพ่อแม่ทั้งสองหรือผู้ปกครองตามกฎหมายทุกคนต้องลงนามในคำขอ พ่อหรือแม่ฝ่ายเดียวยื่นได้ในกรณีต่อไปนี้
- มีหนังสือยินยอมของอีกฝ่าย ที่ลงนามต่อหน้าโนตารี (แบบ DS-3053) ตามข้อมูลของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ หนังสือนี้ใช้ได้ภายใน 90 วันนับแต่วันที่โนตารีรับรอง
- มีหลักฐานว่าเป็นผู้ปกครองแต่ผู้เดียว เช่น สูติบัตรที่มีชื่อผู้ยื่นเพียงคนเดียว ใบมรณบัตรของอีกฝ่าย คำสั่งของศาลที่มีเขตอำนาจซึ่งให้ผู้ยื่นมีอำนาจปกครองแต่ผู้เดียวหรืออนุญาตให้ทำหนังสือเดินทางให้เด็ก หรือคำสั่งศาลที่ถอนสิทธิความเป็นบิดามารดาของอีกฝ่าย
- มีเหตุจำเป็นเร่งด่วนหรือสถานการณ์ครอบครัวพิเศษ ระเบียบให้อาจออกหนังสือเดินทางได้ในกรณีนี้ โดยเจ้าหน้าที่พิจารณาเป็นรายกรณี ถ้าติดต่ออีกฝ่ายไม่ได้จริง มีแบบคำชี้แจงสถานการณ์พิเศษ (แบบ DS-5525) ให้ใช้
ถ้าคำสั่งศาลให้พ่อแม่ใช้อำนาจปกครองร่วมกัน หรือกำหนดว่าต้องได้รับอนุญาตจากทั้งสองฝ่าย ระเบียบนี้ถือว่ายังต้องได้ความยินยอมจากทั้งสองฝ่ายหรือคำสั่งศาล
มีคำพิพากษาศาลไทยให้แม่ใช้อำนาจปกครองฝ่ายเดียว พอไหม
อาจใช้เป็นหลักฐานได้ แต่ยังไม่มีข้อยืนยันว่าเพียงพอทุกกรณี ระเบียบใช้คำว่าคำสั่งของ "ศาลที่มีเขตอำนาจ" และยังไม่พบแนวปฏิบัติที่ระบุชัดว่าคำพิพากษาศาลไทยเข้าความหมายนี้เสมอ ทางที่รอบคอบคือเตรียมคำพิพากษาไทยพร้อมหนังสือรับรองคดีถึงที่สุดและคำแปลที่รับรองแล้ว และสอบถามสถานทูตสหรัฐฯ ก่อนวันนัด อย่าคาดว่ามีคำพิพากษาไทยแล้วพ่อเด็กไม่ต้องลงนามแน่นอน เรื่องการแปลและรับรองเอกสารดูที่ เอกสารจากอเมริกาใช้ในคดีหย่าไทย ต้องรับรองอย่างไร และเรื่องการใช้คำพิพากษาไทยในสหรัฐฯ ดูที่ หย่าที่ศาลไทยแล้ว ใช้ในอเมริกาได้ไหม
ฝั่งกฎหมายไทย: อำนาจปกครอง สัญชาติไทย และการพาลูกข้ามประเทศ
ลูกที่พ่อหรือแม่เป็นคนไทยโดยหลักมีสัญชาติไทย ลูกครึ่งจึงอาจมีทั้งสัญชาติไทยและสัญชาติสหรัฐฯ (ดู ลูกครึ่งสองสัญชาติ พ่อแม่หย่ากัน ต้องเลือกสัญชาติไหม) ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1566 ให้บุตรผู้เยาว์อยู่ใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา เมื่อหย่ากัน มาตรา 1520 ให้ตกลงเป็นหนังสือว่าใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ถ้าหย่าโดยคำพิพากษาหรือตกลงกันไม่ได้ ศาลชี้ขาดโดยคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ ผู้ใช้อำนาจปกครองมีสิทธิกำหนดที่อยู่ของบุตรตามมาตรา 1567 (1)
สำหรับหนังสือเดินทางไทยของลูก ผู้เยาว์ใช้หนังสือยินยอมของบิดามารดา ถ้ามีบันทึกการหย่าหรือคำพิพากษาที่ระบุผู้ใช้อำนาจปกครองไว้ชัด จะช่วยเรื่องเอกสารของลูก แต่ควรตรวจกับกรมการกงสุลหรือสถานทูตไทยก่อนว่าต้องใช้เอกสารใด
เรื่องการพาลูกข้ามประเทศ ไทยและสหรัฐฯ เป็นคู่ภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการลักพาเด็กข้ามชาติระหว่างกันตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน 2559 การพาลูกออกจากประเทศที่ลูกอาศัยอยู่ตามปกติ หรือกักลูกไว้อีกประเทศโดยละเมิดสิทธิในการปกครองดูแลของอีกฝ่าย อาจทำให้อีกฝ่ายยื่นคำร้องขอให้ส่งเด็กกลับได้ หนังสือเดินทางเป็นแค่เอกสาร ไม่ใช่การอนุญาตให้ย้ายลูก อย่าพาลูกไปอยู่ต่างประเทศโดยไม่ได้รับความยินยอมจากอีกฝ่ายหรือคำสั่งศาล แม้คุณเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองฝ่ายเดียว ก็ควรให้ทนายตรวจก่อนย้ายลูกข้ามประเทศ ภาพรวมเรื่องอำนาจปกครองและการพาลูกไปอเมริกาอยู่ใน อำนาจปกครองบุตรเมื่อหย่าสามีอเมริกัน
ตัวอย่างสมมติ: นางบี นายเอ และเด็กหญิงซี
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีเป็นคนไทย สมรสกับนายเอซึ่งเป็นชาวอเมริกันที่เกิดและเรียนจบมหาวิทยาลัยในสหรัฐฯ ก่อนย้ายมาทำงานในไทย ทั้งคู่มีลูกสาวคือเด็กหญิงซี ซึ่งเกิดที่กรุงเทพฯ ระหว่างสมรส แต่ไม่เคยยื่นขอ CRBA ต่อมาศาลไทยพิพากษาให้หย่าและให้นางบีเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว นายเอกลับสหรัฐฯ และติดต่อได้ยาก นางบีอยากทำ CRBA และหนังสือเดินทางสหรัฐฯ ให้ลูก
เรื่องสัญชาติ เด็กหญิงซีเกิดในสมรสหลังปี 2529 และนายเอน่าจะอยู่ในสหรัฐฯ ครบ 5 ปี โดยเกิน 2 ปีหลังอายุ 14 ปี ก่อนลูกเกิด จึงอาจเข้าเงื่อนไขมาตรา 301(g) แต่ต้องพิสูจน์ด้วยเอกสารของนายเอ เช่น หลักฐานการศึกษาหรือการทำงานในสหรัฐฯ ซึ่งนางบีควรรวบรวมเท่าที่มีอยู่โดยชอบ เรื่องหนังสือเดินทาง คำพิพากษาไทยอาจใช้เป็นหลักฐานได้แต่ยังไม่แน่ว่าพอ นางบีควรสอบถามสถานทูตสหรัฐฯ ก่อนนัด และเตรียมทางสำรอง เช่น ขอให้นายเอลงนามหนังสือยินยอมต่อหน้าโนตารี หรือใช้แบบคำชี้แจงสถานการณ์พิเศษถ้าติดต่อเขาไม่ได้จริง ส่วนการพาเด็กหญิงซีไปอยู่ต่างประเทศในอนาคต ยังต้องคำนึงถึงสิทธิที่นายเออาจมีตามคำพิพากษาและอนุสัญญาว่าด้วยการลักพาเด็กด้วย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าลูกครึ่งได้สัญชาติอเมริกันอัตโนมัติ ต้องดูว่าพ่อหรือแม่ที่เป็นพลเมืองเคยอยู่ในสหรัฐฯ ครบตามที่กฎหมายกำหนดก่อนลูกเกิดหรือไม่
- คิดว่า CRBA คือสูติบัตรหรือใช้เดินทางได้ CRBA เป็นหลักฐานความเป็นพลเมือง ไม่ใช่สูติบัตรและไม่ใช่เอกสารเดินทาง
- รอให้ลูกโตก่อนค่อยทำ CRBA แนวปฏิบัติให้ยื่นก่อนลูกอายุ 18 ปี และหลักฐานของอีกฝ่ายหายากขึ้นตามเวลา
- คิดว่ามีคำพิพากษาไทยแล้วไม่ต้องให้พ่อเซ็นแน่นอน ควรสอบถามสถานทูตสหรัฐฯ ก่อนเสมอ
- พาลูกไปต่างประเทศโดยอีกฝ่ายไม่ยินยอม แม้มีหนังสือเดินทางครบ ก็อาจถูกยื่นคำร้องตามอนุสัญญาว่าด้วยการลักพาเด็กข้ามชาติ
เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ควรปรึกษาทนายเมื่อคุณกำลังจะหย่าและยังไม่ได้ตกลงเรื่องลูก เมื่ออีกฝ่ายไม่ยอมลงนามเอกสารของลูกหรือติดต่อไม่ได้ หรือเมื่อมีฝ่ายใดคิดจะย้ายลูกไปต่างประเทศ งานที่ทนายฝั่งไทยช่วยได้ เช่น
- ร่างข้อตกลงหย่าให้ระบุผู้ใช้อำนาจปกครอง การพบลูก และการลงนามเอกสารเดินทางของลูกให้ชัด
- ขอให้ศาลไทยชี้ขาดอำนาจปกครองตามมาตรา 1520 เมื่อตกลงกันไม่ได้
- ขอหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด และเตรียมคำแปลที่รับรองแล้วเพื่อใช้กับสถานทูตสหรัฐฯ
- ให้คำปรึกษาเมื่อมีความเสี่ยงที่ลูกจะถูกพาออกนอกประเทศ หรือเมื่อมีคำร้องตามอนุสัญญาว่าด้วยการลักพาเด็ก
- วางแผนเรื่องค่าเลี้ยงดูลูกเมื่อพ่อกลับไปอยู่สหรัฐฯ ดู พ่ออเมริกันกลับสหรัฐฯ ไม่ส่งค่าเลี้ยงดูลูก
คำถามที่เป็นกฎหมายสัญชาติสหรัฐฯ โดยตรง ผู้ตัดสินคือสถานทูตหรือสถานกงสุลสหรัฐฯ และอาจต้องปรึกษาทนายคนเข้าเมืองของสหรัฐฯ ร่วมด้วย ส่วนเรื่องอำนาจปกครอง คำพิพากษา และเอกสารฝั่งไทย ควรจัดให้เรียบร้อยตั้งแต่ตอนหย่า หากต้องการให้ช่วยวางแผนเรื่องลูกในกรณีของคุณ ติดต่อสำนักงาน ได้
คำถามที่พบบ่อย
พ่อแม่หย่ากันแล้ว ลูกจะเสียสัญชาติอเมริกันไหม
การหย่าไม่ใช่ตัวกำหนด เพราะการได้สัญชาติสหรัฐฯ ของลูกพิจารณาตามข้อเท็จจริง ณ วันที่ลูกเกิด ไม่ใช่สถานะการสมรสของพ่อแม่ภายหลัง ถ้ายังไม่มี CRBA ควรยื่นขอและเตรียมหลักฐานของฝ่ายที่เป็นพลเมืองไว้ตั้งแต่ตอนนี้
พ่อเป็นอเมริกันแต่ไม่ค่อยได้อยู่สหรัฐฯ ลูกได้สัญชาติอเมริกันไหม
อาจไม่ได้ ถ้าลูกเกิดในสมรส พ่อต้องเคยอยู่ในสหรัฐฯ รวมอย่างน้อย 5 ปี โดย 2 ปีหลังอายุ 14 ปี ก่อนลูกเกิด ถ้าไม่ครบ ลูกอาจไม่ได้สัญชาติจากพ่อ เวลาที่รับราชการทหารหรือทำงานให้รัฐบาลสหรัฐฯ อาจนับได้บางกรณี ควรให้สถานทูตสหรัฐฯ ตรวจ
มีคำพิพากษาไทยให้แม่ใช้อำนาจปกครองฝ่ายเดียว ทำพาสปอร์ตอเมริกันให้ลูกโดยพ่อไม่เซ็นได้ไหม
อาจได้ แต่ไม่ควรถือว่าแน่นอน ระเบียบยอมรับคำสั่งของศาลที่มีเขตอำนาจซึ่งให้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว แต่ยังไม่พบข้อยืนยันว่าคำพิพากษาไทยเพียงพอทุกกรณี ควรเตรียมคำพิพากษาพร้อมคำแปลที่รับรองแล้ว และสอบถามสถานทูตสหรัฐฯ ก่อนนัด
ติดต่อพ่อเด็กไม่ได้เลย จะทำพาสปอร์ตอเมริกันให้ลูกอย่างไร
อาจยื่นโดยอาศัยช่องทางสถานการณ์ครอบครัวพิเศษ ซึ่งมีแบบคำชี้แจง DS-5525 ให้ใช้ หรือขอให้ศาลไทยชี้ขาดอำนาจปกครองก่อน ควรสอบถามสถานทูตสหรัฐฯ ว่ากรณีของคุณต้องใช้หลักฐานใด
พาลูกไปอยู่อเมริกาโดยไม่บอกอีกฝ่ายได้ไหม
ไม่ควร แม้ลูกจะมีหนังสือเดินทางสหรัฐฯ ก็ตาม ไทยและสหรัฐฯ เป็นคู่ภาคีอนุสัญญาว่าด้วยการลักพาเด็กข้ามชาติระหว่างกันตั้งแต่ 1 เมษายน 2559 การพาลูกไปโดยละเมิดสิทธิปกครองดูแลของอีกฝ่ายอาจทำให้ถูกยื่นคำร้องให้ส่งลูกกลับ ควรได้ความยินยอมเป็นหนังสือหรือคำสั่งศาลก่อน
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
