หย่าสามีอเมริกันแล้ว ยังมีสิทธิ Social Security ไหม? เงื่อนไขสมรส 10 ปี และกรณีอยู่ไทย

ภรรยาไทยหลายคนที่อยู่กินกับสามีชาวอเมริกันมานานกังวลว่า เมื่อหย่าแล้วจะเสียสิทธิ Social Security ที่เคยคาดว่าจะได้ในวัยเกษียณหรือไม่ โดยเฉพาะคนที่ตั้งใจกลับมาใช้ชีวิตในไทย บทความนี้สรุปเงื่อนไขตามคู่มือของหน่วยงานสหรัฐฯ ทั้งกรณีอดีตสามียังมีชีวิตอยู่และกรณีเสียชีวิตแล้ว รวมถึงเรื่องที่สำคัญที่สุดสำหรับคนที่อยู่ไทย

ข้อที่ต้องรู้ก่อน: ถ้าคุณไม่ได้เป็นพลเมืองสหรัฐฯ และอาศัยอยู่ในไทย นอกจากเงื่อนไขสมรส 10 ปีแล้ว โดยทั่วไปคุณต้องเคยอาศัยอยู่ในสหรัฐฯ อย่างน้อย 5 ปีในช่วงที่สมรสกับอดีตสามี และอดีตสามีต้องเข้าเงื่อนไขบางข้อด้วย มิฉะนั้นเงินอาจถูกพักจ่ายขณะที่คุณอยู่นอกสหรัฐฯ หลายคนที่กลับมาอยู่ไทยจึงอาจไม่ได้รับเงิน แม้จะเข้าเงื่อนไขอื่นครบ ส่วนผู้ที่แปลงสัญชาติเป็นพลเมืองสหรัฐฯ แล้ว ไม่อยู่ใต้กฎข้อนี้

Social Security ของคู่สมรสที่หย่าแล้ว คืออะไร

Social Security คือระบบประกันสังคมของรัฐบาลกลางสหรัฐฯ ที่สำนักงานประกันสังคมสหรัฐฯ (Social Security Administration) หรือ SSA ดูแล ไม่ใช่ประกันสังคมของไทย สิทธิในฐานะคู่สมรสที่หย่าแล้ว (divorced spouse) คือ สิทธิขอรับเงินจากระบบนี้โดยอาศัยประวัติการทำงานของอดีตคู่สมรสที่เป็นผู้ประกันตน ไม่ใช่ประวัติของคุณเอง

ข้อมูลในบทความนี้มาจากคู่มือปฏิบัติงานของ SSA (POMS) ซึ่งเป็นแนวทางที่เจ้าหน้าที่ใช้พิจารณาคำขอ บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การประเมินสิทธิของคุณ ไม่มีใครบอกได้ล่วงหน้าว่ากรณีของคุณ "ได้แน่" หรือ "ไม่ได้แน่" ผู้ชี้ขาดคือ SSA ก่อนตัดสินใจเรื่องใดจึงควรติดต่อ SSA ให้ตรวจสิทธิของคุณ

หย่าแล้วจะได้ Social Security ในฐานะคู่สมรสที่หย่าแล้ว ต้องมีเงื่อนไขอะไร

ตามคู่มือของ SSA คุณต้องเข้าเงื่อนไขทุกข้อต่อไปนี้

  • หย่าเด็ดขาดแล้ว การหย่าต้องถึงที่สุด ไม่ใช่แค่แยกกันอยู่หรือคดียังไม่จบ
  • สมรสกันอย่างน้อย 10 ปี นับถึงวันที่การหย่ามีผล
  • อดีตสามีมีสิทธิรับเงินเกษียณหรือเงินทุพพลภาพ จากระบบ Social Security
  • คุณอายุ 62 ปีขึ้นไป
  • คุณไม่ได้สมรสอยู่
  • คุณยื่นคำขอ สิทธินี้ไม่เกิดขึ้นเองถ้าไม่ยื่น
  • เงินจากประวัติของคุณเองไม่ถึงเกณฑ์ ถ้าคุณมีสิทธิรับเงินเกษียณหรือทุพพลภาพของตัวเองในระดับที่เท่ากับหรือสูงกว่าเกณฑ์ของ SSA สิทธิในฐานะคู่สมรสที่หย่าแล้วจะไม่เกิด

ระยะเวลาสมรส 10 ปี นับถึงเมื่อไร

นับถึงวันที่การหย่ามีผล ถ้าหย่าตามกฎหมายไทย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1531 กำหนดว่าการหย่าโดยความยินยอมมีผลตั้งแต่เวลาจดทะเบียนหย่า ส่วนการหย่าโดยคำพิพากษามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด ส่วน SSA จะถือวันใดเป็นวันที่การหย่ามีผลในกรณีของคุณ ควรให้ SSA ยืนยัน ถ้าสมรสใกล้ครบ 10 ปี วันที่การหย่ามีผลจึงสำคัญ ควรปรึกษาทนายก่อนกำหนดวันจดทะเบียนหย่าหรือก่อนตกลงยุติคดี ถ้าหย่าที่ศาลไทยและต้องใช้ผลการหย่ากับหน่วยงานสหรัฐฯ ดู หย่าที่ศาลไทยแล้ว ใช้ในอเมริกาได้ไหม

ต้องรอให้อดีตสามีเริ่มรับเงินก่อนไหม

ไม่จำเป็นเสมอไป คู่มือของ SSA มีกรณีที่คู่สมรสที่หย่าแล้วมีสิทธิโดยไม่ต้องรออดีตสามี คือ ถ้าหย่ามาแล้วอย่างน้อย 2 ปีต่อเนื่อง และอดีตสามีอายุ 62 ปีและมีสถานะผู้ประกันตนครบถ้วน คุณอาจยื่นได้แม้อดีตสามียังไม่ได้เริ่มรับเงิน

ขอแล้วเงินของภรรยาใหม่หรืออดีตสามีจะลดลงไหม

ตามคู่มือของ SSA เงินที่คู่สมรสที่หย่าแล้วได้รับ ไม่ถูกนำไปคำนวณลดเงินของคู่สมรสปัจจุบันหรือคนอื่นในครอบครัวของอดีตสามี เพราะเงินของคุณไม่ถูกนับในเพดานเงินรวมของครอบครัว และเงินของผู้รับสิทธิคนอื่นคำนวณโดยไม่นำคุณมานับ ส่วนเงินของอดีตสามีเอง ข้อมูลเผยแพร่ของ SSA อธิบายว่าไม่ลดลงเพราะการขอของคุณ แต่ข้อนี้ควรยืนยันกับ SSA ในกรณีของคุณ

ถ้าอดีตสามีเสียชีวิต ยังมีสิทธิอะไรบ้าง

คุณอาจมีสิทธิในฐานะผู้รอดชีวิตที่เป็นคู่สมรสที่หย่าแล้ว (surviving divorced spouse) ตามคู่มือของ SSA เงื่อนไขหลักคือ หย่าเด็ดขาดแล้ว เคยสมรสกันอย่างน้อย 10 ปีก่อนการหย่ามีผล อดีตสามีเสียชีวิตโดยมีสถานะผู้ประกันตนครบถ้วน คุณอายุ 60 ปีขึ้นไป หรืออายุ 50 ถึง 59 ปีและพิการตามเงื่อนไขที่ SSA กำหนด และคุณไม่ได้สมรสอยู่ หรือการสมรสใหม่เป็นแบบที่ไม่ต้องนำมาพิจารณา

ข้อที่หลายคนไม่รู้คือ คู่มือของ SSA ไม่นำการสมรสใหม่ของผู้ขอรับเงินในฐานะนี้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปมาพิจารณา การสมรสใหม่หลังอายุ 60 ปีจึงไม่ตัดสิทธิ กรณีอื่นควรตรวจกับ SSA

เทียบสองสิทธิ

เรื่องคู่สมรสที่หย่าแล้วผู้รอดชีวิตที่เป็นคู่สมรสที่หย่าแล้ว
อดีตสามีมีสิทธิรับเงินเกษียณหรือทุพพลภาพ หรือหย่ามาแล้ว 2 ปีต่อเนื่องและอดีตสามีอายุ 62 ปีมีสถานะครบถ้วนเสียชีวิตโดยมีสถานะผู้ประกันตนครบถ้วน
ระยะเวลาสมรสอย่างน้อย 10 ปีอย่างน้อย 10 ปี
อายุของคุณ62 ปีขึ้นไป60 ปีขึ้นไป หรือ 50–59 ปีถ้าพิการตามเงื่อนไข
การสมรสใหม่ต้องไม่ได้สมรสอยู่สมรสใหม่เมื่ออายุ 60 ปีขึ้นไปไม่ตัดสิทธิ
ไม่ใช่พลเมืองสหรัฐฯ และอยู่ไทยต้องผ่านเงื่อนไขเพิ่มสองชั้นต้องผ่านเงื่อนไขเพิ่มสองชั้น

อยู่ไทยและไม่ได้ถือสัญชาติอเมริกัน ยังรับเงินได้ไหม

อาจได้ แต่ต้องผ่านเงื่อนไขเพิ่มอีกสองชั้น ซึ่งเป็นด่านที่อาจทำให้คนที่อยู่ไทยไม่ได้รับเงิน

ชั้นที่หนึ่ง บทงดจ่ายเงินแก่คนต่างด้าวที่อยู่นอกสหรัฐฯ ตามคู่มือของ SSA ผู้รับเงินที่ไม่ใช่พลเมืองสหรัฐฯ และอยู่นอกสหรัฐฯ ครบหกเดือนปฏิทินเต็มติดต่อกัน จะถูกงดจ่ายตั้งแต่เดือนที่เจ็ด เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น สำหรับคนสัญชาติไทย คู่มือของ SSA ระบุว่าไม่เข้าข้อยกเว้นประเภทประเทศสนธิสัญญา ไม่เข้าข้อยกเว้นประเภทประเทศที่มีระบบประกันสังคมตามเงื่อนไข และไทยไม่อยู่ในรายชื่อ 31 ประเทศที่มีความตกลงประกันสังคมระหว่างประเทศ (Totalization Agreement) กับสหรัฐฯ ข้อยกเว้นที่คนสัญชาติไทยอาจเข้าได้จึงเป็นข้อที่ผูกกับประวัติของอดีตสามี เช่น อดีตสามีเคยอาศัยอยู่ในสหรัฐฯ ครบ 10 ปี หรือมีเครดิตการทำงานครบ 40 ไตรมาส

ชั้นที่สอง เงื่อนไขเคยอยู่ในสหรัฐฯ 5 ปี คู่สมรสหรือผู้รอดชีวิตที่ไม่ใช่พลเมืองสหรัฐฯ ซึ่งรวมคู่สมรสที่หย่าแล้วและผู้รอดชีวิตที่เป็นคู่สมรสที่หย่าแล้ว ต้องเคยอาศัยอยู่ในสหรัฐฯ อย่างน้อย 5 ปีในช่วงที่สมรสกับผู้ประกันตน คู่มือของ SSA เขียนชัดว่าต้องผ่านทั้งสองชั้น ไม่ใช่ชั้นใดชั้นหนึ่ง ข้อยกเว้นสำคัญของชั้นนี้ เช่น การเป็นพลเมืองของประเทศสนธิสัญญาหรือประเทศที่มีความตกลงประกันสังคมกับสหรัฐฯ ใช้กับคนสัญชาติไทยไม่ได้ เพราะไทยไม่อยู่ในทั้งสองกลุ่ม

กฎทั้งสองชั้นนี้ใช้กับผู้ที่ไม่ใช่พลเมืองสหรัฐฯ ถ้าคุณแปลงสัญชาติเป็นพลเมืองสหรัฐฯ แล้ว บทงดจ่ายนี้ไม่ใช้กับคุณ แม้จะอาศัยอยู่ในไทย แต่คุณยังต้องเข้าเงื่อนไขพื้นฐานตามที่อธิบายข้างต้น ถ้าคุณยังอยู่ในสหรัฐฯ ด้วยกรีนการ์ด ผลของการหย่าต่อสถานะคนเข้าเมืองเป็นอีกเรื่องหนึ่ง อ่านที่ ภรรยาไทยอยู่อเมริกา หย่าแล้วกรีนการ์ดเป็นอย่างไร

เช็กลิสต์ก่อนติดต่อ SSA จากไทย

  1. คุณเป็นพลเมืองสหรัฐฯ หรือไม่ ถ้าใช่ บทงดจ่ายสำหรับคนต่างด้าวไม่ใช้กับคุณ
  2. สมรสกับอดีตสามีอย่างน้อย 10 ปีก่อนการหย่ามีผลหรือไม่ และมีเอกสารแสดงวันสมรสและวันหย่าครบหรือไม่
  3. ระหว่างสมรส คุณอาศัยอยู่ในสหรัฐฯ อย่างน้อย 5 ปีหรือไม่ และมีหลักฐานที่อยู่ช่วงนั้นหรือไม่
  4. อดีตสามีเคยอาศัยอยู่ในสหรัฐฯ ครบ 10 ปี หรือมีเครดิตการทำงานครบ 40 ไตรมาสหรือไม่
  5. อายุและสถานะการสมรสปัจจุบันของคุณ เข้าเงื่อนไขของสิทธิที่จะขอหรือไม่

ตัวอย่างสมมติ: นางบีกับนายเอ

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีเป็นคนไทย สมรสกับนายเอซึ่งเป็นชาวอเมริกันที่ทำงานในสหรัฐฯ มาทั้งชีวิต ทั้งคู่สมรสกัน 12 ปี ช่วงแรกอยู่ในสหรัฐฯ 3 ปี แล้วย้ายมาอยู่ไทยจนหย่ากัน นางบีไม่ได้แปลงสัญชาติ ไม่ได้สมรสใหม่ ตอนนี้อายุ 63 ปีและอาศัยอยู่ในไทย

ตามเงื่อนไขพื้นฐาน นางบีสมรสเกิน 10 ปี อายุเกิน 62 ปี และไม่ได้สมรสอยู่ จึงอาจเข้าเงื่อนไขคู่สมรสที่หย่าแล้ว ถ้านายเอมีสิทธิตามที่ SSA กำหนด แต่เพราะนางบีไม่ใช่พลเมืองสหรัฐฯ และอยู่ในไทย จึงต้องดูอีกสองชั้น ชั้นแรกนายเออาจเข้าข้อยกเว้นที่ผูกกับประวัติของเขา แต่ชั้นที่สอง นางบีอยู่ในสหรัฐฯ ระหว่างสมรสเพียง 3 ปี ไม่ถึง 5 ปี ตามคู่มือของ SSA เงินของนางบีจึงอาจถูกพักจ่ายขณะที่เธออยู่นอกสหรัฐฯ ถ้าข้อเท็จจริงต่างไป เช่น นางบีเคยอยู่สหรัฐฯ ระหว่างสมรสครบ 5 ปี หรือเป็นพลเมืองสหรัฐฯ ผลก็อาจต่างไป ผู้ชี้ขาดสุดท้ายคือ SSA

สิ่งที่ควรทำทันที

  • เก็บเอกสารการสมรสและการหย่าให้ครบ ทะเบียนสมรสไทยหรือสหรัฐฯ ใบสำคัญการหย่า หรือคำพิพากษาพร้อมหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด ถ้าเป็นเอกสารสหรัฐฯ ที่จะใช้ในไทย ดู เอกสารจากอเมริกาใช้ในคดีหย่าไทย ต้องรับรองอย่างไร
  • รวบรวมหลักฐานว่าเคยอยู่ในสหรัฐฯ ช่วงใด เช่น หนังสือเดินทางเก่าที่มีตราเข้าออก สัญญาเช่า หรือเอกสารการทำงาน
  • ถ้ายังไม่หย่าและสมรสใกล้ครบ 10 ปี ปรึกษาเรื่องวันที่การหย่าจะมีผลก่อนตัดสินใจ
  • อย่านับเงินนี้เป็นรายได้แน่นอนในแผนเกษียณ จนกว่า SSA จะยืนยันสิทธิของคุณ
  • คิดเรื่องค่าเลี้ยงชีพในคดีหย่าด้วย ค่าเลี้ยงชีพตาม ป.พ.พ. มาตรา 1526 มีเงื่อนไข เช่น เหตุหย่าเป็นความผิดของอีกฝ่ายแต่ฝ่ายเดียวและการหย่าทำให้คุณยากจนลง และต้องฟ้องหรือฟ้องแย้งไว้ในคดีหย่านั้น อ่านเพิ่มที่ ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า ใครเรียกได้

เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ผู้ตัดสินสิทธิ Social Security คือ SSA และคำถามเฉพาะทางของกฎหมายสหรัฐฯ ควรถามผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิประโยชน์ของสหรัฐฯ แต่ทนายฝั่งไทยช่วยได้มากในส่วนกฎหมายไทยและเอกสาร โดยเฉพาะเมื่อคุณยังไม่หย่า สมรสใกล้ครบ 10 ปี หรือกำลังจะลงนามข้อตกลงหย่า เช่น

  • ตรวจว่าการหย่าของคุณมีผลตามกฎหมายไทยวันใด และเตรียมเอกสารที่แสดงวันสมรสกับวันหย่าให้ชัด
  • ขอหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด หรือจัดการบันทึกการหย่าในทะเบียนไทยให้เรียบร้อย
  • วางแผนเรื่องค่าเลี้ยงชีพและการแบ่งสินสมรสในคดีหย่า เพราะสิทธิ Social Security ไม่แน่นอนสำหรับผู้ที่อยู่ไทย ดู ทรัพย์สินในอเมริกา บ้าน บัญชี เงินบำนาญ แบ่งได้ไหม
  • ตรวจข้อตกลงหย่าที่ร่างเป็นภาษาอังกฤษ ว่าไม่มีข้อที่ทำให้คุณเสียประโยชน์โดยไม่รู้ตัว
  • ช่วยเลือกว่าจะหย่าที่ไทยหรือสหรัฐฯ ตามที่อธิบายใน หย่าที่อเมริกาหรือหย่าที่ไทย

เงิน Social Security หลังหย่าขึ้นกับเงื่อนไขหลายชั้น และสำหรับคนที่อยู่ไทย คำตอบอาจต่างจากที่ได้ยินมา การวางแผนเรื่องที่ควบคุมได้ในคดีหย่าตั้งแต่ตอนนี้ช่วยลดความเสี่ยงในวัยเกษียณ หากต้องการให้ช่วยดูเรื่องการหย่าและเอกสารในกรณีของคุณ ติดต่อสำนักงาน ได้

คำถามที่พบบ่อย

สมรสไม่ถึง 10 ปี ขอ Social Security ของอดีตสามีได้ไหม

โดยทั่วไปไม่เข้าเงื่อนไข ตามคู่มือของ SSA ทั้งสิทธิในฐานะคู่สมรสที่หย่าแล้วและสิทธิผู้รอดชีวิตที่เป็นคู่สมรสที่หย่าแล้ว ต้องสมรสกันอย่างน้อย 10 ปีก่อนการหย่ามีผล ควรตรวจกับ SSA ว่าคุณมีสิทธิประเภทอื่นหรือไม่

แต่งงานใหม่แล้ว ยังมีสิทธิไหม

ขึ้นกับประเภทสิทธิ สิทธิในฐานะคู่สมรสที่หย่าแล้วต้องไม่ได้สมรสอยู่ ส่วนสิทธิผู้รอดชีวิตที่เป็นคู่สมรสที่หย่าแล้ว คู่มือของ SSA ไม่นำการสมรสใหม่ที่เกิดเมื่ออายุ 60 ปีขึ้นไปมาพิจารณา การสมรสใหม่หลังอายุ 60 ปีจึงไม่ตัดสิทธินี้

ขอเงินแล้ว ภรรยาใหม่ของอดีตสามีจะได้น้อยลงไหม

ไม่ ตามคู่มือของ SSA เงินของคู่สมรสที่หย่าแล้วไม่ถูกนับในเพดานเงินรวมของครอบครัว และเงินของคนอื่นในครอบครัวของอดีตสามีคำนวณโดยไม่นำคุณมานับ การขอของคุณจึงไม่ทำให้เงินของคู่สมรสปัจจุบันของเขาลดลง

ยื่นขอที่สถานทูตสหรัฐฯ ในกรุงเทพฯ ได้หรือไม่

ไม่ควรถือว่าเป็นช่องทางยื่นโดยตรง หน้าเว็บของสถานทูตสหรัฐฯ ประจำประเทศไทยแนะนำให้ผู้อยู่ในไทยติดต่อหน่วยบริการสิทธิประโยชน์ของรัฐบาลกลาง (Federal Benefits Unit) ของ SSA ที่ดูแลภูมิภาค ช่องทางอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจข้อมูลล่าสุดที่หน้าเว็บสถานทูตก่อนติดต่อ

แปลงสัญชาติเป็นอเมริกันแล้ว กลับมาอยู่ไทยยังรับเงินได้ไหม

อาจได้ถ้าเข้าเงื่อนไขพื้นฐานครบ ตามคู่มือของ SSA บทงดจ่ายเงินแก่คนต่างด้าวที่อยู่นอกสหรัฐฯ และเงื่อนไขเคยอยู่ในสหรัฐฯ 5 ปี ไม่ใช้กับพลเมืองสหรัฐฯ ซึ่งรวมผู้ที่แปลงสัญชาติแล้ว แต่คุณยังต้องสมรสครบ 10 ปี อายุถึงเกณฑ์ และเข้าเงื่อนไขอื่นตามประเภทสิทธิ

จะได้เงินเดือนละเท่าไร

บอกเป็นตัวเลขทั่วไปไม่ได้ จำนวนเงินคำนวณจากข้อมูลในระบบของ SSA เป็นรายกรณี ควรให้ SSA ประเมินจากข้อมูลจริง และไม่ควรวางแผนจากตัวเลขสำเร็จรูปที่เห็นในสื่อออนไลน์

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ