ภรรยาที่จดทะเบียนสมรสได้สองชั้น ชั้นแรกคือสินสมรสครึ่งหนึ่งซึ่งไม่ใช่มรดก ชั้นที่สองคือมรดกของสามีกึ่งหนึ่งตามมาตรา 1635 (2) อีกกึ่งหนึ่งเป็นของพ่อแม่สามีที่ยังมีชีวิตอยู่ ถ้าไม่มีพ่อแม่แล้ว พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันจึงได้ส่วนนี้ไปแบ่งกัน
เมื่อสามีเสียชีวิตโดยไม่มีลูกและไม่มีพินัยกรรม ภรรยามักเข้าใจว่าทรัพย์ทั้งหมดเป็นของตน ส่วนพ่อแม่หรือพี่น้องของสามีก็มักเข้าใจว่าทรัพย์ของลูกชายหรือพี่ชายต้องกลับมาที่ครอบครัวเดิม ทั้งสองฝ่ายถูกเพียงบางส่วน บทความนี้ไล่ลำดับการคิดสำหรับสถานการณ์นี้โดยเฉพาะ ว่าใครได้เท่าใด และต้องทำอะไรที่ธนาคาร สำนักงานที่ดิน และศาล กรณีภรรยาตายก่อนโดยไม่มีลูกก็ใช้หลักเดียวกัน
ทายาทโดยธรรมของสามีที่ไม่มีลูก คือใครบ้าง?
คือภรรยาที่จดทะเบียนสมรส กับญาติของสามีในลำดับที่ใกล้ที่สุดซึ่งยังมีชีวิตอยู่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1629 จัดญาติเป็น 6 ลำดับ ได้แก่ ผู้สืบสันดาน บิดามารดา พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดาเดียวกัน ปู่ย่าตายาย และลุงป้าน้าอา ญาติลำดับก่อนตัดญาติลำดับหลังตามมาตรา 1630 ส่วนคู่สมรสเป็นทายาทเสมอตามมาตรา 1629 วรรคสอง และได้ส่วนแบ่งตามมาตรา 1635
เมื่อสามีไม่มีลูกหลาน ต้องถามต่อว่าพ่อแม่ของสามียังอยู่หรือไม่ ถ้ายังอยู่แม้คนเดียว พี่น้องของสามีไม่มีสิทธิรับมรดก ถ้าพ่อแม่เสียชีวิตหมดแล้ว จึงลงมาถึงพี่น้อง ลำดับทั้งหมดอธิบายไว้ใน ไม่มีลูกไม่มีพินัยกรรม ใครรับมรดก ลำดับทายาท 6 ลำดับ
ภรรยาได้เท่าไร และญาติฝ่ายสามีได้เท่าไร?
ภรรยาได้มรดกกึ่งหนึ่งถ้าต้องแบ่งกับพ่อแม่หรือพี่น้องร่วมบิดามารดาของสามี และได้มากขึ้นเมื่อญาติที่เหลืออยู่ห่างออกไป ตัวเลขในตารางคิดจากกองมรดกของสามี หลังแยกสินสมรสส่วนของภรรยาออกแล้ว
| ญาติของสามีที่ยังมีชีวิตอยู่ | ภรรยาได้ | ญาติได้ |
|---|---|---|
| พ่อแม่ (คนเดียวหรือทั้งสองคน) | กึ่งหนึ่ง | กึ่งหนึ่ง พ่อแม่แบ่งกันเท่า ๆ กัน พี่น้องไม่ได้ |
| ไม่มีพ่อแม่ มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน หรือมีลูกของพี่น้องรับมรดกแทนที่ | กึ่งหนึ่ง | กึ่งหนึ่ง แบ่งกันในหมู่พี่น้อง |
| เหลือแต่พี่น้องร่วมแต่บิดาหรือร่วมแต่มารดา ปู่ย่าตายาย หรือลุงป้าน้าอา | สองในสาม | หนึ่งในสาม |
| ไม่มีญาติตามมาตรา 1629 เหลืออยู่เลย | ทั้งหมด | ไม่มี |
ต้องทำสองขั้นเสมอ ขั้นแรก แยกทรัพย์สินระหว่างสามีภริยาตามมาตรา 1625 สินสมรสแบ่งคนละครึ่งตามมาตรา 1533 ครึ่งของภรรยาไม่ใช่มรดก ญาติฝ่ายสามีเรียกร้องไม่ได้ ขั้นที่สอง นำครึ่งของสามีรวมกับสินส่วนตัวของสามีมาเป็นกองมรดก แล้วจึงแบ่งตามตาราง ดูวิธีแยกใน แยกสินสมรสก่อนแบ่งมรดก และสัดส่วนของคู่สมรสทุกกรณีใน ส่วนแบ่งมรดกของคู่สมรสตามมาตรา 1635
พี่น้องของสามีมีสิทธิเมื่อใด และเมื่อใดไม่มีสิทธิ?
พี่น้องมีสิทธิเฉพาะเมื่อสามีไม่มีทั้งผู้สืบสันดานและบิดามารดาเหลืออยู่ จุดที่มักเข้าใจผิดมีดังนี้
- พ่อหรือแม่ของสามียังอยู่ พี่น้องไม่ได้รับมรดกเลย ส่วนกึ่งหนึ่งที่ไม่ใช่ของภรรยาเป็นของพ่อแม่ทั้งหมด ข้อนี้ใช้กับบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายของสามี ถ้าบิดามารดาของสามีไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน สถานะของบิดาต้องตรวจเป็นรายกรณี
- พี่น้องคนใดตายก่อนสามี ลูกของพี่น้องคนนั้นรับมรดกแทนที่ได้ตามมาตรา 1639 และได้เท่าส่วนที่พ่อหรือแม่ของตนจะได้ ดู พี่น้องของเจ้ามรดกตายก่อน หลานรับมรดกลุงป้าแทนที่ได้ไหม
- พี่น้องต่างบิดาหรือต่างมารดา อยู่คนละลำดับกับพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน ถ้ายังมีพี่น้องร่วมบิดามารดาอยู่ พี่น้องต่างบิดาหรือต่างมารดาไม่ได้รับมรดก
- ภรรยาไม่ได้จดทะเบียนสมรส ไม่ใช่ทายาท มรดกของสามีตกแก่ญาติตามลำดับทั้งหมด เธอมีเพียงสิทธิขอแบ่งทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกันตามที่อธิบายใน สามีไม่จดทะเบียนตาย ขอแบ่งทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกันได้ไหม
- สามีทำพินัยกรรมไว้ พินัยกรรมมาก่อนทายาทโดยธรรม ถ้าสามียกส่วนของตนทั้งหมดให้ภรรยา พ่อแม่และพี่น้องไม่มีสิทธิเรียกร้องส่วนแบ่ง
ต้องดำเนินการอย่างไรหลังสามีเสียชีวิต?
ต้องรวบรวมทรัพย์ ระบุทายาทให้ครบ และโดยมากต้องขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดก เพราะธนาคารและสำนักงานที่ดินมักต้องการคำสั่งศาลก่อนให้ถอนเงินหรือโอนที่ดินที่มีชื่อผู้ตาย ลำดับงานโดยทั่วไปมีดังนี้
- สำรวจทรัพย์และหนี้สิน แยกสินสมรส สินส่วนตัวของสามี และสินส่วนตัวของภรรยา
- ทำบัญชีเครือญาติ ตรวจว่าพ่อแม่ของสามียังอยู่หรือไม่ มีพี่น้องกี่คน ร่วมบิดามารดาหรือไม่ คนใดตายก่อนและมีลูกหรือไม่
- ตรวจหาพินัยกรรม ที่บ้าน ตู้นิรภัย หรือที่อำเภอซึ่งสามีอาจทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองไว้
- ยื่นขอตั้งผู้จัดการมรดก ต่อศาลที่เจ้ามรดกมีภูมิลำเนาในขณะถึงแก่ความตาย โดยระบุทายาทให้ครบทุกคน
- แบ่งทรัพย์ตามสัดส่วน และทำบันทึกการแบ่งเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าตกลงกันได้ต่างจากสัดส่วนตามกฎหมายก็ทำได้ แต่ทุกฝ่ายต้องยินยอม
เอกสารที่มักต้องใช้
- ใบมรณบัตร ทะเบียนสมรส ทะเบียนบ้านของผู้ตาย
- ใบมรณบัตรของพ่อแม่สามี หรือหลักฐานว่ายังมีชีวิตอยู่
- สูติบัตรหรือทะเบียนบ้านที่แสดงความเป็นพี่น้อง
- โฉนด สมุดบัญชี ทะเบียนรถ และเอกสารหนี้สิน
เรื่องเวลา คดีมรดกโดยหลักต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่รู้หรือควรรู้ถึงความตาย ตามมาตรา 1754 จึงไม่ควรปล่อยให้อีกฝ่ายถือทรัพย์ไว้ฝ่ายเดียวโดยไม่ทำอะไร ดู ฟ้องแบ่งมรดกกับอายุความมรดก 1 ปี
ตัวอย่างสมมติ: นางกนกพรกับพี่น้องของนายอนันต์
ตัวอย่างสมมติ นางกนกพรจดทะเบียนสมรสกับนายอนันต์ ไม่มีลูก พ่อแม่ของนายอนันต์เสียชีวิตไปก่อนแล้ว นายอนันต์มีพี่ชายและน้องสาวร่วมบิดามารดาเดียวกันอย่างละ 1 คน ปี 2568 นายอนันต์เสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม ทรัพย์มีบ้านและเงินฝากที่ได้มาระหว่างสมรสรวม 4,000,000 บาท กับที่ดินที่นายอนันต์ได้รับมรดกจากบิดา ราคา 1,000,000 บาท
ขั้นแรก สินสมรส 4,000,000 บาทแบ่งครึ่ง นางกนกพรได้ 2,000,000 บาทในฐานะเจ้าของ ขั้นที่สอง กองมรดกของนายอนันต์คือ 2,000,000 บาทจากสินสมรส รวมที่ดินสินส่วนตัว 1,000,000 บาท เป็น 3,000,000 บาท นางกนกพรได้กึ่งหนึ่งคือ 1,500,000 บาท พี่ชายและน้องสาวได้คนละ 750,000 บาท รวมแล้วนางกนกพรได้ 3,500,000 บาทจากทรัพย์ทั้งหมด 5,000,000 บาท ถ้ามารดาของนายอนันต์ยังมีชีวิตอยู่ ส่วน 1,500,000 บาทนั้นจะเป็นของมารดาทั้งหมด พี่น้องไม่ได้เลย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เอาทรัพย์ทั้งหมดมาหารสองทันที โดยไม่แยกสินสมรสส่วนของภรรยาออกก่อน ทำให้ภรรยาได้น้อยกว่าสิทธิจริง
- ภรรยาโอนทรัพย์เป็นชื่อตนคนเดียวโดยไม่ระบุทายาทอื่น ซึ่งเสี่ยงถูกฟ้องเพิกถอนและถูกกล่าวหาว่าปิดบังทรัพย์มรดก
- พี่น้องเรียกร้องทั้งที่พ่อแม่ของผู้ตายยังอยู่ ในกรณีนั้นพี่น้องยังไม่มีสิทธิใด ๆ ในกองมรดก
- ลืมหนี้ของผู้ตาย หนี้ต้องชำระจากกองมรดกก่อนแบ่ง ทายาทรับผิดไม่เกินทรัพย์มรดกที่ตกทอดได้แก่ตน
ทนายช่วยอะไรได้บ้างในกรณีนี้
ข้อพิพาทระหว่างภรรยากับญาติฝ่ายสามีมักไม่ได้อยู่ที่ตัวบท แต่อยู่ที่ข้อเท็จจริง เช่น ทรัพย์ชิ้นใดเป็นสินสมรส ใครเป็นทายาทลำดับใด และใครควรเป็นผู้จัดการมรดก คนที่ดำเนินการเองมักระบุทายาทไม่ครบ หรือปล่อยเวลาจนเกิดปัญหาอายุความ ทนายช่วยได้ดังนี้
- ตรวจลำดับทายาทจากเอกสารทะเบียน และคำนวณส่วนแบ่งของแต่ละคน
- แยกสินสมรสกับสินส่วนตัวพร้อมหลักฐาน เพื่อกำหนดขนาดกองมรดกที่ถูกต้อง
- ยื่นหรือคัดค้านคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก และดำเนินการที่สำนักงานที่ดินกับธนาคาร
- ร่างสัญญาแบ่งมรดกหรือสัญญาประนีประนอม และฟ้องแบ่งมรดกเมื่อเจรจาไม่สำเร็จ
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
สามีตายไม่มีลูก ภรรยาได้มรดกทั้งหมดไหม?
ไม่เสมอไป ภรรยาได้ทั้งหมดเฉพาะเมื่อสามีไม่มีญาติตามมาตรา 1629 เหลืออยู่เลย หรือสามีทำพินัยกรรมยกให้ทั้งหมด ถ้าพ่อแม่หรือพี่น้องร่วมบิดามารดาของสามียังอยู่ ภรรยาได้มรดกกึ่งหนึ่ง นอกเหนือจากสินสมรสครึ่งหนึ่งของตน
พ่อแม่สามียังอยู่ พี่น้องสามีมีสิทธิได้มรดกไหม?
ไม่มี บิดามารดาเป็นทายาทลำดับก่อนพี่น้อง เมื่อยังมีบิดาหรือมารดาอยู่ พี่น้องซึ่งเป็นลำดับถัดไปไม่มีสิทธิรับมรดก ส่วนกึ่งหนึ่งที่ไม่ใช่ของภรรยาจึงตกแก่พ่อแม่
พี่น้องสามีเรียกร้องสินสมรสส่วนของภรรยาได้ไหม?
ไม่ได้ สินสมรสครึ่งหนึ่งเป็นกรรมสิทธิ์ของภรรยาเอง ไม่ใช่มรดกของสามี ญาติฝ่ายสามีมีสิทธิเฉพาะในกองมรดก คือส่วนของสามีในสินสมรสและสินส่วนตัวของสามี
พี่ชายของสามีตายไปก่อนแล้ว ลูกของเขามีสิทธิไหม?
มี ถ้าพี่ชายเป็นทายาทที่จะได้รับมรดกหากยังมีชีวิตอยู่ ลูกของเขารับมรดกแทนที่ได้ตามมาตรา 1639 และได้เท่าส่วนที่พี่ชายจะได้ โดยภรรยาของผู้ตายยังได้กึ่งหนึ่งเช่นเดิม
บ้านใส่ชื่อสามีคนเดียว ภรรยาอยู่ต่อได้ไหม?
อยู่ต่อได้ในฐานะเจ้าของร่วม เพราะภรรยามีทั้งส่วนสินสมรสและส่วนมรดกในบ้านนั้น แต่ทายาทอื่นก็มีส่วนอยู่ด้วย จึงควรตกลงกันว่าจะถือร่วม ซื้อส่วนของอีกฝ่าย หรือขายแบ่งเงิน เพื่อไม่ให้เกิดข้อพิพาทภายหลัง
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
