เมื่อลุงป้าน้าอาเสียชีวิตโดยไม่มีลูก ไม่มีพ่อแม่ และไม่มีพินัยกรรม มรดกตกแก่พี่น้องของผู้ตาย หากพี่น้องคนใดเสียชีวิตไปก่อน ลูกของพี่น้องคนนั้นเข้ารับส่วนของเขาแทนที่ได้ และแบ่งกันเท่า ๆ กันภายในสาย ส่วนเหลนจะรับได้ต่อเมื่อหลานชั้นลูกของพี่น้องตายก่อนอีกชั้นหนึ่ง
ลุง ป้า น้า หรืออาที่ครองโสดหรือไม่มีลูก เมื่อเสียชีวิตโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม มรดกมักตกแก่พี่น้องของผู้ตาย ปัญหาเกิดเมื่อพี่น้องบางคนเสียชีวิตไปก่อนแล้ว พี่น้องที่ยังอยู่มักเห็นว่ามรดกควรแบ่งกันเฉพาะคนที่ยังมีชีวิต ส่วนหลานซึ่งเป็นลูกของพี่น้องที่ตายก่อนถูกมองว่าเป็นรุ่นถัดไปที่ยังไม่ถึงคราว บทความนี้ตอบว่าหลานมีสิทธิหรือไม่ ได้เท่าไร และใครในสายนั้นเป็นผู้รับ หลักทั่วไปของลำดับทายาทอ่านได้ในเรื่องไม่มีลูกไม่มีพินัยกรรม ลำดับทายาท 6 ลำดับ
การรับมรดกแทนที่พี่น้องของเจ้ามรดก คืออะไร
การรับมรดกแทนที่พี่น้องของเจ้ามรดก คือการที่ลูกของพี่น้องซึ่งตายก่อนเจ้ามรดก เข้าไปรับส่วนแบ่งที่พี่น้องคนนั้นควรได้ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1639 ให้มีการรับมรดกแทนที่ทายาทลำดับที่ 3 คือพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน และลำดับที่ 4 คือพี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดาเดียวกัน เช่นเดียวกับลำดับผู้สืบสันดาน
ผู้รับแทนที่ต้องเป็นผู้สืบสันดานโดยตรงของพี่น้องคนนั้นตามมาตรา 1643 คือเป็นลูกหลานทางสายเลือด คู่สมรสของพี่น้อง ลูกติดของคู่สมรส และบุตรบุญธรรมของพี่น้อง เข้ารับแทนที่ไม่ได้
หลานรับมรดกลุงป้าน้าอาแทนที่พ่อแม่ได้ในกรณีใด
รับได้เมื่อมรดกตกมาถึงลำดับพี่น้องจริง และพ่อหรือแม่ของหลานตายก่อนเจ้ามรดก ต้องครบเงื่อนไขต่อไปนี้
- เจ้ามรดกไม่มีพินัยกรรม หรือมีแต่ไม่ครอบคลุมทรัพย์ทั้งหมด
- เจ้ามรดกไม่มีผู้สืบสันดานและไม่มีผู้รับมรดกแทนที่ผู้สืบสันดาน
- พ่อและแม่ของเจ้ามรดกไม่มีชีวิตอยู่ในวันที่เจ้ามรดกตาย เพราะถ้ายังมี ลำดับพี่น้องยังไม่มีสิทธิ
- พี่น้องซึ่งเป็นพ่อหรือแม่ของหลานตายก่อนเจ้ามรดก หรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย
- หลานเป็นลูกทางสายเลือดของพี่น้องคนนั้น และไม่ได้เสียสิทธิรับมรดกของเจ้ามรดกเอง
ถ้าเจ้ามรดกมีคู่สมรสที่จดทะเบียน และทายาทอีกฝ่ายเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันหรือผู้รับแทนที่ของเขา คู่สมรสได้กึ่งหนึ่งของมรดก อีกกึ่งหนึ่งจึงแบ่งในสายพี่น้อง แต่ถ้าเหลือเพียงพี่น้องต่างบิดาหรือต่างมารดา คู่สมรสได้สองในสาม ทั้งนี้ต้องแยกสินสมรสส่วนของคู่สมรสออกก่อน ดูที่ส่วนแบ่งมรดกของคู่สมรส
ลำดับการตายเป็นตัวชี้ขาด ถ้าพี่น้องตายหลังเจ้ามรดกแม้เพียงวันเดียว ส่วนนั้นตกเป็นของพี่น้องไปแล้ว และกลายเป็นมรดกของพี่น้องเอง ซึ่งคู่สมรสของพี่น้องมีส่วนด้วย ไม่ใช่เรื่องรับมรดกแทนที่
ทำไมเฉพาะชั้นที่ใกล้ที่สุดในสายเท่านั้นที่ได้รับ
เพราะมาตรา 1634 กำหนดว่า ในสายหนึ่งที่มีผู้สืบสันดานหลายชั้น ชั้นที่สนิทที่สุดเท่านั้นมีสิทธิรับ ชั้นถัดลงไปจะรับได้ก็โดยการรับมรดกแทนที่ต่ออีกทอดหนึ่ง
สมมติว่าพี่ชายของเจ้ามรดกตายก่อน พี่ชายมีลูกหนึ่งคน และลูกคนนั้นมีลูกอีกหนึ่งคน ผู้ที่รับแทนที่พี่ชายคือลูกของพี่ชาย ส่วนลูกของหลานซึ่งเป็นเหลนของสายนี้ยังไม่มีสิทธิ เหลนจะเข้ารับได้ต่อเมื่อหลานคนนั้นตายก่อนเจ้ามรดกเช่นกัน โดยรับแทนที่กันเป็นทอด ๆ จนกว่าจะหมดสาย
กฎข้อเดียวกันกำหนดวิธีแบ่งภายในสายด้วย ผู้สืบสันดานชั้นเดียวกันได้ส่วนเท่ากัน และถ้าในชั้นนั้นมีคนเดียว คนนั้นได้ส่วนของสายทั้งหมด
แต่ละสถานการณ์แบ่งมรดกกันอย่างไร
การแบ่งทำเป็นสองขั้น ขั้นแรกแบ่งมรดกเป็นส่วนเท่ากันตามจำนวนพี่น้องที่ยังมีชีวิตรวมกับพี่น้องที่ตายก่อนแต่มีผู้รับแทนที่ ขั้นที่สองแบ่งส่วนของแต่ละสายให้ผู้รับแทนที่ในสายนั้น
| สถานการณ์ | ผล |
|---|---|
| พี่น้องตายก่อนเจ้ามรดก มีลูกหลายคน | ลูกทุกคนแบ่งส่วนของพ่อหรือแม่ตนเท่ากัน |
| พี่น้องตายก่อน มีลูกคนเดียว | ลูกคนนั้นได้ส่วนของสายทั้งหมด |
| พี่น้องและลูกของพี่น้องตายก่อนทั้งคู่ เหลือเหลน | เหลนรับแทนที่ต่อไปได้ |
| พี่น้องตายก่อน ไม่มีผู้สืบสันดาน | สายนั้นไม่ถูกนับ มรดกแบ่งในสายที่เหลือ |
| พี่น้องยังมีชีวิตอยู่ | พี่น้องรับเอง ลูกของเขายังไม่มีสิทธิ |
| พี่น้องตายหลังเจ้ามรดก | เป็นมรดกของพี่น้อง ตกแก่ทายาทของเขา |
| พี่น้องทุกคนตายก่อนหมด เหลือแต่หลาน | หลานรับแทนที่ตามสายของพ่อแม่ตน ไม่ได้หารเท่ากันรายหัว |
มีอีกข้อที่ต้องดูคือประเภทของพี่น้อง ถ้ายังมีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันหรือผู้รับแทนที่ของเขาอยู่ พี่น้องต่างบิดาหรือต่างมารดาซึ่งอยู่ลำดับที่ 4 ยังไม่มีสิทธิ วิธีคำนวณภายในสายโดยละเอียดดูได้ที่หลานหลายคนรับมรดกแทนที่พ่อ ได้ส่วนแบ่งคนละเท่าไร
ตัวอย่างสมมติ: ป้าโสดเสียชีวิต พี่ชายคนหนึ่งตายไปก่อนแล้ว
นางสาวจินตนาเป็นโสด ไม่มีลูก พ่อแม่เสียชีวิตไปนานแล้ว มีพี่น้องร่วมบิดามารดาสามคน คือนายสมศักดิ์ นางอารี และนายพิชัย นายพิชัยเสียชีวิต พ.ศ. 2562 มีภรรยาหนึ่งคน และมีลูกสองคนคือเอกและอ้อม นางสาวจินตนาเสียชีวิต พ.ศ. 2568 โดยไม่มีพินัยกรรม มรดกสุทธิ 3,600,000 บาท
- มรดกแบ่งเป็นสามสาย สายละ 1,200,000 บาท
- นายสมศักดิ์ได้ 1,200,000 บาท นางอารีได้ 1,200,000 บาท
- เอกและอ้อมรับมรดกแทนที่นายพิชัย คนละ 600,000 บาท
- ภรรยาของนายพิชัยไม่ได้ส่วนในมรดกนี้
- ถ้าเอกมีลูก ลูกของเอกยังไม่มีสิทธิ เพราะเอกยังมีชีวิตและเป็นชั้นที่ใกล้กว่า
ถ้านายสมศักดิ์และนางอารีไปขอรับโอนที่ดินโดยแจ้งว่ามีทายาทเพียงสองคน เอกและอ้อมมีสิทธิเรียกส่วนของตนคืน แต่ต้องใช้สิทธิภายในอายุความ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- แบ่งเฉพาะพี่น้องที่ยังมีชีวิต สายของพี่น้องที่ตายก่อนและมีลูกยังต้องถูกนับเป็นหนึ่งส่วนเสมอ
- หารเท่ากันรายหัวระหว่างลุงป้ากับหลาน หลานทุกคนในสายเดียวกันรวมกันได้เท่ากับหนึ่งส่วนของพ่อหรือแม่ตน ไม่ได้ส่วนเท่ากับลุงป้าแต่ละคน
- ให้สะใภ้หรือเขยรับแทน คู่สมรสของพี่น้องที่ตายก่อนไม่มีสิทธิในมรดกของเจ้ามรดก
- ไม่ตรวจว่าพ่อแม่ของเจ้ามรดกยังอยู่หรือไม่ ถ้าพ่อหรือแม่ยังมีชีวิต ทั้งพี่น้องและหลานยังไม่มีสิทธิ เหตุผลดูที่พ่อแม่หรือปู่ย่าตายายตายก่อนเจ้ามรดก มีการรับมรดกแทนที่ไหม
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อคุณเป็นหลานที่ถูกมองข้าม
ทนายช่วยยืนยันสายทายาทให้ครบทุกสายและเข้าใช้สิทธิของคุณก่อนที่ทรัพย์จะถูกโอนออกไป มรดกของลุงป้าน้าอามีทายาทกระจายหลายครอบครัว เอกสารต้องย้อนไปถึงพ่อแม่ของเจ้ามรดกเพื่อพิสูจน์ว่าเป็นพี่น้องกัน คนที่ทำเองมักรวบรวมได้ไม่ครบ ขณะที่สิทธิเรียกร้องในมรดกโดยหลักมีอายุความหนึ่งปีนับแต่เจ้ามรดกตายหรือนับแต่รู้ถึงความตาย
- รวบรวมมรณบัตรของเจ้ามรดก ของพ่อแม่เจ้ามรดก และของพี่น้องที่ตายก่อน พร้อมสูติบัตรและทะเบียนบ้านเพื่อพิสูจน์ความเป็นพี่น้องและความเป็นลูก
- จัดทำบัญชีเครือญาติและคำนวณส่วนแบ่งรายสาย
- ตรวจว่ามีการขอตั้งผู้จัดการมรดกแล้วหรือไม่ ยื่นคัดค้านเมื่อมีการระบุทายาทไม่ครบ และติดตามให้แบ่งทรัพย์ หากผู้จัดการมรดกไม่แบ่ง ดูทางแก้ที่ผู้จัดการมรดกละเลยไม่แบ่งทรัพย์แก่ทายาท
- ฟ้องขอแบ่งมรดกหรือเรียกทรัพย์คืนเมื่อเจรจาไม่ได้ผล
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
พ่อตายก่อนลุง ลุงไม่มีลูกไม่มีเมีย หลานได้มรดกลุงไหม?
ได้ ถ้าพ่อแม่ของลุงไม่มีชีวิตอยู่แล้วและลุงไม่ได้ทำพินัยกรรม หลานรับส่วนที่พ่อควรได้ในฐานะพี่น้องของลุงแทนที่ตามมาตรา 1639 โดยแบ่งกับพี่น้องคนอื่นของลุงตามสาย
พ่อยังมีชีวิตอยู่ หลานมีสิทธิในมรดกของลุงป้าไหม?
ไม่มี เมื่อพ่อซึ่งเป็นพี่น้องของเจ้ามรดกยังมีชีวิต พ่อเป็นผู้รับมรดกเอง หลานจะมีสิทธิก็ต่อเมื่อพ่อตายก่อนเจ้ามรดกหรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย
เหลนของพี่น้องเจ้ามรดกรับมรดกแทนที่ได้ไหม?
ได้ แต่เฉพาะเมื่อทั้งพี่น้องและลูกของพี่น้องในสายนั้นตายก่อนเจ้ามรดก มาตรา 1634 ให้ชั้นที่ใกล้ที่สุดรับก่อน ชั้นถัดไปจึงรับได้เมื่อชั้นบนไม่อยู่แล้วเท่านั้น
ภรรยาของพี่ชายที่ตายก่อน รับมรดกของน้องสามีแทนสามีได้ไหม?
ไม่ได้ สิทธิรับมรดกแทนที่มีเฉพาะผู้สืบสันดานโดยตรง คู่สมรสไม่อยู่ในความหมายนี้ ภรรยาทำได้เพียงใช้สิทธิแทนลูกที่ยังเป็นผู้เยาว์
ลุงมีภรรยาจดทะเบียน หลานยังได้มรดกแทนที่พ่อไหม?
ได้ แต่ส่วนลดลง คู่สมรสของเจ้ามรดกได้กึ่งหนึ่งของมรดกเมื่อทายาทอีกฝ่ายเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันหรือผู้รับแทนที่ของเขา อีกกึ่งหนึ่งจึงนำมาแบ่งตามสาย
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
