ไม่มีสิทธิรับมรดกแล้ว ป.พ.พ. มาตรา 1606 (5) กำจัดผู้ที่ปลอม ทำลาย หรือปิดบังพินัยกรรม ผู้นั้นเสียสิทธิทั้งตามพินัยกรรมและในฐานะทายาทโดยธรรม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 299/2516 ยังชี้ว่าเมื่อไม่มีส่วนได้เสียในกองมรดกแล้ว ผู้นั้นไม่ใช่ผู้เสียหายที่จะฟ้องคดีอาญาทายาทอื่นฐานปลอมพินัยกรรม
ในกองมรดกที่มีทรัพย์สินมาก ไม่ใช่เรื่องแปลกที่จะมีพินัยกรรมมากกว่าหนึ่งฉบับถูกนำมาอ้าง และทายาทแต่ละฝ่ายกล่าวหากันว่าฉบับของอีกฝ่ายเป็นของปลอม เมื่อฝ่ายหนึ่งถูกศาลพิพากษาลงโทษฐานปลอมพินัยกรรมไปแล้ว คำถามที่ตามมาคือเขายังได้ส่วนแบ่งมรดกหรือไม่ และยังเดินหน้าฟ้องอีกฝ่ายต่อได้หรือไม่ บทความนี้ตอบทั้งสองคำถาม โดยอาศัยตัวบทและคำพิพากษาศาลฎีกาที่วางหลักไว้
การปลอมพินัยกรรมที่ทำให้ถูกกำจัด คืออะไร?
คือการทำพินัยกรรมขึ้นให้ผู้อื่นหลงเชื่อว่าเป็นพินัยกรรมที่เจ้ามรดกทำ ซึ่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1606 (5) กำหนดให้ผู้ที่ปลอม ทำลาย หรือปิดบังพินัยกรรม แต่บางส่วนหรือทั้งหมด ต้องถูกกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควร
ตำราอธิบายว่าการปลอมมีได้ 2 รูปแบบ
- ทำพินัยกรรมปลอมขึ้นใหม่ทั้งฉบับ เช่น พิมพ์ข้อความเองแล้วลงลายมือชื่อเลียนแบบเจ้ามรดก
- แก้ไขเปลี่ยนแปลงพินัยกรรมฉบับจริง เช่น ขูดลบชื่อผู้รับ เติมรายการทรัพย์ หรือสับเปลี่ยนแผ่นกระดาษ
ผลของข้อนี้คือเสียสิทธิรับมรดกทั้งหมด ไม่ใช่เสียเฉพาะทรัพย์ที่ระบุในเอกสารปลอม ถ้าผู้ปลอมเป็นบุตรของเจ้ามรดก เขาเสียส่วนที่ควรได้ในฐานะทายาทโดยธรรมไปด้วย ส่วนเอกสารปลอมเองไม่มีผลเป็นพินัยกรรม กองมรดกต้องแบ่งตามพินัยกรรมฉบับจริงถ้ามี หรือแบ่งตามกฎหมายถ้าไม่มี
ภาพรวมของเหตุทั้ง 5 ข้ออยู่ในบทความ ทายาทแบบไหนถูกกำจัดมิให้รับมรดกตามมาตรา 1606
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร
ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 299/2516 ว่าผู้ที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าปลอมพินัยกรรมของเจ้ามรดก ถูกกำจัดมิให้รับมรดก และไม่มีฐานะเป็นผู้เสียหายที่จะฟ้องผู้อื่นฐานปลอมพินัยกรรมของเจ้ามรดกคนเดียวกัน
ข้อเท็จจริงโดยย่อ โจทก์ยื่นฟ้องคดีอาญาด้วยตนเอง กล่าวหาว่าจำเลยปลอมพินัยกรรมของเจ้ามรดกและนำพินัยกรรมปลอมไปใช้ ขอให้ศาลลงโทษ แต่ปรากฏว่าตัวโจทก์เองก็เคยถูกฟ้องว่าปลอมพินัยกรรมของเจ้ามรดกรายเดียวกันนี้ และศาลพิพากษาลงโทษโจทก์ไปแล้ว คดีนั้นถึงที่สุด
ศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อโจทก์ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดเช่นนั้น โจทก์ตกเป็นผู้ต้องถูกกำจัดมิให้รับมรดกของเจ้ามรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควร เมื่อไม่มีสิทธิในกองมรดกแล้ว การปลอมพินัยกรรมที่โจทก์กล่าวหาจำเลยก็ไม่ได้ทำให้โจทก์เสียหาย โจทก์จึงไม่ใช่ผู้เสียหายตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) และไม่มีอำนาจฟ้องตามมาตรา 28 ศาลพิพากษายกฟ้องได้เลยโดยไม่ต้องไต่สวนมูลฟ้อง
เหตุปลอมพินัยกรรมอยู่ในมาตรา 1606 (5) ตามตัวบทปัจจุบัน บทความนี้จึงอ้างอนุมาตรา (5) ตลอด
ทำไมผู้ถูกกำจัดจึงฟ้องคดีอาญาทายาทคนอื่นไม่ได้?
เพราะราษฎรจะฟ้องคดีอาญาเองได้ต้องเป็นผู้เสียหาย คือผู้ที่ได้รับความเสียหายจากการกระทำผิดฐานนั้น และผู้ถูกกำจัดไม่มีส่วนได้เสียในกองมรดกเหลืออยู่ให้เสียหาย
การปลอมพินัยกรรมกระทบผู้ที่มีสิทธิในทรัพย์มรดก ถ้าพินัยกรรมปลอมถูกนำไปใช้ ผู้ที่เสียคือทายาทซึ่งควรได้ทรัพย์นั้น ผู้ที่ถูกกำจัดไปแล้วไม่ได้อะไรจากกองมรดกอยู่แล้ว ไม่ว่าพินัยกรรมของอีกฝ่ายจะจริงหรือปลอม
หลักนี้มีผลในทางปฏิบัติหลายด้าน
- ผู้ถูกกำจัดฟ้องคดีอาญาเองไม่ได้ และตามเหตุผลเดียวกันย่อมมีปัญหาเรื่องฐานะในการเข้าเป็นโจทก์ร่วมกับพนักงานอัยการ
- ในคดีแพ่ง ผู้ถูกกำจัดมักถูกโต้แย้งว่าไม่มีส่วนได้เสียที่จะคัดค้านการตั้งผู้จัดการมรดก หรือฟ้องขอแบ่งมรดก
- การปลอมเอกสารเป็นความผิดที่รัฐดำเนินคดีได้ การที่ผู้ถูกกำจัดฟ้องเองไม่ได้ จึงไม่ได้แปลว่าอีกฝ่ายพ้นผิด ทายาทที่ยังมีสิทธิร้องทุกข์หรือฟ้องเองได้ และพนักงานสอบสวนดำเนินการต่อได้
ทายาทที่สุจริตจึงยังมีช่องทางครบ ส่วนผู้ที่ปลอมพินัยกรรมเสียทั้งสิทธิรับมรดกและเครื่องมือที่จะใช้ต่อสู้กับทายาทอื่น
ต้องรอคำพิพากษาคดีอาญาก่อนไหม และมีผลอย่างไรต่อการแบ่งมรดก?
ตัวบทมาตรา 1606 (5) ไม่ได้เขียนเงื่อนไขเรื่องคำพิพากษาถึงที่สุดไว้เหมือนอนุมาตรา (1) และ (2) ศาลในคดีมรดกจึงวินิจฉัยข้อเท็จจริงเรื่องการปลอมได้จากพยานหลักฐาน แต่เมื่อมีคำพิพากษาคดีอาญาถึงที่สุดว่าปลอมพินัยกรรมอย่างในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 299/2516 ข้อเท็จจริงย่อมชัดเจน และโดยหลักศาลในคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องต้องถือข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาคดีอาญานั้น
| ประเด็น | ผลเมื่อทายาทปลอมพินัยกรรม |
|---|---|
| สิทธิรับมรดกของผู้ปลอม | เสียทั้งหมด ทั้งตามพินัยกรรมและในฐานะทายาทโดยธรรม |
| เอกสารที่ปลอม | ไม่มีผลเป็นพินัยกรรม |
| ผู้สืบสันดานของผู้ปลอม | ยังรับส่วนนั้นได้ ปลอมหลังเจ้ามรดกตายใช้มาตรา 1607 ปลอมก่อนตายใช้มาตรา 1639 |
| การให้อภัย | ทำได้เฉพาะเจ้ามรดกที่ยังมีชีวิต โดยทำเป็นลายลักษณ์อักษร |
| การเป็นผู้จัดการมรดก | ทายาทอื่นยกเป็นเหตุคัดค้านหรือขอถอนได้ |
| การฟ้องคดีอาญาทายาทอื่นเรื่องพินัยกรรม | ไม่เป็นผู้เสียหาย ฟ้องเองไม่ได้ |
| ความรับผิดทางอาญาของผู้ปลอม | มีอยู่ต่างหากตามประมวลกฎหมายอาญา |
การปลอมพินัยกรรมส่วนมากเกิดหลังเจ้ามรดกตาย จึงไม่มีผู้ใดให้อภัยได้ และผู้สืบสันดานของผู้ปลอมเข้ามาโดยการสืบมรดกตามมาตรา 1607 ดู พ่อแม่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก ลูกรับแทนที่ได้ไหม
ควรแยกเรื่องนี้ออกจากกรณีที่ทายาทไม่ได้นำพินัยกรรมมาแสดงเพราะหาไม่พบโดยสุจริต ซึ่งไม่ใช่การปิดบัง ดู หาพินัยกรรมไม่เจอจึงรับมรดกแบบทายาท เจอทีหลังยังใช้ได้ไหม และแยกจากการหลอกให้เจ้ามรดกทำพินัยกรรมเอง ดู หลอกให้พ่อแม่พิมพ์ลายนิ้วมือในพินัยกรรม ถูกกำจัดมรดกไหม
ตัวอย่างสมมติ: พินัยกรรมสองฉบับของนายกิตติ
ตัวอย่างสมมติ นายกิตติเสียชีวิตปี 2566 มีบุตร 2 คน คือ ปรีชาและอรุณี มีทรัพย์มรดก 8 ล้านบาท ปรีชานำพินัยกรรมฉบับหนึ่งมาแสดง ระบุยกทรัพย์ทั้งหมดให้ตน อรุณีแจ้งความ ผลตรวจพิสูจน์พบว่าลายมือชื่อไม่ใช่ของบิดา ศาลพิพากษาลงโทษปรีชาฐานปลอมพินัยกรรมและใช้เอกสารปลอม คดีถึงที่สุดในปี 2568
ระหว่างนั้น อรุณีนำพินัยกรรมอีกฉบับมาแสดง ยกบ้านให้ตน ปรีชาเชื่อว่าฉบับนี้ก็ปลอม จึงจ้างทนายยื่นฟ้องอรุณีเป็นคดีอาญาด้วยตนเอง ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 299/2516 ศาลยกฟ้องได้ตั้งแต่ต้น เพราะปรีชาถูกกำจัดมิให้รับมรดกของบิดาแล้ว จึงไม่ใช่ผู้เสียหาย
ผลต่อกองมรดก ปรีชาไม่ได้รับอะไร ถ้าปรีชามีบุตร บุตรของเขาสืบมรดกในส่วนของบิดาได้ และบุตรของปรีชานี้เองเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่โต้แย้งความแท้จริงของพินัยกรรมฉบับของอรุณีได้ ถ้าปรีชาไม่มีผู้สืบสันดาน ส่วนของเขาตกแก่อรุณีซึ่งเป็นทายาทลำดับเดียวกัน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าเสียเฉพาะทรัพย์ในพินัยกรรมปลอม ผู้ปลอมเสียสิทธิรับมรดกทั้งหมด รวมส่วนที่ควรได้ตามกฎหมาย
- ผู้ถูกกำจัดยังเดินหน้าฟ้องคดีอาญาเอง เสียเวลาและค่าใช้จ่าย เพราะศาลยกฟ้องได้ด้วยเหตุไม่ใช่ผู้เสียหาย
- ทายาทอื่นเข้าใจว่าส่วนของผู้ปลอมตกแก่ตนทันที ต้องตรวจก่อนว่าผู้ปลอมมีผู้สืบสันดานหรือไม่
- แก้ไขพินัยกรรมจริงเล็กน้อยเพราะคิดว่าไม่ใช่การปลอม การแก้เปลี่ยนแปลงข้อความในฉบับจริงก็เป็นการปลอม และมีโทษทางอาญา
ทนายช่วยอะไรได้บ้างในข้อพิพาทพินัยกรรมปลอม?
ข้อพิพาทแบบนี้ต้องเดินคดีอาญาและคดีมรดกให้สอดคล้องกัน ผู้ที่ทำเองมักฟ้องผิดช่องทาง ใช้ผู้ที่ไม่มีอำนาจฟ้องเป็นโจทก์ หรือไม่ขอตรวจพิสูจน์เอกสารตั้งแต่ต้นจนต้นฉบับสูญหาย งานที่ทนายทำได้ เช่น
- ตรวจต้นฉบับพินัยกรรมและขอให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจพิสูจน์ลายมือชื่อหรือร่องรอยการแก้ไข
- พิจารณาว่าใครเป็นผู้เสียหายที่มีอำนาจร้องทุกข์หรือฟ้องคดี และควรดำเนินคดีทางใดก่อน
- คัดค้านการตั้งผู้จัดการมรดกของผู้ที่มีเหตุถูกกำจัด หรือขอถอนผู้จัดการมรดกที่ตั้งไปแล้ว ดู วิธีการเพิกถอนผู้จัดการมรดก
- คำนวณส่วนแบ่งใหม่หลังมีผู้ถูกกำจัด รวมถึงสิทธิของผู้สืบสันดานของผู้นั้น
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ปลอมพินัยกรรมแล้วยังได้ส่วนแบ่งในฐานะลูกไหม?
ไม่ได้ มาตรา 1606 (5) ทำให้ผู้ปลอมพินัยกรรมถูกกำจัดมิให้รับมรดกทั้งหมด ไม่ว่าจะอ้างสิทธิตามพินัยกรรมหรือในฐานะทายาทโดยธรรม
ลูกของคนที่ปลอมพินัยกรรมมีสิทธิรับมรดกไหม?
มีสิทธิ การถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัว ผู้สืบสันดานของผู้ถูกกำจัดเข้ารับส่วนนั้นได้ ถ้าการปลอมเกิดหลังเจ้ามรดกตายเป็นการสืบมรดกตามมาตรา 1607
คนที่ถูกกำจัดเพราะปลอมพินัยกรรม ฟ้องพี่น้องว่าปลอมพินัยกรรมอีกฉบับได้ไหม?
ฟ้องคดีอาญาเองไม่ได้ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 299/2516 ผู้ที่ถูกกำจัดไม่มีส่วนได้เสียในกองมรดก จึงไม่ใช่ผู้เสียหาย แต่ทายาทที่ยังมีสิทธิและเจ้าหน้าที่ของรัฐยังดำเนินคดีได้
ต้องมีคำพิพากษาคดีอาญาก่อนไหม จึงจะอ้างว่าทายาทถูกกำจัด?
ตัวบทอนุมาตรา (5) ไม่ได้กำหนดเช่นนั้น ศาลในคดีมรดกวินิจฉัยจากพยานหลักฐานได้ แต่คำพิพากษาคดีอาญาถึงที่สุดเป็นหลักฐานที่หนักแน่นที่สุด และช่วยลดข้อโต้เถียงได้มาก
เจ้ามรดกให้อภัยคนที่ปลอมพินัยกรรมได้ไหม?
ได้ ถ้าการปลอมเกิดขณะเจ้ามรดกยังมีชีวิตและเจ้ามรดกให้อภัยไว้เป็นลายลักษณ์อักษรตามมาตรา 1606 วรรคท้าย ถ้าปลอมหลังเจ้ามรดกตาย ไม่มีผู้ใดให้อภัยแทนได้
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
