อุทธรณ์ค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลัง ศาลไม่ให้ย้อนหลังหรือให้ไม่ครบ โต้แย้งได้อย่างไร

หลายครอบครัวกว่าจะฟ้องเรื่องค่าเลี้ยงดูบุตรก็ผ่านไปหลายปี ระหว่างนั้นฝ่ายที่ดูแลเด็กแบกค่าใช้จ่ายไว้คนเดียว เมื่อฟ้องจึงขอค่าเลี้ยงดูสำหรับช่วงที่ผ่านมาด้วย แต่คำพิพากษาศาลชั้นต้นอาจให้เฉพาะนับจากวันฟ้อง ให้ย้อนหลังเพียงบางช่วง หรือไม่ให้เลย บทความนี้อธิบายว่าคำพิพากษาส่วนนี้มักตัดสินจากอะไร จุดใดที่อุทธรณ์ได้ หลักฐานแบบไหนที่ต้องมี และควรระวังอะไรเรื่องระยะเวลา

ค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลังคืออะไร

ค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลัง ในบทความนี้หมายถึงค่าอุปการะเลี้ยงดูที่ขอให้ศาลกำหนดสำหรับช่วงเวลาที่ผ่านมาแล้ว ซึ่งบุตรไม่ได้รับการเลี้ยงดูจากบิดาหรือมารดาฝ่ายหนึ่ง หรือได้รับไม่เพียงพอ ฐานทางกฎหมายมาจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1564 ที่ให้บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์ และมาตรา 1598/38 ที่ให้เรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ "ในเมื่อฝ่ายที่ควรได้รับอุปการะเลี้ยงดูไม่ได้รับการอุปการะเลี้ยงดูหรือได้รับการอุปการะเลี้ยงดูไม่เพียงพอแก่อัตภาพ"

มาตรา 1598/38 ยังให้ศาล "อาจให้เพียงใดหรือไม่ให้ก็ได้" โดยคำนึงถึงความสามารถของผู้มีหน้าที่ต้องให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี จำนวนย้อนหลังจึงเป็นดุลพินิจของศาลเช่นเดียวกับจำนวนรายเดือน ไม่มีสูตรตายตัว ส่วนคำถามว่าจะเรียกสำหรับช่วงก่อนฟ้องได้หรือไม่และเพียงใด ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ควรให้ทนายตรวจก่อนตั้งคำขอหรือเขียนอุทธรณ์

ต้องแยกให้ออกจากค่าเลี้ยงดูที่ "ค้างจ่ายตามคำพิพากษา" ซึ่งเป็นเงินที่ศาลสั่งไว้แล้วแต่อีกฝ่ายไม่จ่าย กรณีนั้นไม่ต้องอุทธรณ์ แต่ใช้การบังคับคดี เช่น ขอให้ศาลสั่งวางเงินหรืออายัดรายได้ประจำ ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 162 รายละเอียดอยู่ที่ เรียกค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลังและการบังคับคดี

ทำไมศาลชั้นต้นอาจไม่ให้ค่าเลี้ยงดูย้อนหลังหรือให้ไม่ครบ

เหตุผลในคำพิพากษาแต่ละคดีต่างกัน แต่เมื่ออ่านคำพิพากษามักพบว่าศาลตัดสินจากประเด็นใดประเด็นหนึ่งต่อไปนี้ การรู้ว่าศาลตัดสินด้วยเหตุใดคือจุดเริ่มต้นของอุทธรณ์

• พยานยังไม่พอว่าบุตรไม่ได้รับการเลี้ยงดู เช่น อีกฝ่ายนำสืบว่าเคยให้เงินหรือจ่ายค่าใช้จ่ายของบุตรโดยตรง และผู้ฟ้องไม่มีหลักฐานหักล้าง
• คำขอไม่ชัด ไม่ได้ระบุว่าขอย้อนหลังตั้งแต่เมื่อใด เดือนละเท่าใด และคิดจากอะไร
• ความสามารถของผู้จ่ายในช่วงนั้น ศาลอาจเห็นว่าในช่วงที่ผ่านมา อีกฝ่ายมีรายได้น้อยกว่าปัจจุบัน
• สถานะทางกฎหมายของบิดา ถ้าบิดามารดาไม่ได้สมรสกัน เด็กจะเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของบิดาเมื่อบิดามารดาสมรสกันภายหลัง บิดาจดทะเบียนว่าเป็นบุตร หรือศาลพิพากษาว่าเป็นบุตร ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1547 โดยทั่วไปจึงมักฟ้องขอให้รับเด็กเป็นบุตรพร้อมเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูในคดีเดียวกัน ผลต่อค่าเลี้ยงดูย้อนหลังควรให้ทนายตรวจเป็นรายคดี
• ประเด็นระยะเวลา อีกฝ่ายอาจต่อสู้เรื่องระยะเวลาที่เรียกย้อนได้ ซึ่งขึ้นกับลักษณะของสิทธิและข้อเท็จจริงของคดี

อุทธรณ์ค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลังได้ในประเด็นใด

อุทธรณ์ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 229 เพื่อส่งไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ และยกได้เฉพาะเรื่องที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น ตามมาตรา 225 ตารางนี้สรุปจุดที่มักอุทธรณ์ได้

จุดที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย	สิ่งที่อุทธรณ์ต้องชี้	หลักฐานที่ต้องอยู่ในสำนวน
บุตรได้รับการเลี้ยงดูเพียงพอหรือไม่	พยานในสำนวนแสดงว่าไม่ได้รับหรือได้รับไม่เพียงพอ แต่ศาลรับฟังคลาดเคลื่อน	รายการเดินบัญชีที่ไม่มีเงินโอนเข้า ข้อความทวงถาม ใบเสร็จค่าใช้จ่ายที่ผู้ดูแลจ่ายเอง
ช่วงเวลาที่ให้	ศาลเริ่มนับช้ากว่าที่พยานแสดง หรือตัดบางช่วงออกโดยไม่ให้เหตุผล	หลักฐานว่าแยกกันอยู่หรือหยุดได้รับเงินตั้งแต่เมื่อใด
ความสามารถของผู้จ่ายในช่วงนั้น	ศาลประเมินรายได้ในอดีตต่ำกว่าพยาน	เอกสารรายได้หรือทรัพย์สินของช่วงเวลานั้น
การคำนวณ	ตัวเลขในคำพิพากษาไม่ตรงกับข้อเท็จจริงที่ศาลเองรับฟัง	คำพิพากษาและเอกสารในสำนวนที่ใช้เทียบ
เงินที่นำมาหัก	ศาลนับเงินที่ไม่เคยจ่ายจริงเป็นการจ่ายแล้ว หรือนับซ้ำ	สลิปการโอนที่ระบุงวด หรือหลักฐานว่ารายการนั้นเป็นเงินเพื่อวัตถุประสงค์อื่น

ตรวจการคำนวณในคำพิพากษาเสมอ

จุดที่มักถูกมองข้ามคือคณิตศาสตร์ในคำพิพากษาเอง เช่น ศาลรับฟังว่าบุตรไม่ได้รับเงินตั้งแต่เดือนหนึ่ง แต่คำนวณยอดย้อนหลังจากเดือนอื่น หรือนับจำนวนเดือนไม่ตรงกับช่วงที่ศาลเองระบุ ความคลาดเคลื่อนแบบนี้ชี้ได้ชัดและไม่ต้องอาศัยพยานใหม่ ส่วนวิธีเรียงประเด็นในอุทธรณ์ให้อ่านง่าย ดู เขียนอุทธรณ์คดีครอบครัวอย่างไรให้ศาลรับและน่าฟัง

หลักฐานว่าบุตรไม่ได้รับค่าเลี้ยงดูต้องมีอะไรบ้าง

หลักฐานต้องเข้าสำนวนตั้งแต่ศาลชั้นต้น เพราะการยื่นพยานใหม่ในชั้นอุทธรณ์ทำได้จำกัดมาก อ่านเพิ่มที่ ยื่นหลักฐานใหม่ในชั้นอุทธรณ์คดีครอบครัว หลักฐานที่ช่วยได้มีดังนี้

1. หลักฐานว่าได้ขอให้ช่วยค่าใช้จ่าย เช่น ข้อความหรือจดหมายในการสนทนาระหว่างคุณกับอีกฝ่ายเอง ที่แสดงวันที่และสิ่งที่ขอ
2. รายการเดินบัญชีของผู้ดูแล ที่แสดงว่าไม่มีเงินจากอีกฝ่ายเข้ามาในช่วงที่อ้าง
3. ใบเสร็จค่าใช้จ่ายของบุตรย้อนหลัง เช่น ค่าเล่าเรียน ค่ารักษาพยาบาล ค่าเดินทาง จัดเป็นรายเดือนหรือรายปี
4. หลักฐานช่วงเวลาที่แยกกันอยู่ เช่น ทะเบียนบ้าน สัญญาเช่า หรือเอกสารการย้ายโรงเรียนของบุตร
5. หลักฐานรายได้ของอีกฝ่ายในช่วงนั้น เท่าที่ได้มาโดยชอบด้วยกฎหมาย

อย่าหาหลักฐานด้วยการเข้าบัญชีหรืออุปกรณ์ของอีกฝ่ายโดยไม่ได้รับอนุญาต สำหรับฝ่ายที่ถูกฟ้อง หลักฐานที่ดีที่สุดคือการโอนเงินที่ระบุงวดและวัตถุประสงค์ และใบเสร็จที่ตนชำระค่าใช้จ่ายของบุตรโดยตรง ซึ่งช่วยแสดงว่าบุตรได้รับการอุปการะเลี้ยงดูในช่วงนั้นแล้ว

อายุความค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลังเป็นอย่างไร

บทความนี้ไม่ระบุอายุความเป็นตัวเลข เพราะระยะเวลาที่เรียกย้อนได้ขึ้นกับลักษณะของสิทธิที่ฟ้องและข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ตัวเลขที่เห็นตามที่ต่าง ๆ จึงไม่ควรนำมาใช้กับคดีของคุณโดยไม่ตรวจ ถ้าศาลชั้นต้นตัดยอดบางช่วงออกด้วยเหตุเรื่องระยะเวลา หรืออีกฝ่ายยกเรื่องนี้ขึ้นต่อสู้ ควรให้ทนายตรวจเหตุผลในคำพิพากษาทันที เพราะประเด็นแบบนี้ต้องเขียนอุทธรณ์อย่างแม่นยำ

อีกหลักที่ควรรู้คือ ป.พ.พ. มาตรา 1598/41 บัญญัติว่า "สิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูนั้น จะสละหรือโอนมิได้และไม่อยู่ในข่ายแห่งการบังคับคดี" ถ้ามีข้อตกลงระหว่างผู้ใหญ่ที่เกี่ยวกับสิทธิของบุตร ผลของข้อตกลงนั้นควรให้ทนายตรวจเป็นรายกรณี และควรตรวจด้วยว่าคดีของคุณติดข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตาม ป.วิ.พ. มาตรา 224 หรือไม่ ซึ่งคดีที่เรียกเงินจำนวนน้อยต้องดูเป็นรายคดี ดู ข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีครอบครัว

ตัวอย่างสมมติ: ศาลนับเฉพาะตั้งแต่วันฟ้อง

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นาง ซ. แยกกันอยู่กับสามีตั้งแต่บุตรอายุสามขวบ ช่วงแรกสามียังโอนเงินให้บ้าง แต่หยุดโอนไปนานก่อนที่นาง ซ. จะฟ้องหย่าและขอค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลัง ในศาลชั้นต้นนาง ซ. ส่งรายการเดินบัญชีที่แสดงว่าเงินหยุดเข้าตั้งแต่เดือนใด ข้อความที่เธอทวงถามหลายครั้ง และใบเสร็จค่าเล่าเรียน ศาลชั้นต้นกำหนดค่าเลี้ยงดูรายเดือนตั้งแต่วันฟ้อง แต่ไม่ได้วินิจฉัยคำขอย้อนหลังเลย

อุทธรณ์ของนาง ซ. ควรชี้ว่าคำขอย้อนหลังอยู่ในคำฟ้องและมีพยานในสำนวนครบ แต่ศาลไม่ได้วินิจฉัย พร้อมแสดงตัวเลขที่คำนวณจากพยานเหล่านั้นอย่างเป็นขั้นตอน ศาลอุทธรณ์อาจกำหนดให้ตามขอ ให้บางช่วง หรือไม่ให้ก็ได้ ระหว่างนั้นค่าเลี้ยงดูรายเดือนที่ศาลชั้นต้นสั่งไว้ยังบังคับได้ เพราะการอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับตาม ป.วิ.พ. มาตรา 231 เว้นแต่ศาลสั่งทุเลา ถ้าคุณต้องการขอเพิ่มจำนวนรายเดือนด้วย ดู ศาลให้ค่าเลี้ยงดูบุตรน้อยเกินไป อุทธรณ์ขอเพิ่มได้ไหม

ถ้าคำพิพากษาของคุณให้ค่าเลี้ยงดูย้อนหลังไม่ครบ ให้เริ่มจากหาเหตุผลของศาลในคำพิพากษาให้เจอ แล้วเทียบกับคำขอและพยานที่ส่งไว้ จุดที่ไม่ตรงกันคือหัวใจของอุทธรณ์ ภาพรวมการอุทธรณ์คดีครอบครัวทุกเรื่องอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้ และถ้าต้องการให้ช่วยตรวจเรื่องระยะเวลาที่เรียกย้อนได้ก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลังเรียกได้กี่ปี

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคดี ระยะเวลาที่เรียกย้อนได้ขึ้นกับลักษณะของสิทธิที่ฟ้องและข้อเท็จจริง และศาลยังมีดุลพินิจตามมาตรา 1598/38 ว่าจะให้เพียงใด ควรให้ทนายตรวจคดีของคุณก่อนฟ้องหรือก่อนอุทธรณ์

ไม่เคยทวงค่าเลี้ยงดูเลย ยังเรียกย้อนหลังได้ไหม

อาจได้ แต่ต้องดูเป็นรายคดี มาตรา 1598/38 ผูกสิทธิไว้กับการที่บุตรไม่ได้รับการอุปการะเลี้ยงดูหรือได้รับไม่เพียงพอ และไม่ได้เขียนเงื่อนไขว่าต้องทวงก่อน ส่วนจะได้สำหรับช่วงก่อนฟ้องเพียงใดเป็นดุลพินิจของศาล หลักฐานการทวงถามช่วยให้ศาลเห็นข้อเท็จจริงชัดขึ้น

อีกฝ่ายค้างจ่ายค่าเลี้ยงดูตามคำพิพากษา ต้องอุทธรณ์ไหม

ไม่ต้อง เงินที่ศาลสั่งไว้แล้วแต่ไม่จ่ายเป็นเรื่องการบังคับคดี ศาลอาจสั่งให้นำเงินมาวางศาล อายัดรายได้ประจำเป็นรายเดือน และถ้ายังไม่ปฏิบัติโดยไม่มีเหตุอันสมควร อาจกักขังได้ครั้งละไม่เกิน 15 วัน ตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 162

ตกลงกับอีกฝ่ายว่าไม่เอาค่าเลี้ยงดูย้อนหลังแล้ว มีผลหรือไม่

ต้องตรวจเป็นรายกรณี ป.พ.พ. มาตรา 1598/41 บัญญัติว่าสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูจะสละหรือโอนมิได้ แต่ผลของข้อตกลงแต่ละฉบับขึ้นกับถ้อยคำและข้อเท็จจริง ควรให้ทนายอ่านข้อตกลงก่อนตัดสินใจ

บิดาไม่ได้จดทะเบียนรับรองบุตร เรียกค่าเลี้ยงดูย้อนหลังได้หรือไม่

ต้องเริ่มจากสถานะความเป็นบิดาตามกฎหมายก่อน ตามมาตรา 1547 เด็กเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของบิดาเมื่อบิดามารดาสมรสกันภายหลัง บิดาจดทะเบียน หรือศาลพิพากษาว่าเป็นบุตร โดยทั่วไปมักฟ้องขอให้รับเด็กเป็นบุตรพร้อมเรียกค่าเลี้ยงดู ควรปรึกษาทนาย