พี่น้องหลอกว่าที่ดินมรดกโอนไปแล้ว แล้วโอนเป็นชื่อตัวเอง ผิดไหม?

ผิด และมีผลถึงสิทธิรับมรดก ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าทายาทที่บอกทายาทอีกคนว่าผู้ตายโอนที่ดินไปแล้ว ทั้งที่ความจริงไม่ได้โอน แล้วนำที่ดินไปโอนเป็นของตน เป็นการปิดบังทรัพย์มรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1605 และถูกกำจัดมิให้รับมรดกในที่ดินแปลงนั้น ทายาทที่ถูกหลอกจึงมีสิทธิเรียกที่ดินคืนเข้ากองมรดก

หลังพ่อแม่เสียชีวิต ลูกที่อยู่ต่างจังหวัดหรือต่างประเทศมักต้องพึ่งพี่น้องที่อยู่ใกล้ให้บอกว่ามีทรัพย์อะไรเหลือบ้าง บางครั้งคำตอบที่ได้คือที่ดินแปลงนั้นพ่อโอนให้คนอื่นไปนานแล้ว ไม่ต้องถามถึงอีก หลายปีต่อมาจึงรู้ว่าที่ดินยังอยู่ และอยู่ในชื่อของพี่น้องคนที่บอก บทความนี้อธิบายว่าการกระทำแบบนี้มีผลทางกฎหมายอย่างไร และทายาทที่ถูกหลอกควรทำอะไร

การปิดบังทรัพย์มรดก คืออะไร?

การปิดบังทรัพย์มรดก คือการที่ทายาททำให้ทายาทคนอื่นไม่รู้ว่ามีทรัพย์มรดกชิ้นใดอยู่ เพื่อเอาทรัพย์นั้นไว้เองหรือเพื่อให้ทายาทอื่นเสียประโยชน์ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1605 กำหนดผลไว้สองระดับ

  • ยักย้ายหรือปิดบังเท่ากับหรือมากกว่าส่วนที่ตนจะได้ โดยฉ้อฉลหรือรู้อยู่ว่าทำให้ทายาทอื่นเสื่อมประโยชน์ ถูกกำจัดมิให้รับมรดกเลย
  • ยักย้ายหรือปิดบังน้อยกว่าส่วนที่ตนจะได้ ถูกกำจัดเฉพาะส่วนที่ยักย้ายหรือปิดบัง

องค์ประกอบที่ต้องมีครบคือ ผู้ทำเป็นทายาท สิ่งที่ถูกปิดบังเป็นทรัพย์มรดก และผู้ทำมีเจตนาไม่สุจริต หลักทั่วไปอ่านได้ใน ยักย้ายปิดบังทรัพย์มรดก ถูกกำจัดมิให้รับมรดก

หลอกว่าที่ดินโอนไปแล้ว แล้วโอนเป็นชื่อตัวเอง ถือเป็นการปิดบังมรดกไหม?

ถือเป็นการปิดบังทรัพย์มรดก เพราะการกระทำมีสองส่วนประกอบกัน ส่วนแรกคือคำบอกเล่าเท็จที่ทำให้ทายาทอื่นเข้าใจว่าที่ดินไม่ได้อยู่ในกองมรดกแล้ว ส่วนที่สองคือการนำที่ดินแปลงเดียวกันไปจดทะเบียนเป็นของตน สองส่วนนี้รวมกันแสดงเจตนาฉ้อฉลได้ชัด เพราะผู้ที่พูดรู้ดีว่าที่ดินยังเป็นของผู้ตาย

ผลคือผู้ทำเสียสิทธิรับมรดกในที่ดินแปลงนั้น และที่ดินต้องกลับมาแบ่งกันระหว่างทายาทที่เหลือ ส่วนจะเสียสิทธิในทรัพย์มรดกอื่นด้วยหรือไม่ ขึ้นกับว่ามูลค่าที่ปิดบังถึงส่วนที่ตนควรได้จากกองมรดกทั้งหมดหรือไม่ ดูวิธีคิดใน ปิดบังทรัพย์มรดกบางส่วน ถูกกำจัดเท่าไร

ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร

ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยข้อเท็จจริงลักษณะนี้ไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2062/2492 คดีนั้นทายาทคนหนึ่งบอกทายาทอีกคนหนึ่งว่า ที่ดินแปลงหนึ่งผู้ตายได้โอนไปแล้วตั้งแต่ยังมีชีวิต แต่ความจริงผู้ตายไม่เคยโอน ทายาทผู้บอกกลับนำที่ดินแปลงนั้นไปโอนเป็นของตนเอง

ศาลฎีกาเห็นว่าพฤติการณ์เช่นนี้เป็นการปิดบังมรดก ทายาทผู้นั้นจึงถูกกำจัดมิให้รับมรดกในที่ดินแปลงดังกล่าว

จุดที่ศาลให้น้ำหนักคือการทำให้อีกฝ่ายหลงเชื่อว่าไม่มีทรัพย์นั้นในกองมรดก ไม่ใช่เพียงการมีชื่อในโฉนดคนเดียว คดีนี้จึงต่างจากอีกหลายคดีที่ศาลไม่ถือว่าเป็นการปิดบัง

ต่างจากกรณีที่ศาลไม่ถือว่าปิดบังมรดกอย่างไร?

ต่างกันที่เจตนาและสิ่งที่ถูกปิดบัง การรับโอนที่ดินมรดกเป็นชื่อตนคนเดียวไม่ได้เป็นการปิดบังมรดกเสมอไป ศาลดูว่ามีการหลอกให้ทายาทอื่นไม่รู้ถึงตัวทรัพย์หรือไม่

พฤติการณ์ผลตามแนวศาลฎีกา
บอกทายาทอื่นว่าผู้ตายโอนที่ดินไปแล้ว ทั้งที่ไม่จริง แล้วโอนเป็นของตนเป็นการปิดบังมรดก ถูกกำจัดในที่ดินนั้น (ฎีกาที่ 2062/2492)
รับโอนโฉนดโดยเชื่อโดยสุจริตว่าตนควรได้เป็นเจ้าของ แม้เกินส่วนไม่ถูกกำจัด (ฎีกาที่ 1160/2497)
ขอรับมรดกโดยไม่ระบุชื่อทายาทอื่นในบัญชีเครือญาติเป็นการปิดบังทายาท ไม่ใช่ปิดบังทรัพย์ ไม่ถูกกำจัด (ฎีกาที่ 1239/2506)
แจ้งเจ้าพนักงานที่ดินว่ามีทายาทเพียงบางคน โดยไม่กล่าวถึงโจทก์พฤติการณ์เพียงเท่านี้ยังไม่ถือว่าปิดบังทรัพย์มรดก (ฎีกาที่ 5567/2540)

แม้ในกรณีที่ไม่ถูกกำจัด ทายาทที่ถูกข้ามไปก็ยังมีสิทธิเรียกส่วนแบ่งของตนคืนได้ ต่างกันเพียงว่าผู้รับโอนยังคงได้ส่วนของตัวเอง รายละเอียดอยู่ใน รับโอนที่ดินมรดกโดยไม่ระบุทายาทอื่น เป็นการปิดบังไหม และ เอาทรัพย์มรดกไปเก็บไว้เองโดยไม่บอกใคร ถือว่าปิดบังมรดกไหม

สงสัยว่าถูกหลอกเรื่องที่ดินมรดก ต้องทำอย่างไร?

ให้ตรวจสอบข้อเท็จจริงจากเอกสารราชการก่อน อย่าเชื่อหรือโต้เถียงกันด้วยคำบอกเล่า ขั้นตอนที่แนะนำ

  1. ขอตรวจสอบหลักฐานทะเบียนที่ดินที่สำนักงานที่ดินท้องที่ ดูสารบัญจดทะเบียนหลังโฉนดว่าที่ดินเปลี่ยนชื่อเมื่อใด ด้วยนิติกรรมประเภทใด โอนก่อนหรือหลังวันที่เจ้ามรดกตาย
  2. ขอคัดสำเนาเอกสารการจดทะเบียน เช่น คำขอรับมรดก บัญชีเครือญาติ หรือคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกที่ใช้ประกอบการโอน
  3. รวบรวมหลักฐานคำบอกเล่าเท็จ เช่น ข้อความสนทนา จดหมาย หรือพยานบุคคลที่ได้ยิน
  4. พิจารณาขออายัดที่ดินต่อเจ้าพนักงานที่ดิน ซึ่งมีผลชั่วคราวในเวลาจำกัด เพื่อกันการโอนต่อระหว่างเตรียมฟ้อง
  5. ฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียน นำที่ดินกลับเข้ากองมรดก และขอให้ศาลวินิจฉัยว่าผู้ทำถูกกำจัดมิให้รับมรดก พร้อมขอคุ้มครองชั่วคราวหากมีความเสี่ยงว่าจะขายต่อ

เอกสารพื้นฐานที่ต้องมี

  • มรณบัตรของเจ้ามรดก และเอกสารแสดงความเป็นทายาท เช่น สูติบัตร ทะเบียนบ้าน
  • สำเนาโฉนดหรือเลขที่โฉนด เลขที่ดิน และที่ตั้ง
  • หลักฐานวันที่คุณรู้ความจริง ซึ่งเกี่ยวกับการนับอายุความ

คดีมรดกมีอายุความสั้น โดยหลักคือ 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตายหรือนับแต่ทายาทรู้หรือควรได้รู้ถึงความตาย และไม่เกิน 10 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย ผู้ที่ถูกกำจัดจะยกอายุความนี้ขึ้นต่อสู้ได้เพียงใดขึ้นกับข้อเท็จจริง จึงไม่ควรรอ ดูเรื่องอายุความเพิ่มเติมใน ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม อายุความมรดก 1 ปี หากที่ดินถูกขายต่อให้บุคคลภายนอกที่สุจริตและเสียค่าตอบแทน การติดตามเอาที่ดินคืนจะยากขึ้นมากและอาจเหลือเพียงสิทธิเรียกเงิน

ตัวอย่างสมมติ: ที่นา 12 ไร่ของนายคำปัน

ตัวอย่างสมมติ นายคำปันเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม ภรรยาเสียชีวิตไปก่อน มีลูกสองคน คือนายสมชัยที่อยู่บ้านเดิม และนางสาวดวงใจที่ทำงานต่างประเทศ มรดกมีที่นา 12 ไร่มูลค่า 3,000,000 บาท และเงินฝาก 600,000 บาท แต่ละคนมีสิทธิคนละครึ่ง คิดเป็นคนละ 1,800,000 บาท

นายสมชัยบอกน้องสาวว่าพ่อโอนที่นาให้ญาติไปตั้งแต่ก่อนป่วย เหลือแต่เงินฝากให้แบ่งกัน นางสาวดวงใจเชื่อและรับเงินมา 300,000 บาท สามปีต่อมาเธอไปตรวจที่สำนักงานที่ดิน พบว่าที่นาเพิ่งเปลี่ยนเป็นชื่อนายสมชัยหลังพ่อเสียชีวิต โดยการจดทะเบียนรับมรดก

ตามแนวคำพิพากษาข้างต้น การกระทำของนายสมชัยเป็นการปิดบังทรัพย์มรดก ที่นามีมูลค่า 3,000,000 บาท ซึ่งมากกว่าส่วน 1,800,000 บาทที่เขาควรได้ จึงมีความเสี่ยงที่เขาจะถูกกำจัดมิให้รับมรดกทั้งหมด ไม่เฉพาะที่นา ผลสุดท้ายขึ้นกับพยานหลักฐานเรื่องคำบอกเล่าเท็จและเจตนา

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เชื่อคำบอกเล่าโดยไม่ตรวจทะเบียนที่ดิน การตรวจสอบที่สำนักงานที่ดินทำได้ไม่ยาก และเป็นหลักฐานที่ชัดกว่าคำพูดของทุกฝ่าย
  • ไม่เก็บหลักฐานคำพูด คดีลักษณะนี้ต้องพิสูจน์ว่ามีการบอกข้อความเท็จ หากไม่มีข้อความหรือพยาน อีกฝ่ายมักอ้างว่ารับโอนโดยสุจริต
  • คิดว่ามีชื่อในโฉนดคนเดียวเท่ากับปิดบังมรดกเสมอ ศาลแยกการปิดบังทรัพย์ออกจากการไม่ระบุชื่อทายาท ฟ้องผิดประเด็นอาจได้เพียงส่วนแบ่ง ไม่ได้ผลเรื่องการกำจัด
  • ปล่อยเวลาผ่านไปหลังรู้ความจริง ยิ่งช้า ความเสี่ยงเรื่องอายุความและการโอนต่อให้บุคคลภายนอกยิ่งสูง

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อถูกปิดบังที่ดินมรดก

คดีนี้ต้องพิสูจน์เจตนาฉ้อฉล ซึ่งเป็นเรื่องยากสำหรับผู้ที่ดำเนินการเอง และต้องทำควบคู่กับการกันไม่ให้ที่ดินหลุดมือ งานที่ทนายช่วยได้

  • คัดเอกสารจากสำนักงานที่ดินและวิเคราะห์ว่าการโอนทำโดยวิธีใด มีข้อความเท็จในเอกสารราชการหรือไม่
  • ประเมินว่าข้อเท็จจริงเข้าลักษณะปิดบังทรัพย์มรดก หรือเป็นเพียงการไม่ระบุทายาท และตั้งรูปคดีให้ตรง
  • ยื่นขออายัดและขอคุ้มครองชั่วคราว เพื่อห้ามจำหน่ายจ่ายโอนระหว่างพิจารณา
  • ฟ้องเพิกถอนการโอน ขอแบ่งมรดก และคำนวณส่วนที่ผู้ทำถูกกำจัด

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

พี่ชายบอกว่าพ่อขายที่ดินไปแล้ว แต่ภายหลังพบว่าเป็นชื่อพี่ชาย ฟ้องได้ไหม?

ฟ้องได้ โดยขอให้เพิกถอนการโอน นำที่ดินกลับมาแบ่ง และขอให้ศาลวินิจฉัยว่าพี่ชายถูกกำจัดมิให้รับมรดกตามมาตรา 1605 ทั้งนี้ต้องมีหลักฐานว่าพี่ชายบอกข้อความเท็จและที่ดินยังเป็นของพ่อขณะเสียชีวิต

ผู้ที่ปิดบังที่ดินมรดกจะเสียสิทธิในทรัพย์มรดกอื่นด้วยไหม?

อาจเสีย ถ้ามูลค่าทรัพย์ที่ปิดบังเท่ากับหรือมากกว่าส่วนที่ตนจะได้จากกองมรดก กฎหมายให้กำจัดมิให้รับมรดกเลย แต่ถ้าน้อยกว่า จะถูกกำจัดเฉพาะส่วนที่ปิดบัง

ถ้าพี่น้องโอนที่ดินเป็นชื่อตัวเองโดยไม่ได้พูดโกหกอะไรเลย ถือว่าปิดบังไหม?

ไม่แน่เสมอไป ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าการรับโอนโดยสุจริตหรือการไม่ระบุชื่อทายาทอื่นในบัญชีเครือญาติ ยังไม่เป็นการปิดบังทรัพย์มรดก แต่คุณยังเรียกส่วนแบ่งของตนได้

ที่ดินถูกขายต่อให้คนนอกไปแล้ว ยังเรียกคืนได้ไหม?

ขึ้นกับว่าผู้ซื้อสุจริตและเสียค่าตอบแทนหรือไม่ ถ้าผู้ซื้อรู้ถึงข้อพิพาทอาจเพิกถอนได้ แต่ถ้าสุจริต ทายาทอาจต้องเรียกเงินจากทายาทผู้ขายแทน จึงควรรีบขออายัดหรือขอคุ้มครองชั่วคราวตั้งแต่ต้น

ลูกของทายาทที่ถูกกำจัดเพราะปิดบังมรดก ยังรับมรดกแทนได้ไหม?

มาตรา 1607 กำหนดว่าการถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัว ผู้สืบสันดานของทายาทที่ถูกกำจัดสืบมรดกต่อไปได้เหมือนทายาทนั้นตายแล้ว ศาลฎีกาเคยใช้หลักนี้กับการกำจัดเพราะปิดบังทรัพย์มรดกด้วย

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ