เงินในบัญชีที่เคยเห็นเริ่มหายไป รถถูกโอนให้ญาติ หรือคู่สมรสบอกว่ากิจการขาดทุนทั้งที่ใช้ชีวิตเหมือนเดิม สถานการณ์แบบนี้พบบ่อยในช่วงที่ชีวิตคู่กำลังจะจบ และทำให้คนที่ไม่ได้ถือทรัพย์ไว้ในชื่อตัวเองกังวลว่าจะเหลืออะไรให้แบ่ง บทความนี้อธิบายว่ากฎหมายมองการยักย้ายสินสมรสอย่างไร คุณตรวจหาทรัพย์ได้ด้วยวิธีใดที่ไม่ผิดกฎหมาย และต้องทำอะไรภายในเมื่อไรเพื่อไม่ให้เสียสิทธิ
ซ่อนทรัพย์ก่อนหย่าคืออะไรในทางกฎหมาย
การซ่อนทรัพย์ก่อนหย่า หมายถึงการที่คู่สมรสฝ่ายหนึ่งโอน ขาย ถอน ปิดบัง หรือทำลายสินสมรส เพื่อให้อีกฝ่ายได้ส่วนแบ่งน้อยลงเมื่อหย่า สินสมรสคือทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรส ไม่ว่าจะอยู่ในชื่อใคร และถ้าสงสัยว่าทรัพย์ใดเป็นสินสมรสหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1474 ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสินสมรส เมื่อหย่ากัน มาตรา 1533 ให้แบ่งคนละส่วนเท่ากัน
กฎหมายไม่ได้ปล่อยให้ฝ่ายที่ถือทรัพย์ทำอะไรก็ได้ มีเครื่องมือหลักสามอย่าง คือ มาตรา 1476 ที่บังคับให้นิติกรรมสำคัญต้องทำร่วมกันหรือได้รับความยินยอม มาตรา 1480 ที่ให้ฟ้องเพิกถอนนิติกรรมที่ทำไปฝ่ายเดียว และมาตรา 1534 ที่ให้นับทรัพย์ที่ถูกจำหน่ายไปโดยไม่สุจริตเสมือนยังมีอยู่ ส่วนระหว่างคดี ศาลมีวิธีคุ้มครองชั่วคราวไม่ให้ทรัพย์หายไปก่อนมีคำพิพากษา
สัญญาณว่าคู่สมรสอาจกำลังยักย้ายสินสมรส
- ถอนเงินสดก้อนใหญ่ หรือโอนเงินเข้าบัญชีญาติหรือเพื่อนสนิทบ่อยผิดปกติ
- ประกาศขาย หรือโอนที่ดิน บ้าน รถ ให้คนใกล้ชิดในราคาต่ำกว่าท้องตลาด
- เปลี่ยนชื่อผู้ถือหุ้น ตั้งบริษัทใหม่ หรือย้ายลูกค้าไปกิจการอื่น
- อ้างว่าตกงาน ขาดทุน หรือมีหนี้ก้อนใหม่กับคนในครอบครัวโดยไม่มีเอกสาร
- ย้ายเอกสารสิทธิ สมุดบัญชี หรือกล่องเอกสารออกจากบ้าน
- เปลี่ยนรหัสผ่านทุกบัญชีและปิดบังเรื่องการเงินที่เคยเปิดเผย
สัญญาณเหล่านี้ยังไม่ใช่หลักฐานว่ามีการยักย้าย แต่เป็นเหตุให้ควรรีบจดรายละเอียดไว้ว่าเห็นอะไร เมื่อไร และปรึกษาทนายก่อนเผชิญหน้า
ตรวจหาสินสมรสอย่างไรให้ถูกกฎหมาย
ทำได้สองชั้น คือรวบรวมข้อมูลที่คุณเข้าถึงได้ตามปกติก่อนยื่นฟ้อง แล้วใช้อำนาจศาลเรียกเอกสารส่วนที่เหลือหลังยื่นฟ้อง ทางลัดที่ผิดกฎหมายมักทำให้คดีแย่ลงมากกว่าช่วย
สิ่งที่คุณทำได้เองก่อนยื่นฟ้อง
เริ่มจากสิ่งที่คุณเข้าถึงได้ตามปกติ เช่น เอกสารที่เก็บไว้ในบ้านร่วมกัน สัญญากู้ซื้อบ้าน กรมธรรม์ ใบเสร็จค่างวดรถ และข้อความที่อีกฝ่ายส่งถึงคุณเรื่องการเงิน จดรายการทรัพย์ทุกอย่างที่จำได้ แม้ไม่มีเอกสาร เพราะทนายใช้เป็นจุดตั้งต้นในการขอเอกสารผ่านศาลได้ ถ้าคู่สมรสถือหุ้นในบริษัทที่จดทะเบียน ป.พ.พ. มาตรา 1020 ให้บุคคลทั่วไปขอตรวจหรือขอสำเนาเอกสารที่นายทะเบียนเก็บไว้ได้เมื่อเสียค่าธรรมเนียม
เครื่องมือผ่านศาลหลังยื่นฟ้อง
เมื่อคดีอยู่ในศาลแล้ว ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 123 ให้คู่ความยื่นคำร้องขอให้ศาลสั่งให้อีกฝ่ายส่งต้นฉบับเอกสารที่อยู่ในความครอบครองของเขา ถ้าศาลสั่งแล้วอีกฝ่ายไม่ส่ง ให้ถือว่าเขายอมรับข้อเท็จจริงที่คุณจะพิสูจน์ด้วยเอกสารนั้น และถ้าเอกสารอยู่กับบุคคลภายนอกหรือหน่วยงานราชการ เช่น ธนาคารหรือสำนักงานที่ดิน ก็ใช้วิธีขอให้ศาลมีคำสั่งได้ในทำนองเดียวกัน นี่คือทางที่ถูกต้องในการเข้าถึงข้อมูลการเงินที่คุณไม่มีสิทธิเปิดดูเอง
สิ่งที่ห้ามทำแม้จะสงสัยมากแค่ไหน
อย่าแอบเข้าบัญชีธนาคารออนไลน์ อีเมล หรือโทรศัพท์ของอีกฝ่าย อย่าติดตั้งโปรแกรมติดตาม และอย่าขอให้คนรู้จักในธนาคารเปิดข้อมูลให้ การกระทำแบบนี้อาจเป็นความผิดตามกฎหมายว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์และกฎหมายอื่น ทำให้คุณกลายเป็นผู้ถูกดำเนินคดี และทำให้ข้อโต้แย้งเรื่องทรัพย์สินของคุณอ่อนลง
ขอคุ้มครองชั่วคราวก่อนทรัพย์หาย
วิธีคุ้มครองชั่วคราว คือคำสั่งศาลที่ป้องกันไม่ให้ทรัพย์หรือสิทธิของคุณเสียหายในระหว่างที่คดียังไม่จบ ป.วิ.พ. มาตรา 254 ให้ยื่นคำขอพร้อมคำฟ้องหรือในเวลาใดก่อนพิพากษา และพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 159 ให้ศาลในคดีครอบครัวกำหนดวิธีคุ้มครองชั่วคราวในเรื่องสินสมรสได้
| มาตรการ | ใช้เมื่อ | ฐานกฎหมาย |
|---|---|---|
| ยึดหรืออายัดทรัพย์ไว้ก่อนพิพากษา | มีเงินในบัญชีหรือทรัพย์ที่อาจถูกยักย้าย | ป.วิ.พ. มาตรา 254 (1) |
| ห้ามโอน ขาย ยักย้าย หรือจำหน่ายทรัพย์ | อีกฝ่ายประกาศขายหรือเตรียมโอน | ป.วิ.พ. มาตรา 254 (2) |
| สั่งนายทะเบียนระงับการจดทะเบียน | ทรัพย์มีทะเบียน เช่น ที่ดิน คอนโด | ป.วิ.พ. มาตรา 254 (3) |
| ให้นำเงินหรือทรัพย์ที่พิพาทมาวางศาล หรือตั้งผู้จัดการทรัพย์ของห้างร้าน | เงินก้อนหรือกิจการที่พิพาท | ป.วิ.พ. มาตรา 264 |
| คำสั่งชั่วคราวเรื่องสินสมรส ที่พัก และค่าเลี้ยงดู | ระหว่างคดีฟ้องหย่า | ป.พ.พ. มาตรา 1530 |
ศาลจะอนุญาตเมื่อพอใจว่าคำฟ้องมีมูล และมีเหตุตามมาตรา 255 เช่น อีกฝ่ายตั้งใจยักย้ายหรือโอนทรัพย์เพื่อให้คุณเสียเปรียบ ถ้าเรื่องเร่งด่วน มาตรา 266 และ 267 ให้ยื่นคำร้องขอในเหตุฉุกเฉินเพื่อให้ศาลพิจารณาเป็นการด่วน รายละเอียดแต่ละมาตรการอยู่ใน คุ้มครองชั่วคราวคดีครอบครัว อายัด ห้ามโอน ต่างกันอย่างไร
อีกฝ่ายโอนทรัพย์ไปแล้ว ทำอะไรได้บ้าง
ยังมีทางตามกฎหมายอย่างน้อยสองทาง คือฟ้องเพิกถอนการโอน หรือขอให้นับทรัพย์ที่หายไปรวมในการแบ่ง ทางไหนเหมาะขึ้นกับชนิดของทรัพย์ ผู้รับโอน และเวลาที่ผ่านไปแล้ว
ฟ้องเพิกถอนนิติกรรมตามมาตรา 1480
ถ้าการโอนเป็นนิติกรรมที่มาตรา 1476 กำหนดให้ต้องจัดการร่วมกันหรือได้รับความยินยอม เช่น ขายหรือจำนองที่ดิน บ้าน คอนโด ให้กู้ยืมเงิน หรือให้ทรัพย์โดยเสน่หา เว้นแต่การให้ที่พอควรแก่ฐานานุรูปของครอบครัวเพื่อการกุศล เพื่อการสังคม หรือตามหน้าที่ธรรมจรรยา แล้วอีกฝ่ายทำไปฝ่ายเดียว คุณฟ้องให้ศาลเพิกถอนนิติกรรมนั้นได้ตามมาตรา 1480 มีข้อยกเว้นสองกรณี คือ คุณให้สัตยาบันแล้ว หรือบุคคลภายนอกที่รับโอนกระทำโดยสุจริตและเสียค่าตอบแทน
กำหนดเวลาสำคัญมาก มาตรา 1480 วรรคสองห้ามฟ้องเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่คุณรู้เหตุที่จะขอเพิกถอน หรือพ้นสิบปีนับแต่วันทำนิติกรรม ถ้าคุณเพิ่งรู้ว่าบ้านถูกโอนให้ญาติ อย่ารอให้คดีหย่าจบก่อนค่อยดำเนินการ
ให้นับทรัพย์ที่หายไปตามมาตรา 1534
บางกรณีเพิกถอนไม่ได้ เช่น ทรัพย์ตกไปถึงผู้ซื้อสุจริตแล้ว หรือเป็นเงินสดที่ถูกถอนไปใช้ มาตรา 1534 ให้ถือเสมือนว่าสินสมรสที่ถูกจำหน่ายไปเพื่อประโยชน์ตนฝ่ายเดียว จำหน่ายโดยเจตนาให้อีกฝ่ายเสียหาย จำหน่ายโดยไม่ได้รับความยินยอมในกรณีที่กฎหมายบังคับ หรือจงใจทำลาย ยังคงมีอยู่เพื่อแบ่ง และถ้าคุณได้ส่วนแบ่งไม่ครบ ให้ฝ่ายที่จำหน่ายชดใช้จากส่วนของตนหรือสินส่วนตัว
วันฟ้องหย่าคือเส้นแบ่งสำคัญ
มาตรา 1532 ให้คำพิพากษาส่วนทรัพย์สินในคดีหย่ามีผลย้อนหลังไปถึงวันฟ้องหย่า การยื่นฟ้องเร็วขึ้นพร้อมคำขอคุ้มครองชั่วคราวจึงช่วยจำกัดช่วงเวลาที่ทรัพย์จะถูกยักย้าย ถ้ายังไม่พร้อมหย่าแต่ทรัพย์กำลังเสียหาย มาตรา 1484 ยังเปิดทางให้ขอศาลให้ตนจัดการสินสมรสแต่ผู้เดียว หรือขอแยกสินสมรสได้ เมื่ออีกฝ่ายจัดการสินสมรสจนเสียหายถึงขนาด หรือมีพฤติการณ์ว่าจะทำความหายนะแก่สินสมรส
ตัวอย่างสมมติ: คอนโดที่ถูกโอนให้น้องสาว
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นายเอและนางบีซื้อคอนโดระหว่างสมรส โดยใส่ชื่อนายเอคนเดียว เมื่อความสัมพันธ์แย่ลง นายเอโอนคอนโดให้น้องสาวโดยเสน่หา และถอนเงินจากบัญชีที่ฝากเงินเดือนระหว่างสมรสไปเก็บไว้ นางบีรู้เรื่องการโอนเมื่อเห็นจดหมายจากนิติบุคคลอาคารชุดส่งถึงชื่อน้องสาวนายเอ
นางบีบันทึกวันที่รู้ แล้วปรึกษาทนาย ทนายวางแนวให้ฟ้องหย่าและฟ้องน้องสาวนายเอเข้ามาในคดีเพื่อขอเพิกถอนการให้คอนโดตามมาตรา 1480 ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่รู้ ยื่นคำขอให้ศาลสั่งระงับการจดทะเบียนโอนคอนโดต่อ และขอให้นับเงินที่ถอนไปเป็นสินสมรสที่ต้องแบ่ง ถ้าพิสูจน์ได้ว่านำไปใช้เพื่อประโยชน์ตนฝ่ายเดียวก็อ้างมาตรา 1534 ได้ ระหว่างคดี ทนายขอให้ศาลสั่งธนาคารส่งรายการเดินบัญชีตามมาตรา 123 ผลสุดท้ายขึ้นกับพยานหลักฐานและการพิจารณาของศาล แต่นางบีไม่ได้เสียสิทธิเพราะรอนานเกินไป
ข้อผิดพลาดที่ทำให้ตามทรัพย์คืนยาก
- รอให้หย่าเสร็จก่อนค่อยตามทรัพย์ จนพ้นกำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1480
- บอกอีกฝ่ายล่วงหน้าว่าจะขออายัด ทำให้ทรัพย์ถูกย้ายเร็วขึ้น
- ยักย้ายทรัพย์ฝั่งตัวเองเพื่อตอบโต้ ซึ่งทำให้มาตรา 1534 ย้อนมาใช้กับคุณ
- ใช้หลักฐานที่ได้จากการแอบเข้าบัญชีของอีกฝ่าย
- ไม่มีรายการทรัพย์ที่ชัดเจน ทำให้คำขอคุ้มครองชั่วคราวกว้างเกินไปจนศาลไม่อนุญาต
สัญญาณว่าต้องรีบปรึกษาทนาย
ถ้าพบว่าทรัพย์มีทะเบียนกำลังจะถูกโอน เงินก้อนถูกถอนออกต่อเนื่อง หรือคุณเพิ่งรู้ว่ามีการโอนไปแล้ว ให้ถือเป็นเรื่องเร่งด่วน เพราะกำหนดเวลาตามมาตรา 1480 เริ่มนับแล้ว และการขอคุ้มครองชั่วคราวได้ผลดีที่สุดก่อนทรัพย์ตกไปถึงบุคคลภายนอก ก่อนพบทนาย ให้เตรียมรายการตาม ก่อนฟ้องหย่าต้องเตรียมอะไร และตรวจว่าจะขออะไรในคำฟ้องจาก ฟ้องหย่าต้องขออะไรบ้างในคำฟ้อง ถ้าทรัพย์ที่ถูกโยกย้ายเป็นหุ้นหรือกิจการ อ่าน หุ้นบริษัทเป็นสินสมรสไหม ประกอบ
การยักย้ายสินสมรสไม่ได้ทำให้สิทธิของคุณหายไปทันที แต่ทุกเครื่องมือของกฎหมายมีเงื่อนไขและกำหนดเวลา ยิ่งเริ่มเร็วและมีรายการทรัพย์ชัด ยิ่งมีทางเลือกมาก หากต้องการให้ทนายประเมินว่าควรขอคุ้มครองชั่วคราวหรือฟ้องเพิกถอนการโอนอย่างไร ติดต่อสำนักงาน พร้อมข้อมูลทรัพย์ที่คุณมีอยู่
คำถามที่พบบ่อย
ขอคุ้มครองชั่วคราวก่อนยื่นฟ้องหย่าได้ไหม?
โดยหลักต้องมีคดีอยู่ในศาลก่อน เพราะ ป.วิ.พ. มาตรา 254 ให้ยื่นคำขอพร้อมคำฟ้องหรือในเวลาใดก่อนพิพากษา ทางที่ใช้บ่อยคือยื่นคำขอไปพร้อมคำฟ้อง และถ้าเร่งด่วนให้ยื่นคำร้องขอในเหตุฉุกเฉินรวมไปด้วย
อีกฝ่ายโอนเงินสดให้ญาติ เพิกถอนได้หรือไม่?
ได้ในบางกรณี การให้โดยเสน่หาเป็นนิติกรรมที่ต้องได้รับความยินยอมตามมาตรา 1476 (5) เว้นแต่เป็นการให้ที่พอควรแก่ฐานานุรูปของครอบครัวเพื่อการกุศล เพื่อการสังคม หรือตามหน้าที่ธรรมจรรยา จึงอาจฟ้องเพิกถอนตามมาตรา 1480 ได้ภายในกำหนดเวลา และยังขอให้นับเงินนั้นเป็นสินสมรสตามมาตรา 1534 ได้อีกทางหนึ่ง
ทรัพย์อยู่ในชื่อญาติตั้งแต่แรก จะพิสูจน์อย่างไร?
ต้องพิสูจน์ว่าทรัพย์ซื้อด้วยเงินสินสมรสและแท้จริงเป็นของคู่สมรส เช่น รายการเดินบัญชีที่แสดงการโอนเงินไปชำระราคา เรื่องนี้ภาระพิสูจน์หนัก และมักต้องอาศัยการขอให้ศาลเรียกเอกสารจากธนาคารหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
อีกฝ่ายอ้างว่าเงินหายเพราะขาดทุนจริง ทำอย่างไร?
ต้องดูหลักฐาน มาตรา 1534 ใช้กับการจำหน่ายเพื่อประโยชน์ตนฝ่ายเดียว การจำหน่ายโดยเจตนาให้อีกฝ่ายเสียหาย หรือการจงใจทำลาย การขาดทุนจากการค้าตามปกติอาจไม่เข้ามาตรานี้ ทนายจะขอเอกสารบัญชีและการเงินผ่านศาลเพื่อตรวจว่าขาดทุนจริงหรือไม่
หย่าไปแล้วเพิ่งรู้ว่ามีทรัพย์ที่ถูกซ่อน ทำอะไรได้ไหม?
อาจทำได้ ถ้าทรัพย์นั้นยังไม่ได้แบ่งตามข้อตกลงหย่าหรือคำพิพากษา คุณอาจฟ้องแบ่งสินสมรสส่วนนั้นภายหลัง แต่ต้องดูถ้อยคำในข้อตกลงหรือคำพิพากษาเดิมและเรื่องอายุความ ดู ฟ้องแบ่งสินสมรสหลังหย่า มีอายุความไหม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
