ซองเอกสารภาษาอังกฤษจากศาลในสหรัฐอเมริกามาถึงบ้าน หรือถูกส่งมาทางอีเมล ข้างในมีคำว่า Summons และ Petition for Divorce หรือ Dissolution of Marriage นี่คือสถานการณ์ที่คนไทยหลายคนเจอเมื่อคู่สมรสชาวอเมริกันกลับไปฟ้องหย่าที่รัฐของตน ขณะที่ตัวเองและลูกยังอยู่ในไทย บทความนี้อธิบายว่าเอกสารนั้นคืออะไร ต้องอ่านตรงไหน ต้องตอบภายในเมื่อไร ถ้าไม่ตอบจะเกิดอะไรขึ้น และฝั่งไทยมีทางเลือกอะไรบ้าง
ชื่อเรื่องใช้คำว่า "สามี" เพราะเป็นคำที่คนใช้ค้นหาบ่อย แต่หลักทั้งหมดในบทความนี้ใช้เหมือนกัน ไม่ว่าฝ่ายที่เป็นชาวอเมริกันจะเป็นสามีหรือภรรยา
ฟ้องหย่าที่อเมริกา คืออะไร และใช้กฎหมายของใคร
การฟ้องหย่าที่อเมริกา คือการที่คู่สมรสฝ่ายหนึ่งยื่นคำร้องต่อศาลของรัฐใดรัฐหนึ่งในสหรัฐฯ เพื่อขอให้ศาลสั่งให้การสมรสสิ้นสุด และมักขอให้ศาลกำหนดเรื่องทรัพย์สิน หนี้ บุตร และค่าเลี้ยงดูไปพร้อมกัน สหรัฐฯ ไม่มีกฎหมายหย่าของรัฐบาลกลาง การสมรสและการหย่าเป็นเรื่องตามกฎหมายของแต่ละรัฐ ขั้นตอน ชื่อเอกสาร เงื่อนไขเรื่องการอาศัยอยู่ในรัฐก่อนฟ้อง และกำหนดเวลาจึงต่างกันไปตามรัฐที่คดีถูกยื่น
คำแนะนำสำหรับคดีในรัฐหนึ่งจึงอาจใช้กับอีกรัฐไม่ได้ สิ่งที่ต้องยึดคือข้อความในเอกสารที่คุณได้รับ และคำยืนยันจากทนายความที่ว่าความในรัฐนั้น ถ้าคุณยังไม่แน่ใจว่าควรหย่าที่ไทยหรือที่อเมริกา อ่านภาพรวมได้ที่ หย่าที่อเมริกาหรือหย่าที่ไทย คู่มือหย่ากับสามีชาวอเมริกัน
เอกสารจากศาลอเมริกาที่ได้รับคืออะไร ต้องอ่านตรงไหน
ชุดเอกสารที่ส่งมามักมีอย่างน้อยสองส่วน คือหมายเรียกที่แจ้งว่าคุณถูกฟ้องและต้องทำอะไรต่อ กับคำร้องที่บอกว่าอีกฝ่ายขออะไรจากศาล ชื่อเรียกเอกสารต่างกันตามรัฐ ให้มองหาข้อมูลต่อไปนี้ก่อนอย่างอื่น
| สิ่งที่ต้องหา | มักอยู่ในเอกสารใด | ทำไมสำคัญ |
|---|---|---|
| ชื่อศาล รัฐ และเคาน์ตี | ส่วนหัวของหมายเรียกและคำร้อง | บอกว่าต้องใช้กฎของรัฐใด และต้องหาทนายในรัฐไหน |
| เลขคดี (Case Number) | เอกสารเกือบทุกแผ่น | ใช้อ้างอิงทุกครั้งที่ติดต่อศาลหรือทนาย |
| กำหนดเวลาตอบ | หมายเรียก (Summons) มักเขียนเป็นจำนวนวันนับแต่ได้รับหมาย | ถ้าพลาด อีกฝ่ายอาจขอให้ศาลตัดสินโดยไม่ฟังคุณ |
| สิ่งที่อีกฝ่ายขอ | คำร้อง (Petition หรือ Complaint) | บอกว่าคดีครอบคลุมทรัพย์สิน หนี้ บุตร หรือค่าเลี้ยงดูหรือไม่ |
| ชื่อและที่อยู่ของผู้ฟ้องหรือทนายผู้ฟ้อง | ส่วนต้นของคำร้อง | เป็นช่องทางที่ทนายของคุณใช้ติดต่ออีกฝ่าย |
ได้รับหมายศาลอเมริกาแล้ว ต้องตอบภายในกี่วัน
ขึ้นกับกฎของรัฐที่ฟ้อง และต้องดูจากหมายเรียกที่คุณได้รับ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกรัฐ ตัวอย่างเช่น ศาลรัฐแคลิฟอร์เนียอธิบายไว้ว่า โดยทั่วไปผู้ถูกฟ้องมีเวลา 30 วันหลังได้รับหมายเพื่อยื่นคำตอบ (Response) แต่นี่เป็นเพียงตัวอย่างของรัฐเดียว รัฐอื่นอาจกำหนดต่างออกไป
จุดที่คนไทยเข้าใจผิดบ่อยคือการนำกฎของศาลไทยมาใช้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 83 เบญจ ที่พูดถึง 60 วัน เป็นเรื่องที่ศาลไทยส่งหมายไปให้คนที่อยู่ต่างประเทศ และ 60 วันนั้นคือเวลาที่การส่งหมายเริ่มมีผล ไม่ใช่กำหนดยื่นคำให้การ และไม่เกี่ยวกับคดีที่ศาลอเมริกาส่งมาถึงคุณ ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือนับแบบระมัดระวังตั้งแต่วันที่เอกสารถึงมือ แล้วให้ทนายในรัฐนั้นยืนยันวันครบกำหนดที่แท้จริง
ส่งหมายมาโดยไม่ผ่านอนุสัญญาเฮก แปลว่าส่งไม่ถูกต้องหรือไม่
ไม่ควรสรุปเช่นนั้น ประเทศไทยไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการส่งเอกสารทางศาลไปต่างประเทศ ค.ศ. 1965 แม้สหรัฐฯ จะเป็นภาคี การส่งหมายจากศาลรัฐมาถึงคนในไทยจึงไม่มีช่องทางตามอนุสัญญานี้ให้ใช้ตั้งแต่ต้น การส่งจะชอบหรือไม่ตัดสินตามกฎของรัฐที่ฟ้อง ถ้าสงสัยว่าการส่งมีปัญหา ให้ทนายในรัฐนั้นยกขึ้นต่อศาล อย่าเพิกเฉยเพราะเชื่อว่าส่งผิดวิธี
ถ้าไม่ตอบหมายศาลอเมริกา จะเกิดอะไรขึ้น
อีกฝ่ายอาจขอให้ศาลตัดสินคดีโดยที่คุณไม่ได้เข้ามาต่อสู้ ซึ่งเรียกว่าการตัดสินแบบขาดนัด (default) ตัวอย่างจากแคลิฟอร์เนีย ถ้าไม่ยื่นคำตอบภายในกำหนด คู่สมรสที่ฟ้องขอให้ศาลดำเนินการแบบขาดนัดได้ และศาลอาจตัดสินเรื่องการหย่า การแบ่งทรัพย์สินและหนี้ อำนาจปกครองบุตร และค่าเลี้ยงดู โดยไม่ได้ฟังข้อมูลจากฝ่ายคุณเลย
ในแคลิฟอร์เนีย ถ้าพ้น 30 วันแล้วแต่อีกฝ่ายยังไม่ได้ขอให้ศาลตัดสินแบบขาดนัด ผู้ถูกฟ้องยังยื่นคำตอบได้ แต่ไม่ควรใช้ช่องนี้เป็นแผน เพราะคุณไม่รู้ว่าอีกฝ่ายจะยื่นขอเมื่อไร และรัฐอื่นอาจมีกฎต่างกัน เมื่อศาลตัดสินแล้ว การขอแก้ไขภายหลังไม่มีอะไรรับประกันว่าจะทำได้
ศาลอเมริกาตัดสินเรื่องทรัพย์และลูกที่อยู่ในไทยได้แค่ไหน
ศาลรัฐมีอำนาจเหนือเรื่องใดเป็นคำถามตามกฎหมายของรัฐนั้น ให้ทนายในรัฐที่ฟ้องประเมิน ส่วนฝั่งไทยมีหลักที่ควรรู้สามข้อ
- ทรัพย์สินในไทย ประเทศไทยไม่มีกฎหมายหรือสนธิสัญญาที่ให้บังคับตามคำพิพากษาต่างประเทศเรื่องเงินหรือทรัพย์สินได้โดยตรง ถ้าต้องการให้มีผลกับทรัพย์ในไทย โดยทั่วไปต้องฟ้องคดีใหม่ในศาลไทย ซึ่งรับฟังคำพิพากษาต่างประเทศเป็นพยานหลักฐานได้แต่ไม่ผูกพันตาม ส่วนที่ดินและบ้านในไทยอยู่ใต้กฎหมายไทย ทรัพย์ประเภทอื่นมีประเด็นว่าจะใช้กฎหมายประเทศใด ซึ่งต้องให้ทนายดูเป็นรายกรณี อ่านเพิ่มเติมเรื่อง สินสมรสอยู่ต่างประเทศ หย่าแล้วแบ่งได้ไหม
- ทะเบียนครอบครัวไทย แม้ศาลอเมริกาพิพากษาให้หย่าแล้ว ทะเบียนไทยจะไม่เปลี่ยนเอง ต้องนำเอกสารที่ผ่านการรับรองแล้วไปขอบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต และถ้ามีข้อพิพาท ศาลไทยอาจตรวจว่าการหย่านั้นสอดคล้องกับกฎหมายว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายหรือไม่ ดูขั้นตอนได้ที่ ใบหย่าอเมริกาใช้ในไทยได้ไหม และวิธีบันทึกการหย่าที่อำเภอ
- ลูก คำร้องหย่าในอเมริกามักขอให้ศาลกำหนดอำนาจปกครองและค่าเลี้ยงดูบุตรด้วย คุณจึงควรตอบคดีในส่วนนี้แม้ลูกจะอยู่ในไทย ไทยและสหรัฐฯ เป็นคู่ภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการลักพาเด็กข้ามชาติระหว่างกันตั้งแต่ 1 เมษายน 2559 การพาลูกข้ามประเทศโดยอีกฝ่ายไม่ยินยอมจึงอาจมีผลทางกฎหมายตามมา ไม่ว่าฝ่ายใดเป็นผู้พาไป รายละเอียดอยู่ใน อำนาจปกครองบุตรเมื่อหย่าสามีอเมริกัน
ฟ้องหย่าในไทยคู่ขนานได้ไหม
ทำได้ในหลายกรณี ถ้าคุณมีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย ป.วิ.พ. มาตรา 4 ตรี เปิดให้ฟ้องคดีต่อศาลในไทยได้ แม้จำเลยไม่มีภูมิลำเนาในไทยและมูลคดีไม่ได้เกิดในไทย คดีหย่าเป็นคดีครอบครัวที่ศาลเยาวชนและครอบครัวพิจารณา ทนายจะเป็นผู้เลือกศาลที่มีเขตอำนาจให้ถูกต้อง
คดีหย่าในศาลไทยระหว่างคนไทยกับชาวอเมริกันมีเงื่อนไขเพิ่ม พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 มาตรา 27 วางหลักว่าศาลไทยจะไม่พิพากษาให้หย่ากัน เว้นแต่กฎหมายสัญชาติแห่งสามีและภริยาทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่าได้ ส่วนเหตุหย่าใช้กฎหมายของถิ่นที่ยื่นฟ้อง คือเหตุตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 เช่น จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปี หรือสมัครใจแยกกันอยู่เพราะอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสโดยปกติสุขไม่ได้ตลอดมาเกินสามปี เมื่อเรื่องหย่าในสหรัฐฯ เป็นกฎหมายของแต่ละรัฐ ทนายต้องวางแนวพิสูจน์ประเด็นนี้ และถ้าไม่ได้พิสูจน์กฎหมายต่างประเทศให้ศาลพอใจ มาตรา 8 ให้ศาลใช้กฎหมายไทย
เรื่องเวลาที่ต้องรู้ฝั่งไทยมีสองจุด จุดแรก เมื่อจำเลยอยู่ต่างประเทศ ป.วิ.พ. มาตรา 83 จัตวา กำหนดให้โจทก์ยื่นคำร้องขอส่งหมายไปต่างประเทศภายในเจ็ดวันนับแต่วันยื่นฟ้อง พร้อมคำแปลและคำรับรองคำแปล ถ้าไม่ทำอาจถูกถือว่าทิ้งฟ้อง จุดที่สอง การส่งหมายไปต่างประเทศมีผลเมื่อพ้นหกสิบวันนับแต่วันส่งตามมาตรา 83 เบญจ นอกจากนี้ ถ้าคุณต้องการเรียกค่าเลี้ยงชีพสำหรับตัวเองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1526 ต้องเรียกไว้ในคดีหย่านั้น เพราะสิทธินี้สิ้นสุดถ้าไม่ได้ฟ้องหรือฟ้องแย้งในคดีหย่า
สิ่งสำคัญที่สุดคือ การฟ้องในไทยไม่ได้ทำให้คดีที่อเมริกาหยุดเอง และไม่ได้แทนการตอบคดีที่นั่น สองคดีในสองประเทศอาจเดินไปพร้อมกันและให้ผลที่ขัดกัน ทนายฝั่งไทยกับทนายในรัฐนั้นจึงควรวางแผนร่วมกันตั้งแต่ต้น อ่านกรณีที่คู่สมรสต่างชาติสัญชาติอื่นฟ้องหย่าในต่างประเทศได้ที่ สามีต่างชาติฟ้องหย่าที่ต่างประเทศ ได้รับหมายศาลแล้วทำอย่างไร
ตัวอย่างสมมติ: ได้รับหมายจากศาลในแคลิฟอร์เนีย
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีอาศัยอยู่ที่ขอนแก่นกับลูกวัย 7 ขวบ ส่วนนายเอ สามีชาวอเมริกัน ย้ายกลับไปทำงานที่แคลิฟอร์เนียมาสองปี วันหนึ่งนางบีได้รับเอกสารจากศาลในแคลิฟอร์เนีย ระบุว่านายเอขอหย่า ขอให้ศาลกำหนดอำนาจปกครองบุตร และขอแบ่งเงินในบัญชีที่ทั้งสองมีร่วมกัน
สิ่งแรกที่นางบีควรทำคือจดวันที่ได้รับเอกสาร และนับกำหนดตอบอย่างระมัดระวัง เพราะตามข้อมูลของศาลแคลิฟอร์เนีย โดยทั่วไปผู้ถูกฟ้องมีเวลา 30 วันหลังได้รับหมาย จากนั้นติดต่อทนายในแคลิฟอร์เนียเพื่อยื่นคำตอบและนำเสนอว่าลูกอาศัยอยู่ในไทยกับเธอมาตลอด และปรึกษาทนายไทยเรื่องบ้านที่ซื้อไว้ในไทยคู่กัน ไม่มีขั้นตอนใดรับประกันผลได้ แต่การตอบทันเวลาทำให้ศาลได้ฟังทั้งสองฝ่าย
สิ่งที่ควรทำทันทีหลังได้รับหมาย
- เก็บเอกสารทุกแผ่นพร้อมซอง จดวันที่และวิธีที่ได้รับ เช่น ไปรษณีย์ มีคนนำมาส่ง หรืออีเมล แล้วสแกนหรือถ่ายภาพเก็บไว้หลายที่
- หากำหนดเวลาตอบในหมายเรียก แล้วนับแบบระมัดระวังจากวันที่ได้รับ อย่าใช้ตัวเลขจากกฎหมายไทย
- จดชื่อศาล รัฐ เคาน์ตี และเลขคดี รวมทั้งสรุปว่าอีกฝ่ายขออะไรบ้าง เช่น ทรัพย์ หนี้ บุตร ค่าเลี้ยงดู
- ติดต่อทนายที่ว่าความในรัฐนั้น ส่งเอกสารให้ตรวจและถามว่าต้องยื่นอะไร ภายในวันใด และมีทางเลือกใดบ้าง
- ปรึกษาทนายไทยคู่กัน เรื่องทรัพย์ในไทย ลูกที่อยู่ในไทย และว่าควรฟ้องคดีในไทยด้วยหรือไม่
- รวบรวมเอกสารครอบครัว ทะเบียนสมรส สูติบัตรลูก หลักฐานทรัพย์สิน หนี้ และรายได้
- หยุดเซ็นเอกสารใด ๆ ที่อีกฝ่ายส่งมา จนกว่าทนายจะอธิบายผลให้คุณเข้าใจครบ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อถูกฟ้องหย่าที่อเมริกา
- เพิกเฉยเพราะคิดว่าศาลต่างประเทศไม่มีผลกับคนที่อยู่ไทย คำพิพากษาแบบขาดนัดอาจกระทบทรัพย์ในสหรัฐฯ สิทธิเกี่ยวกับลูก และสถานะการสมรสของคุณ
- เซ็นข้อตกลงหรือแบบฟอร์มที่ไม่เข้าใจ เอกสารบางฉบับอาจมีผลเป็นการยินยอมหรือสละสิทธิ์เรื่องทรัพย์หรือบุตร
- โอนหรือซ่อนทรัพย์สินเพื่อไม่ให้ถูกแบ่ง นอกจากจะทำให้เสียความน่าเชื่อถือต่อศาลแล้ว ยังอาจมีผลทางกฎหมายตามมาทั้งในไทยและในสหรัฐฯ ควรเปิดเผยทรัพย์สินตามจริงและปรึกษาทนาย
- พาลูกเดินทางข้ามประเทศโดยไม่ปรึกษาทนาย ระหว่างที่มีคดีเรื่องบุตร การเคลื่อนย้ายลูกอาจถูกยกขึ้นเป็นประเด็นได้
ถ้าคุณเพิ่งได้รับเอกสารจากศาลอเมริกา เวลาคือสิ่งที่มีค่าที่สุด ให้รีบหากำหนดตอบ หาทนายในรัฐนั้น และวางแผนฝั่งไทยไปพร้อมกัน หากต้องการให้ช่วยตรวจเอกสารและประเมินทางเลือกฝั่งไทย ติดต่อสำนักงาน ได้
คำถามที่พบบ่อย
ศาลอเมริกาส่งหมายมาทางไปรษณีย์หรืออีเมล ถือว่าได้รับหมายแล้วหรือไม่
อาจถือว่าได้รับแล้ว ขึ้นกับกฎของรัฐที่ฟ้อง ไทยไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการส่งเอกสาร ค.ศ. 1965 จึงไม่มีช่องทางตามอนุสัญญาให้เทียบ อย่าสรุปเองว่าการส่งไม่ถูกต้อง ให้ทนายในรัฐนั้นตรวจและยกขึ้นต่อศาลถ้ามีปัญหาจริง
ไม่ได้ไปอเมริกาเลย จะสู้คดีหย่าได้ไหม
อาจทำได้ ขึ้นกับกฎของรัฐและศาลที่พิจารณาคดี ทนายในรัฐนั้นมักช่วยยื่นเอกสารแทนได้ แต่บางขั้นตอนศาลอาจต้องการให้คุณเข้าร่วมด้วยตนเองหรือทางออนไลน์ ควรถามทนายตั้งแต่ต้นว่าคดีของคุณต้องเข้าร่วมขั้นตอนใด และไม่ควรปล่อยให้เลยกำหนดตอบเพียงเพราะเดินทางไปไม่ได้
ศาลอเมริกาสั่งแบ่งบ้านหรือที่ดินในไทยได้ไหม
ไม่ได้โดยตรง ไทยไม่มีกฎหมายหรือสนธิสัญญาบังคับตามคำพิพากษาต่างประเทศเรื่องทรัพย์สิน โดยทั่วไปผู้ที่ต้องการให้มีผลต้องฟ้องใหม่ในศาลไทย ซึ่งไม่ผูกพันตามคำพิพากษาต่างประเทศ และที่ดินในไทยอยู่ใต้กฎหมายไทย แต่ไม่ควรใช้เหตุนี้เพิกเฉยต่อคดีที่อเมริกา เพราะคำพิพากษาอาจกระทบทรัพย์ในสหรัฐฯ และเรื่องลูก
ได้รับหมายแล้ว ควรรีบฟ้องหย่าที่ไทยแข่งหรือไม่
อาจเป็นทางเลือกที่ดีในบางกรณี เช่น ทรัพย์และลูกอยู่ในไทย แต่ต้องตัดสินใจร่วมกับทนายทั้งสองฝั่ง และการฟ้องในไทยไม่ได้ทำให้คุณไม่ต้องตอบคดีที่อเมริกา คดีในไทยยังต้องใช้เวลาส่งหมายไปต่างประเทศ ซึ่งมีผลเมื่อพ้นหกสิบวันนับแต่วันส่ง
หย่าที่อเมริกาเสร็จแล้ว ทะเบียนสมรสไทยเปลี่ยนเองไหม
ไม่เปลี่ยนเอง ต้องขอสำเนาคำพิพากษาที่รับรองจากศาล ผ่านการรับรองเอกสารตามขั้นตอน แปลเป็นภาษาไทยและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล แล้วยื่นขอบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
