พ่อแม่หรือปู่ย่าตายายตายก่อนเจ้ามรดก มีการรับมรดกแทนที่ไหม?

เมื่อพ่อหรือแม่ของเจ้ามรดก หรือปู่ย่าตายายคนใดคนหนึ่งตายก่อนเจ้ามรดก จะไม่มีใครเข้ารับส่วนนั้นแทนที่ ผู้ที่อยู่ในลำดับเดียวกันและยังมีชีวิตอยู่รับไปทั้งหมด พี่น้องหรือลุงป้าน้าอาของเจ้ามรดกจะได้มรดกก็ต่อเมื่อถึงลำดับของตนเองเท่านั้น

เมื่อคนคนหนึ่งเสียชีวิตโดยไม่มีลูกและไม่มีพินัยกรรม มรดกมักย้อนขึ้นไปหาพ่อแม่ ถ้าพ่อเสียชีวิตไปก่อนแล้วเหลือแต่แม่ พี่น้องของผู้ตายมักเข้าใจว่าส่วนของพ่อควรตกมาที่พวกตนในฐานะลูกของพ่อ เหมือนที่หลานรับมรดกแทนที่พ่อแม่ซึ่งตายก่อนปู่ย่า ความเข้าใจนี้ไม่ตรงกับกฎหมาย บทความนี้อธิบายว่าส่วนนั้นไปที่ใคร และพี่น้องหรือลุงป้าน้าอาจะได้มรดกเมื่อใด ส่วนภาพรวมของลำดับทายาทอ่านได้ในเรื่องไม่มีลูกไม่มีพินัยกรรม ลำดับทายาท 6 ลำดับ

มาตรา 1641 คืออะไร และห้ามรับมรดกแทนที่ทายาทลำดับใด

มาตรา 1641 คือบทบัญญัติที่ห้ามรับมรดกแทนที่ทายาทสองลำดับ ได้แก่ ลำดับที่ 2 บิดามารดา และลำดับที่ 5 ปู่ย่าตายาย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรานี้กำหนดว่า ถ้าทายาทในสองลำดับนี้ตายหรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย และยังมีทายาทในลำดับเดียวกันมีชีวิตอยู่ ส่วนแบ่งทั้งหมดตกแก่ทายาทคนนั้น

การรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639 จึงมีได้เฉพาะสี่ลำดับ ตารางนี้สรุปทั้งหกลำดับตามมาตรา 1629

ลำดับทายาทโดยธรรมถ้าตายก่อนเจ้ามรดก มีการรับมรดกแทนที่ไหม
1 ผู้สืบสันดานมี ลูกของผู้ตายก่อนรับแทนที่
2 บิดามารดาไม่มี ผู้ที่เหลือในลำดับรับทั้งหมด
3 พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันมี ลูกของพี่น้องรับแทนที่
4 พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดาเดียวกันมี ลูกของพี่น้องรับแทนที่
5 ปู่ย่าตายายไม่มี ผู้ที่เหลือในลำดับรับทั้งหมด
6 ลุงป้าน้าอามี ลูกของลุงป้าน้าอารับแทนที่

คู่สมรสเป็นทายาทโดยธรรมอีกประเภทหนึ่งที่อยู่นอกหกลำดับนี้ และไม่มีการรับมรดกแทนที่คู่สมรสเช่นกัน

พ่อหรือแม่ของเจ้ามรดกตายก่อน ส่วนของลำดับพ่อแม่ตกแก่ใคร

ตกแก่พ่อหรือแม่ที่ยังมีชีวิตอยู่คนเดียวทั้งหมด ไม่มีการแบ่งครึ่งหนึ่งไว้ให้ลูกของผู้ที่ตายก่อน ซึ่งก็คือพี่น้องของเจ้ามรดก

ผลในแต่ละสถานการณ์เป็นดังนี้

  • เจ้ามรดกมีลูก พ่อแม่ที่ยังมีชีวิตได้ส่วนแบ่งเสมือนเป็นทายาทชั้นลูกคนละหนึ่งส่วน ถ้าพ่อตายก่อน แม่ยังได้หนึ่งส่วนของตน ส่วนที่เหลือเป็นของลูกและคู่สมรส ไม่มีส่วนของพ่อค้างไว้ให้ใคร ดูวิธีคิดที่พ่อแม่ของผู้ตายได้มรดกเท่าลูก
  • เจ้ามรดกไม่มีลูก มีคู่สมรส คู่สมรสได้กึ่งหนึ่ง อีกกึ่งหนึ่งเป็นของลำดับพ่อแม่ ถ้าเหลือแม่คนเดียว แม่ได้กึ่งนั้นทั้งหมด
  • เจ้ามรดกไม่มีลูก ไม่มีคู่สมรส พ่อหรือแม่ที่เหลืออยู่ได้มรดกทั้งหมด
  • พ่อและแม่ตายก่อนทั้งคู่ ลำดับที่ 2 ว่างลง มรดกจึงเลื่อนไปยังลำดับถัดไป พี่น้องของเจ้ามรดกเข้ารับในลำดับที่ 3 หรือ 4 ของตนเอง ไม่ใช่โดยการรับมรดกแทนที่พ่อแม่ และถ้าพี่น้องคนใดตายก่อน ลูกของเขารับแทนที่ได้ ดูที่พี่น้องของเจ้ามรดกตายก่อน หลานรับมรดกลุงป้าแทนที่ได้ไหม

ข้อที่ต้องระวังคือ พ่อที่จะเป็นทายาทลำดับที่ 2 ต้องเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมาย เช่น จดทะเบียนสมรสกับแม่หรือจดทะเบียนรับรองบุตรแล้ว พ่อที่เพียงอยู่กินกับแม่ไม่อยู่ในลำดับนี้

ปู่ย่าตายายคนหนึ่งตายก่อน ลุงป้าน้าอารับแทนที่ได้ไหม

ไม่ได้ ตราบใดที่ยังมีปู่ ย่า ตา หรือยายเหลืออยู่แม้คนเดียว ผู้นั้นรับส่วนของลำดับที่ 5 ทั้งหมด ลุงป้าน้าอาเป็นลูกของปู่ย่าตายายก็จริง แต่เข้ารับแทนที่ไม่ได้

ลำดับที่ 5 จะมีบทบาทเมื่อเจ้ามรดกไม่มีลูกหลาน ไม่มีพ่อแม่ และไม่มีพี่น้องหรือลูกหลานของพี่น้องเหลืออยู่ ในกรณีนั้นปู่ย่าตายายที่ยังมีชีวิตทุกคนแบ่งเท่ากัน กฎหมายไม่ได้แบ่งเป็นฝ่ายพ่อครึ่งหนึ่งฝ่ายแม่ครึ่งหนึ่ง ถ้ามีคู่สมรส คู่สมรสได้สองในสาม ปู่ย่าตายายได้หนึ่งในสาม

ลุงป้าน้าอาจะได้มรดกเมื่อปู่ย่าตายายเสียชีวิตหมดแล้วเท่านั้น โดยเข้ารับในลำดับที่ 6 ของตนเอง

ทำไมกฎหมายจึงไม่ให้รับมรดกแทนที่สองลำดับนี้

เพราะผู้สืบสันดานของพ่อแม่และของปู่ย่าตายายมีลำดับทายาทของตนเองอยู่แล้ว ถ้าให้รับแทนที่อีกจะเกิดสิทธิซ้อนกันและทำให้ลำดับที่กฎหมายจัดไว้เสียไป

ลูกของพ่อแม่เจ้ามรดกคือพี่น้องของเจ้ามรดก ซึ่งกฎหมายจัดไว้ในลำดับที่ 3 และ 4 ถ้าให้พี่น้องรับแทนที่พ่อ พี่น้องจะขึ้นมารับในลำดับที่ 2 พร้อมกับแม่ ทั้งที่กฎหมายตั้งใจให้ลำดับหลังได้ก็ต่อเมื่อลำดับก่อนไม่มีใครเหลือ ทำนองเดียวกัน ลูกของปู่ย่าตายายคือพ่อแม่และลุงป้าน้าอาของเจ้ามรดก ซึ่งอยู่ในลำดับที่ 2 และ 6 อยู่แล้ว

การรับมรดกแทนที่มีไว้เพื่อส่งทรัพย์ลงไปตามสายของทายาทที่ขาดไป ไม่ได้มีไว้ให้ทรัพย์ที่ย้อนขึ้นไปหาบุพการีแล้วกระจายออกด้านข้างอีกชั้นหนึ่ง

ตัวอย่างสมมติ: สามีเสียชีวิต ไม่มีลูก พ่อตายก่อน เหลือแม่กับพี่น้อง

นายธนพลเสียชีวิต พ.ศ. 2568 ไม่มีลูก ไม่มีพินัยกรรม มีภรรยาจดทะเบียนคือนางสาวิตรี พ่อของนายธนพลเสียชีวิตตั้งแต่ พ.ศ. 2560 แม่คือนางลำดวนยังมีชีวิตอยู่ และมีพี่น้องร่วมบิดามารดาสองคน หลังแยกสินสมรสส่วนของภรรยาออกแล้ว มรดกของนายธนพลมี 4,000,000 บาท

  1. ทายาทที่มีสิทธิคือคู่สมรสและทายาทลำดับที่ 2 ซึ่งเหลือนางลำดวนคนเดียว
  2. นางสาวิตรีได้กึ่งหนึ่ง คือ 2,000,000 บาท
  3. นางลำดวนได้อีกกึ่งหนึ่งทั้งหมด คือ 2,000,000 บาท ไม่ต้องกันครึ่งของพ่อไว้
  4. พี่น้องสองคนไม่ได้ส่วนในมรดกนี้ เพราะรับแทนที่พ่อไม่ได้ และลำดับที่ 3 ยังไม่ถึงคราวเมื่อแม่ยังมีชีวิต

ถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่าแม่ก็เสียชีวิตก่อนนายธนพล พี่น้องสองคนจะเข้ารับในลำดับที่ 3 ของตนเอง นางสาวิตรีได้ 2,000,000 บาท พี่น้องได้คนละ 1,000,000 บาท กรณีภรรยากับพี่น้องของสามีดูเพิ่มได้ที่สามีตายไม่มีลูก ภรรยากับพี่น้องของสามีแบ่งมรดกกันอย่างไร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • แบ่งส่วนของพ่อที่ตายก่อนให้พี่น้อง บัญชีเครือญาติที่ทำแบบนี้ผิดตั้งแต่ต้น และทำให้แม่หรือคู่สมรสได้น้อยกว่าสิทธิ
  • สับสนกับมรดกของพ่อเอง พี่น้องมีสิทธิในกองมรดกของพ่อที่ตายไปก่อนในฐานะลูก แต่นั่นเป็นคนละกองกับมรดกของเจ้ามรดกรายนี้
  • ลืมว่าแม่ที่ได้รับไปเป็นเจ้าของเต็มที่ เมื่อแม่เสียชีวิตในภายหลัง ทรัพย์ส่วนนั้นจึงเป็นมรดกของแม่ ตกแก่ลูกทุกคนของแม่ตามกฎหมายอีกชั้นหนึ่ง
  • นับพ่อที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นทายาทลำดับที่ 2 ทำให้คำนวณผิดทั้งสาย

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อมรดกย้อนขึ้นไปหาพ่อแม่หรือปู่ย่าตายาย

ทนายช่วยกำหนดให้ถูกว่าใครเป็นทายาทในวันที่เจ้ามรดกตาย และจัดการให้การโอนทรัพย์ตรงตามนั้น ครอบครัวที่ทำเองมักใช้ความรู้สึกว่าทุกคนควรได้ แล้วไปติดที่สำนักงานที่ดินหรือธนาคารเพราะบัญชีทายาทไม่ตรงกับกฎหมาย หรือโอนผิดไปแล้วต้องฟ้องเพิกถอนกันภายหลัง

การตรวจทายาทในกรณีนี้ควรทำตามลำดับ

  1. ตรวจว่ามีพินัยกรรมหรือไม่ และแยกสินสมรสออกจากมรดกก่อน
  2. ตรวจว่าเจ้ามรดกมีผู้สืบสันดานหรือผู้รับมรดกแทนที่หรือไม่
  3. ตรวจว่าพ่อแม่คนใดยังมีชีวิตในวันที่เจ้ามรดกตาย และพ่อเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่
  4. ถ้าไม่มีทั้งสองข้อข้างต้น จึงไล่ลงไปที่พี่น้อง ปู่ย่าตายาย และลุงป้าน้าอาตามลำดับ

สิ่งที่ทนายทำให้ได้ ได้แก่

  • รวบรวมมรณบัตร ทะเบียนสมรส และทะเบียนราษฎรเพื่อยืนยันลำดับการตาย และจัดทำบัญชีเครือญาติที่ถูกต้อง
  • ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก หรือคัดค้านเมื่อมีผู้ระบุทายาทผิด เหตุผลที่ต้องมีผู้จัดการมรดกดูได้ที่ทำไมต้องมีผู้จัดการมรดก
  • คำนวณส่วนแบ่งระหว่างคู่สมรสกับทายาทแต่ละลำดับ และเจรจาหรือฟ้องแบ่งมรดกเมื่อตกลงกันไม่ได้

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

พ่อตายก่อนเจ้ามรดก พี่น้องของเจ้ามรดกรับส่วนของพ่อแทนที่ได้ไหม?

ไม่ได้ มาตรา 1641 ห้ามรับมรดกแทนที่ทายาทลำดับบิดามารดา ถ้าแม่ยังมีชีวิต แม่รับส่วนของลำดับนี้ทั้งหมด

ถ้าพ่อและแม่ของเจ้ามรดกตายหมดแล้ว พี่น้องได้มรดกไหม?

ได้ ถ้าเจ้ามรดกไม่มีผู้สืบสันดาน พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันเข้ารับในลำดับที่ 3 ด้วยสิทธิของตนเอง และถ้ามีคู่สมรส คู่สมรสได้กึ่งหนึ่ง

เหลือยายคนเดียว ลุงป้าน้าอามีสิทธิแบ่งมรดกกับยายไหม?

ไม่มี ยายเป็นทายาทลำดับที่ 5 ที่ยังมีชีวิตอยู่ จึงรับส่วนของลำดับนี้ทั้งหมด ลุงป้าน้าอาอยู่ในลำดับที่ 6 ซึ่งจะได้ก็ต่อเมื่อไม่มีปู่ย่าตายายเหลืออยู่เลย

แม่ได้มรดกของลูกไปแล้ว ต่อมาแม่เสียชีวิต ทรัพย์นั้นเป็นของใคร?

เป็นมรดกของแม่ และตกแก่ทายาทของแม่ตามกฎหมาย ซึ่งโดยปกติคือลูกที่เหลือทุกคนและคู่สมรสของแม่ถ้ามี พี่น้องของเจ้ามรดกรายแรกจึงอาจได้ทรัพย์นั้นในชั้นนี้

ลูกของลุงป้าน้าอาที่ตายก่อน รับมรดกแทนที่ได้ไหม?

ได้ ลำดับที่ 6 เป็นลำดับที่มีการรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639 แต่ต้องเป็นกรณีที่มรดกตกมาถึงลำดับที่ 6 แล้ว คือไม่มีทายาทลำดับที่ 1 ถึง 5 เหลืออยู่

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ