การนำทรัพย์มรดกไปเก็บไว้เองไม่ทำให้ถูกกำจัดมิให้รับมรดกเสมอไป ป.พ.พ. มาตรา 1605 ลงโทษเฉพาะการยักย้ายหรือปิดบังโดยฉ้อฉล ถ้าเก็บไว้เพื่อรักษาทรัพย์ ใช้ชั่วคราวอย่างเปิดเผย หรือรับโอนเพราะเชื่อโดยสุจริตว่าเป็นสิทธิของตน ศาลฎีกาไม่ถือว่าปิดบัง แต่ยังต้องนำทรัพย์มาแบ่งตามส่วน
หลังงานศพ คนที่อยู่ใกล้ผู้ตายที่สุดมักเป็นคนเก็บของมีค่าไว้ก่อน ทั้งทอง เงินสด สมุดบัญชี และโฉนด บางคนไม่ได้บอกพี่น้องเพราะยุ่งกับงานศพ หรือคิดว่าไว้คุยกันทีหลัง ผ่านไปไม่นานกลับถูกกล่าวหาว่าปิดบังมรดกและจะถูกตัดสิทธิ ในอีกด้านหนึ่ง พี่น้องที่ไม่รู้ว่าทรัพย์อยู่ที่ใครก็สงสัยว่าตนถูกโกงหรือไม่ บทความนี้อธิบายเส้นแบ่งระหว่างการเก็บรักษาโดยสุจริตกับการปิดบังโดยฉ้อฉล ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่ชี้ขาดคดีประเภทนี้
เจตนาฉ้อฉลตามมาตรา 1605 คืออะไร?
เจตนาฉ้อฉล คือเจตนาทุจริตที่จะเอาประโยชน์ซึ่งตนไม่ควรได้ โดยมุ่งต่อทายาทคนอื่น เช่น ตั้งใจเอาทรัพย์มรดกเป็นของตนคนเดียวและทำให้ทายาทอื่นไม่รู้ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1605 กำจัดทายาทที่ยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดก "โดยฉ้อฉลหรือรู้อยู่ว่าตนทำให้เสื่อมประโยชน์ของทายาทคนอื่น" ตัวการกระทำอย่างเดียวจึงไม่พอ ต้องมีสภาพจิตใจแบบนี้ประกอบด้วย
การกระทำภายนอกแบบเดียวกันจึงให้ผลต่างกันได้ การย้ายทองจากบ้านผู้ตายไปไว้บ้านตนเอง ถ้าทำเพื่อไม่ให้หายก็เป็นการรักษาทรัพย์ ถ้าทำเพื่อเอาไปขายแล้วบอกว่าไม่เคยมี ก็เป็นการยักย้ายโดยฉ้อฉล
องค์ประกอบข้ออื่นและผลของการถูกกำจัดอ่านได้ใน พี่น้องปิดบังทรัพย์มรดก ถูกกำจัดมิให้รับมรดกได้ไหม
นิ่งไม่บอก เก็บไว้เอง หรือหยิบไปใช้ ถือว่าปิดบังไหม?
โดยลำพังยังไม่ถือ เพราะแต่ละกรณีอธิบายได้โดยไม่ต้องมีเจตนาทุจริต
- การนิ่งไม่บอก ทายาทไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายที่จะต้องประกาศให้ทุกคนรู้ว่ามีทรัพย์มรดกอะไรบ้าง การไม่ได้พูดถึงจึงยังไม่ใช่การปิดบัง ต่างจากการตอบเท็จเมื่อถูกถาม
- การเก็บรักษาไว้ การนำของมีค่าไปเก็บในที่ปลอดภัยเพื่อไม่ให้สูญหาย เป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ของกองมรดก แม้ทรัพย์จะเคลื่อนที่ก็ไม่ใช่การฉ้อฉล
- การใช้ชั่วคราวอย่างเปิดเผย ทายาททุกคนมีสิทธิใช้สอยทรัพย์มรดกก่อนแบ่ง การหยิบเครื่องประดับไปใส่ออกงานโดยไม่ปิดบังและตั้งใจนำกลับมา จึงไม่เข้ามาตรานี้
- การรับโอนเพราะเชื่อว่าตนมีสิทธิ ถ้าเชื่อโดยสุจริตว่าทรัพย์นั้นควรเป็นของตน เช่น เข้าใจว่าพ่อแม่ยกให้แล้ว แม้ความจริงจะไม่มีสิทธิหรือได้เกินส่วน ก็ขาดเจตนาฉ้อฉล
ข้อที่ต้องย้ำคือ การไม่ถูกกำจัดไม่ได้ทำให้ทรัพย์นั้นเป็นของผู้เก็บ ทรัพย์ยังเป็นมรดกที่ต้องนำมาแบ่ง และทายาทอื่นเรียกส่วนของตนได้เต็มตามสิทธิ
| พฤติการณ์ | ศาลมองอย่างไร |
|---|---|
| ไม่ได้บอกใครว่ามีทรัพย์รายการใดบ้าง แต่ไม่เคยปฏิเสธเมื่อถูกถาม | ยังไม่ใช่การปิดบัง |
| นำทองหรือเอกสารไปเก็บในตู้นิรภัยของตนเพื่อกันหาย | เป็นการรักษาทรัพย์ ไม่มีเจตนาฉ้อฉล |
| รับโอนโฉนดที่ดินมรดกเพราะเชื่อโดยสุจริตว่าตนควรได้ แม้เกินส่วน | ไม่ถูกกำจัด (ฎีกาที่ 1160/2497) |
| โอนที่ดินมรดกโดยสุจริต ทั้งที่ความจริงตนไม่มีสิทธิ | ไม่ใช่ยักย้ายหรือปิดบัง ไม่ถูกกำจัด (ฎีกาที่ 478/2501) |
| ถูกถามแล้วตอบว่าไม่มีทรัพย์นั้น หรืออ้างว่าผู้ตายขายไปแล้ว ทั้งที่ตนถืออยู่ | มีน้ำหนักว่าปิดบังโดยฉ้อฉล |
| นำทรัพย์ไปขายหรือจำนำแล้วเก็บเงินไว้เอง โดยปกปิดทายาทอื่น | มีน้ำหนักว่ายักย้ายโดยฉ้อฉล ถูกกำจัดตามมูลค่าที่เอาไป |
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร?
ศาลฎีกาถือความสุจริตเป็นตัวชี้ขาดมาตั้งแต่คดียุคแรก
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1160/2497 ทายาทคนหนึ่งรับโอนโฉนดที่ดินมรดกมาเป็นของตน ทายาทอื่นอ้างว่าเขาได้ไปเกินส่วนและขอให้กำจัด ศาลเห็นว่าเขารับโอนโดยสุจริตเพราะเชื่อว่าตนควรได้เป็นเจ้าของ ไม่มีเจตนาปิดบังหรือยักย้ายมรดก แม้จะเกินส่วนที่ควรได้ก็ไม่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 478/2501 ไปไกลกว่านั้นอีกขั้น ทายาทโอนที่ดินมรดกไปทั้งที่ความจริงตนไม่มีสิทธิทำเช่นนั้น แต่เมื่อฟังได้ว่าทำโดยสุจริต ไม่ได้ทำโดยฉ้อฉล ศาลก็ไม่ถือว่าเป็นการยักย้ายหรือปิดบังมรดก
สองคดีนี้ให้บทเรียนเดียวกัน การได้เกินส่วนแก้ด้วยการเรียกคืนและแบ่งใหม่ ส่วนการกำจัดใช้กับคนที่ทุจริต ผู้กล่าวอ้างว่าอีกฝ่ายฉ้อฉลจึงต้องนำสืบให้ศาลเห็น กรณีตรงข้ามที่ศาลเห็นว่าทุจริตชัดเจน ดูได้ใน พี่น้องหลอกว่าที่ดินมรดกโอนไปแล้ว แล้วโอนเป็นชื่อตัวเอง
เก็บทรัพย์มรดกไว้กับตัว ควรทำอย่างไรไม่ให้ถูกมองว่าปิดบัง?
ควรทำให้การถือทรัพย์ของคุณเปิดเผยและตรวจสอบได้ตั้งแต่ต้น เพราะเจตนาเป็นเรื่องในใจ ศาลอ่านจากสิ่งที่คุณทำและพูดในเวลานั้น
- ทำรายการทรัพย์ที่คุณเก็บไว้ พร้อมภาพถ่าย น้ำหนักทอง เลขที่บัญชี เลขโฉนด และวันที่รับมาเก็บ
- แจ้งทายาททุกคนเป็นลายลักษณ์อักษร ทางข้อความกลุ่มครอบครัวหรือจดหมายก็ได้ ว่าทรัพย์อยู่ที่คุณและรอแบ่ง
- ไม่ขาย จำนำ โอน หรือถอนเงิน จนกว่าทายาทจะตกลงกันหรือมีผู้จัดการมรดก ถ้าจำเป็นต้องจ่ายค่างานศพหรือหนี้ของผู้ตาย ให้เก็บใบเสร็จทุกใบ
- ตอบตามจริงเมื่อถูกถาม คำปฏิเสธเพียงครั้งเดียวอาจเปลี่ยนการเก็บรักษาให้กลายเป็นการปิดบัง
- ขอตั้งผู้จัดการมรดกเมื่อตกลงกันไม่ได้ เพื่อส่งมอบทรัพย์ให้ผู้มีอำนาจตามกฎหมาย ดู ทำไมต้องมีผู้จัดการมรดก
ตัวอย่างสมมติ: กล่องเครื่องประดับของแม่
ตัวอย่างสมมติ นางบุญเรือนเสียชีวิตปี 2568 ไม่มีพินัยกรรม สามีเสียชีวิตไปก่อน มีบุตร 3 คน คือ ลัดดา สมเกียรติ และอนุชา หลังงานศพบ้านของมารดาไม่มีคนอยู่ ลัดดาจึงนำกล่องเครื่องประดับมูลค่าราว 450,000 บาทกับสมุดบัญชีเงินฝากไปเก็บที่บ้านตน โดยไม่ได้บอกน้อง ผ่านไป 2 เดือน ในวันทำบุญ 100 วัน ลัดดานำกล่องมาเปิดให้ทุกคนดูและเสนอให้แบ่งกัน
แม้ลัดดาจะเงียบอยู่ช่วงหนึ่ง แต่พฤติการณ์ชี้ว่าเก็บไว้เพื่อรักษา ไม่มีการปฏิเสธหรือจำหน่าย จึงไม่ใช่การปิดบังโดยฉ้อฉล
ถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่า เมื่อสมเกียรติถามถึงเครื่องประดับ ลัดดาตอบว่าแม่ขายไปหมดตั้งแต่ตอนป่วย แล้วต่อมาพบตั๋วจำนำลงชื่อลัดดาหลังวันที่แม่เสียชีวิต คำตอบเท็จกับการนำไปจำนำแสดงเจตนาเอาทรัพย์เป็นของตน เมื่อมูลค่า 450,000 บาทมากกว่าส่วนของลัดดา เธอเสี่ยงถูกกำจัดทั้งหมด วิธีคิดสัดส่วนดูได้ใน ปิดบังทรัพย์มรดกบางส่วน ถูกกำจัดเท่าไร ผลจริงขึ้นกับพยานหลักฐานในแต่ละคดี
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าได้ทรัพย์ไปเกินส่วนเท่ากับปิดบัง ศาลฎีกาแยกสองเรื่องนี้ออกจากกัน การได้เกินส่วนโดยสุจริตต้องคืน แต่ไม่ถูกกำจัด
- เก็บทรัพย์ไว้โดยสุจริตแต่ไม่มีหลักฐานว่าเคยแจ้งใคร เมื่อความสัมพันธ์แย่ลง ความเงียบในวันแรกจะถูกนำมาตีความในทางร้าย
- ตอบปัดไปก่อนเพราะไม่อยากทะเลาะ การบอกว่า "ไม่มี" หรือ "ไม่รู้" ทั้งที่ถือทรัพย์อยู่ คือหลักฐานชี้เจตนาที่หนักที่สุด
- ฝ่ายกล่าวหามีแต่ความสงสัย ต้องพิสูจน์ทั้งว่าทรัพย์มีอยู่ในวันตาย อยู่กับอีกฝ่าย และเขามีเจตนาทุจริต ขาดข้อใดข้อหนึ่งคำขอให้กำจัดก็ไปไม่ถึง
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อมีข้อกล่าวหาว่าปิดบังทรัพย์มรดก
คดีที่ชี้ขาดกันด้วยเจตนาแพ้ชนะกันที่พยานแวดล้อม ทั้งฝ่ายที่ถูกกล่าวหาและฝ่ายที่กล่าวหามักมีเพียงคำพูดของตนเอง และไม่รู้ว่าพฤติการณ์ใดที่ศาลเคยถือว่าสุจริต งานที่ทนายทำได้ เช่น
- ประเมินจากข้อเท็จจริงของคุณว่าพฤติการณ์เข้าข่ายฉ้อฉล หรือเป็นเพียงการถือทรัพย์ไว้ที่ต้องนำมาแบ่ง
- สำหรับผู้ถือทรัพย์ จัดทำบัญชีทรัพย์และหนังสือแจ้งทายาทให้ถูกต้อง เพื่อปิดช่องข้อกล่าวหาตั้งแต่ต้น
- สำหรับผู้สงสัย ทำหนังสือสอบถาม และขอให้ศาลเรียกเอกสารจากธนาคาร โรงรับจำนำ ร้านทอง หรือสำนักงานที่ดิน
- ร่างคำฟ้องหรือคำให้การให้ครอบคลุมทั้งการแบ่งมรดก การเรียกคืนส่วนที่เกิน และประเด็นกำจัดตามมาตรา 1605
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
เก็บทองของแม่ไว้โดยยังไม่ได้บอกพี่น้อง ถือว่าปิดบังมรดกไหม?
ยังไม่ถือ ถ้าคุณเก็บไว้เพื่อรักษาและไม่ได้ปฏิเสธเมื่อถูกถาม เพราะมาตรา 1605 ต้องมีเจตนาฉ้อฉล ควรแจ้งพี่น้องเป็นลายลักษณ์อักษรโดยเร็วเพื่อให้มีหลักฐานว่าคุณถือไว้อย่างเปิดเผย
ได้ทรัพย์มรดกไปเกินส่วนของตน จะถูกกำจัดมิให้รับมรดกไหม?
ไม่ถูกกำจัดถ้าได้ไปโดยสุจริต คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1160/2497 วินิจฉัยว่าทายาทที่รับโอนที่ดินมรดกโดยเชื่อว่าตนควรได้ แม้เกินส่วนก็ไม่ถูกกำจัด แต่ส่วนที่เกินยังต้องคืนให้ทายาทอื่น
เข้าใจผิดว่าทรัพย์เป็นของตัวเองแล้วโอนไป มีความผิดตามมาตรา 1605 ไหม?
ไม่ถูกกำจัดถ้าความเข้าใจผิดนั้นสุจริต ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 478/2501 แต่ศาลจะดูว่าคุณมีเหตุอันควรให้เชื่อเช่นนั้นหรือไม่ และคุณยังต้องรับผิดคืนทรัพย์หรือชดใช้ราคาแก่ทายาทอื่น
ทำลายหรือทำทรัพย์มรดกเสียหาย ถือว่ายักย้ายหรือปิดบังไหม?
เป็นประเด็นที่ยังไม่ชัดและต้องดูข้อเท็จจริง การยักย้ายและการปิดบังโดยสภาพต้องมีตัวทรัพย์อยู่ แต่มาตรา 1605 ยังครอบคลุมการกระทำโดยรู้อยู่ว่าทำให้ทายาทอื่นเสียประโยชน์ และผู้ทำให้เสียหายยังอาจต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายทางแพ่ง
ใครมีหน้าที่พิสูจน์ว่ามีการปิดบังทรัพย์มรดกโดยฉ้อฉล?
ฝ่ายที่กล่าวอ้างเป็นผู้มีหน้าที่นำสืบ ต้องแสดงว่าทรัพย์มีอยู่ในวันที่เจ้ามรดกตาย อีกฝ่ายยักย้ายหรือปกปิด และทำโดยเจตนาทุจริต พยานที่มีน้ำหนักคือคำปฏิเสธเป็นลายลักษณ์อักษรและหลักฐานการจำหน่ายทรัพย์หลังวันตาย กรณีแจ้งทรัพย์ไม่ครบต่อศาล ดู แจ้งทรัพย์มรดกไม่ครบตอนขอตั้งผู้จัดการมรดก เป็นการปิดบังไหม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
