หลานในสายเดียวกันได้คนละเท่ากัน โดยนำส่วนที่พ่อของตนจะได้รับถ้ายังมีชีวิตอยู่มาหารด้วยจำนวนพี่น้อง ไม่ได้นับหัวรวมกับลุงป้าน้าอา หลานต่างสายจึงอาจได้ไม่เท่ากัน และถ้าสายใดมีหลานคนเดียว คนนั้นรับส่วนของสายไปทั้งหมดตามมาตรา 1634
เมื่อปู่ย่าหรือตายายเสียชีวิตโดยที่ลูกคนหนึ่งของท่านตายไปก่อนแล้ว หลานซึ่งเป็นลูกของคนที่ตายก่อนมีสิทธิเข้ามารับมรดกแทน ปัญหาที่ตามมาเกือบทุกบ้านคือตัวเลข หลานสามคนต้องได้เท่ากับลุงหรือป้าคนละส่วนหรือไม่ หรือต้องรวมกันได้ส่วนเดียว บทความนี้อธิบายเฉพาะวิธีคำนวณส่วนแบ่งของหลานที่รับมรดกแทนที่ พร้อมตัวเลขตัวอย่าง เพื่อให้คุณตรวจได้ว่าส่วนที่ญาติเสนอมานั้นถูกต้องหรือไม่
การแบ่งมรดกตามสาย คืออะไร
การแบ่งมรดกตามสาย คือการถือว่าลูกแต่ละคนของเจ้ามรดกเป็นหนึ่งสาย แต่ละสายได้ส่วนเท่ากัน และผู้ที่ขึ้นมารับแทนลูกที่ตายก่อนจะได้เพียงส่วนของสายนั้น ไม่ได้ส่วนใหม่เพิ่มขึ้นตามจำนวนคน
หลักนี้มาจากกฎหมายสามมาตราที่อ่านประกอบกัน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1633 ให้ทายาทโดยธรรมในลำดับเดียวกันได้ส่วนแบ่งเท่ากัน มาตรา 1639 ให้ผู้สืบสันดานรับมรดกแทนที่ได้เฉพาะส่วนแบ่งของบุคคลที่ตนเข้าแทนเป็นรายคนไป และมาตรา 1634 กำหนดวิธีแบ่งระหว่างผู้รับมรดกแทนที่ในสายเดียวกัน
เงื่อนไขว่าหลานจะรับมรดกแทนที่ได้เมื่อใด อ่านได้ในบทความหลานรับมรดกแทนที่พ่อแม่ที่ตายก่อนปู่ย่า บทความนี้จะถือว่าหลานมีสิทธิแล้ว และตอบเรื่องจำนวนเท่านั้น
หลานหลายคนรับมรดกแทนที่พ่อ ได้คนละเท่าไร
หลานได้คนละเท่ากัน โดยนำส่วนของพ่อมาหารด้วยจำนวนลูกของพ่อที่มีสิทธิรับแทนที่ ตามมาตรา 1634 (2) ซึ่งให้ผู้สืบสันดานในชั้นเดียวกันได้ส่วนแบ่งเท่ากัน
ขั้นตอนคิดที่ใช้ได้กับทุกครอบครัวมีดังนี้
- หากองมรดกสุทธิก่อน ถ้าเจ้ามรดกมีคู่สมรสจดทะเบียน ต้องแยกสินสมรสออกก่อนแบ่งมรดก เฉพาะส่วนของผู้ตายเท่านั้นที่เป็นมรดก
- นับจำนวนสาย สายหนึ่งคือลูกของเจ้ามรดกที่ยังมีชีวิตหนึ่งคน หรือลูกที่ตายก่อนแต่มีผู้สืบสันดานเหลืออยู่ ลูกที่ตายก่อนโดยไม่มีผู้สืบสันดานไม่นับเป็นสาย
- นับผู้ที่ได้ส่วนเท่าชั้นบุตร คู่สมรสที่ยังมีชีวิตได้ส่วนเสมือนเป็นทายาทชั้นบุตรตามมาตรา 1635 (1) และพ่อแม่ของเจ้ามรดกที่ยังมีชีวิตก็ได้ส่วนเท่าบุตรเช่นกัน
- หารกองมรดกด้วยจำนวนส่วนทั้งหมด จะได้ส่วนของแต่ละสาย
- นำส่วนของสายที่พ่อตายก่อนมาหารด้วยจำนวนหลานในสายนั้น ผลลัพธ์คือส่วนของหลานแต่ละคน
ตัวอย่างสั้น ๆ เจ้ามรดกเป็นหม้าย พ่อแม่ของท่านเสียชีวิตหมดแล้ว มีกองมรดกสุทธิ 1,800,000 บาท มีลูก 3 คน ลูกคนโตตายก่อนและมีลูก 3 คน กองมรดกแบ่งเป็น 3 สาย สายละ 600,000 บาท หลานทั้งสามแบ่งส่วนของพ่อ ได้คนละ 200,000 บาท ส่วนลุงและป้าที่ยังมีชีวิตได้คนละ 600,000 บาท
ทำไมหลานแต่ละสายจึงได้ไม่เท่ากัน
เพราะกฎหมายแบ่งตามสายก่อน แล้วจึงแบ่งในสาย หลานจึงได้มากหรือน้อยตามจำนวนพี่น้องของตนเอง ไม่ได้ขึ้นกับจำนวนหลานทั้งตระกูล
ตารางนี้ใช้ข้อเท็จจริงชุดเดียวกัน คือกองมรดกสุทธิ 1,800,000 บาท เจ้ามรดกมีลูก 3 คน ไม่มีคู่สมรส และพ่อแม่ของเจ้ามรดกไม่มีชีวิตอยู่แล้ว
| สถานการณ์ | ส่วนของแต่ละสาย | หลานได้คนละ |
|---|---|---|
| ลูกหนึ่งคนตายก่อน มีลูก 3 คน | 600,000 บาท | 200,000 บาท |
| ลูกหนึ่งคนตายก่อน มีลูกคนเดียว | 600,000 บาท | 600,000 บาท ทั้งส่วน |
| ลูกสองคนตายก่อน สายแรกมีลูก 2 คน สายที่สองมีลูก 4 คน | 600,000 บาท | สายแรก 300,000 บาท สายที่สอง 150,000 บาท |
| ลูกหนึ่งคนตายก่อนโดยไม่มีผู้สืบสันดาน | เหลือ 2 สาย สายละ 900,000 บาท | ไม่มีหลานรับแทนที่ในสายนั้น |
| ลูกหนึ่งคนตายก่อน มีลูก 2 คน และหลานคนหนึ่งตายก่อนอีกโดยมีลูก 2 คน | 600,000 บาท | หลานที่มีชีวิต 300,000 บาท เหลนคนละ 150,000 บาท |
แถวที่สองเป็นไปตามมาตรา 1634 (3) ซึ่งให้ผู้สืบสันดานคนเดียวในชั้นได้รับส่วนแบ่งทั้งหมด หลานคนเดียวจึงได้เท่ากับลุงป้าคนละส่วนเต็ม
แถวสุดท้ายแสดงการรับมรดกแทนที่ต่อกันลงไป เหลนเข้าแทนเฉพาะส่วนของหลานคนที่ตายก่อน ไม่ได้มาแบ่งรวมกับหลานอีกคนหนึ่ง
กรณีที่ลูกของเจ้ามรดกตายก่อนทั้งหมดและเหลือแต่ชั้นหลาน โดยหลักยังคงแบ่งตามสายเช่นเดิม เพราะหลานรับมรดกได้ด้วยการเข้าแทนที่พ่อแม่ของตน ไม่ได้นับหัวหลานทุกคนมาหารเท่ากัน หากครอบครัวของคุณอยู่ในกรณีนี้และมีผู้โต้แย้งวิธีคิด ควรให้ทนายตรวจข้อเท็จจริงก่อนตกลง
มีคู่สมรสของเจ้ามรดกร่วมรับด้วย ส่วนของหลานเปลี่ยนไหม
เปลี่ยน เพราะคู่สมรสที่จดทะเบียนและยังมีชีวิตอยู่นับเป็นอีกหนึ่งส่วนเท่ากับลูกหนึ่งคน ตามมาตรา 1635 (1) ซึ่งใช้ทั้งกรณีที่ลูกยังมีชีวิตและกรณีที่มีผู้รับมรดกแทนที่ลูก
จากตัวอย่างเดิม ถ้าเจ้ามรดกมีภรรยาจดทะเบียนอยู่ด้วย กองมรดกสุทธิ 1,800,000 บาท จะแบ่งเป็น 4 ส่วน ส่วนละ 450,000 บาท หลาน 3 คนในสายของลูกคนโตจึงได้คนละ 150,000 บาท รายละเอียดเรื่องส่วนแบ่งมรดกของคู่สมรสมีผลต่อตัวเลขของหลานโดยตรง จึงต้องคิดให้ถูกตั้งแต่ขั้นนี้
คนในครอบครัวของลูกที่ตายก่อนไม่ได้มีสิทธิทุกคน ผู้ที่ไม่ถูกนับในการหารส่วนของสาย ได้แก่
- คู่สมรสของลูกที่ตายก่อน ลูกสะใภ้หรือลูกเขยไม่ใช่ผู้สืบสันดาน จึงไม่มีส่วนในมรดกของพ่อแม่สามีหรือพ่อแม่ภรรยา
- บุตรบุญธรรมของลูกที่ตายก่อน มาตรา 1643 ให้สิทธิรับมรดกแทนที่เฉพาะผู้สืบสันดานโดยตรง
- ลูกติดของคู่สมรส ซึ่งไม่ใช่ลูกของคนที่ตายก่อน
เหตุผลของแต่ละกรณีอยู่ในบทความลูกเขย ลูกสะใภ้ บุตรบุญธรรม กับการรับมรดกแทนที่ ส่วนกรณีที่ผู้ตายก่อนเป็นพี่น้องของเจ้ามรดก วิธีคิดตามสายใช้แบบเดียวกัน ดูพี่น้องของเจ้ามรดกตายก่อน หลานรับมรดกลุงป้าแทนที่ได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: มรดกของนายประเสริฐ
ตัวอย่างสมมติ นายประเสริฐเสียชีวิตปี 2569 ไม่ได้ทำพินัยกรรม พ่อแม่ของเขาเสียชีวิตไปนานแล้ว เขามีภรรยาจดทะเบียนคือนางวันดี และมีลูก 3 คน คือ นายกิตติ นางสาวอรุณี และนายธนา
นายกิตติเสียชีวิตปี 2565 มีลูก 3 คน นายธนาเสียชีวิตปี 2567 มีลูกสาวคนเดียว นางสาวอรุณียังมีชีวิตอยู่ เมื่อแยกสินสมรสครึ่งหนึ่งให้นางวันดีและหักหนี้แล้ว เหลือกองมรดกสุทธิ 3,600,000 บาท
การคิดเป็นดังนี้
- จำนวนส่วนมี 4 ส่วน คือนางวันดี สายนายกิตติ นางสาวอรุณี และสายนายธนา ส่วนละ 900,000 บาท
- ลูก 3 คนของนายกิตติแบ่งส่วนของพ่อ ได้คนละ 300,000 บาท
- ลูกสาวของนายธนาเป็นผู้สืบสันดานคนเดียวในสาย ได้ 900,000 บาท
- ภรรยาของนายกิตติและภรรยาของนายธนาไม่มีส่วนในกองมรดกนี้
หลานในบ้านเดียวกันจึงได้ไม่เท่ากัน คือ 300,000 บาทกับ 900,000 บาท ซึ่งถูกต้องตามกฎหมาย ไม่ใช่การแบ่งที่ลำเอียง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- นับหัวหลานรวมกับลูก เช่น ลูก 2 คนกับหลาน 3 คน แล้วหารห้า วิธีนี้ทำให้สายของลูกที่ยังมีชีวิตได้น้อยกว่าที่กฎหมายให้
- ให้ลูกสะใภ้หรือลูกเขยรับส่วนแทน คู่สมรสของลูกที่ตายก่อนไม่มีสิทธิในกองมรดกนี้ แม้จะเป็นผู้เลี้ยงดูหลานก็ตาม เงินส่วนของหลานที่ยังเป็นผู้เยาว์เป็นของหลาน
- ลืมแยกสินสมรสและส่วนของคู่สมรส ทำให้ฐานที่นำมาหารผิดตั้งแต่ต้น ตัวเลขของทุกสายจึงผิดตามไปด้วย
- ตัดสายที่มีแต่เหลนออก ถ้าลูกและหลานในสายนั้นตายก่อนแต่ยังมีเหลน สายนั้นยังอยู่ และเหลนรับแทนที่ต่อกันลงไปได้
ทนายช่วยอะไรได้บ้างในการคำนวณส่วนแบ่งของหลาน
ตัวเลขในบทความนี้ง่ายเพราะสมมติว่าทุกอย่างชัดเจน ในคดีจริง ข้อโต้แย้งมักอยู่ที่ว่าใครนับเป็นสาย ทรัพย์ใดเป็นมรดก และหลานคนใดมีสิทธิ การลงชื่อในบันทึกแบ่งมรดกหรือเอกสารที่สำนักงานที่ดินโดยตัวเลขผิด แก้ไขภายหลังได้ยากและอาจต้องฟ้องคดี
- ตรวจทะเบียนราษฎรและทะเบียนครอบครัวเพื่อยืนยันจำนวนสายและผู้มีสิทธิรับแทนที่
- แยกสินสมรส หนี้ และทรัพย์ที่ไม่ใช่มรดกออก แล้วทำบัญชีส่วนแบ่งเป็นลายลักษณ์อักษร
- ดูแลสิทธิของหลานที่เป็นผู้เยาว์ ซึ่งการทำนิติกรรมบางอย่างแทนผู้เยาว์ต้องขออนุญาตศาล
- ยื่นขอตั้งผู้จัดการมรดกหรือคัดค้านเมื่อมีผู้เสนอแบ่งไม่ตรงตามสิทธิ เหตุผลที่ควรมีผู้จัดการมรดกอ่านได้ที่ทำไมต้องมีผู้จัดการมรดก
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและคำนวณส่วนแบ่งของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
หลาน 3 คนรับมรดกแทนที่พ่อ ได้เท่ากับลุงป้าคนละส่วนไหม?
ไม่ได้ หลานทั้งสามรวมกันได้เท่ากับส่วนของพ่อหนึ่งส่วน แล้วแบ่งกันคนละหนึ่งในสามของส่วนนั้นตามมาตรา 1634 (2) ลุงป้าที่ยังมีชีวิตได้คนละหนึ่งส่วนเต็ม
พ่อตายก่อนปู่ และเราเป็นลูกคนเดียว ได้มรดกเท่าไร?
ได้ส่วนของพ่อทั้งหมด เพราะมาตรา 1634 (3) ให้ผู้สืบสันดานคนเดียวในชั้นได้รับส่วนแบ่งทั้งหมด คุณจึงได้เท่ากับที่พ่อจะได้ถ้ายังมีชีวิตอยู่
หลานจากคนละสายได้ไม่เท่ากัน ถือว่าแบ่งผิดไหม?
ไม่ผิด กฎหมายให้แบ่งตามสายก่อนแล้วจึงแบ่งในสาย สายที่มีหลานมากแต่ละคนจึงได้น้อยกว่าสายที่มีหลานน้อย ส่วนของแต่ละสายยังเท่ากัน
แม่ซึ่งเป็นลูกสะใภ้ รับส่วนของพ่อที่ตายก่อนได้ไหม?
ไม่ได้ ลูกสะใภ้ไม่ใช่ผู้สืบสันดานของเจ้ามรดก จึงรับมรดกแทนที่สามีไม่ได้ ส่วนของสายนั้นเป็นของลูก และถ้าลูกยังเป็นผู้เยาว์ แม่ดูแลทรัพย์แทนในฐานะผู้ใช้อำนาจปกครองเท่านั้น
เหลนรับมรดกแทนที่ต่อจากหลานได้ไหม และได้เท่าไร?
ได้ ถ้าหลานตายก่อนเจ้ามรดกเช่นกัน มาตรา 1639 ให้รับแทนที่ต่อกันไปจนหมดสาย เหลนได้เฉพาะส่วนที่หลานคนนั้นจะได้ แล้วแบ่งเท่ากันในหมู่เหลนของสายย่อยนั้น
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
