คำฟ้องหย่าไม่ได้มีหน้าที่แค่ขอให้ศาลสั่งให้หย่า แต่เป็นเอกสารที่กำหนดว่าคุณจะได้อะไรจากคดีนี้บ้าง ทั้งเรื่องลูก เงิน และทรัพย์สิน หลายคนมารู้ภายหลังว่าสิ่งที่ไม่ได้เขียนไว้ ศาลให้ไม่ได้ และบางสิทธิหมดไปทันทีเมื่อคดีหย่าจบ บทความนี้เป็นเช็กลิสต์ว่าคำฟ้องหย่าควรมีคำขออะไร แต่ละเรื่องมีหลักกฎหมายอย่างไร และถ้าลืมขอจะเกิดอะไรขึ้น
คำขอท้ายฟ้องคืออะไร ทำไมขอไม่ครบจึงเสียเปรียบ
คำขอท้ายฟ้อง คือส่วนท้ายของคำฟ้องที่บอกศาลว่าโจทก์ต้องการให้ศาลพิพากษาบังคับอะไร เช่น ให้หย่า ให้จ่ายเงิน หรือให้แบ่งทรัพย์ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 172 กำหนดให้คำฟ้องแสดงโดยแจ้งชัดทั้งสภาพแห่งข้อหา คำขอบังคับ และข้ออ้างที่อาศัยเป็นหลัก
เหตุที่คำขอสำคัญมากคือ ป.วิ.พ. มาตรา 142 ห้ามศาลพิพากษาให้สิ่งใดเกินไปกว่าหรือนอกจากที่ปรากฏในคำฟ้อง แม้ศาลจะเห็นว่าคุณควรได้ แต่ถ้าไม่ได้ขอไว้ โดยหลักศาลก็ให้ไม่ได้ ข้อยกเว้นสำคัญในคดีหย่าคือเรื่องอำนาจปกครองบุตร ซึ่งกฎหมายสั่งให้ศาลชี้ขาดเอง แต่ถึงอย่างนั้นก็ควรขอให้ชัดพร้อมเหตุผล
เช็กลิสต์: ฟ้องหย่าต้องขออะไรบ้าง
ตารางนี้สรุปคำขอที่พบบ่อยในคดีหย่า และผลถ้าไม่ได้ขอไว้ในคดีหย่า
| เรื่องที่ขอ | ฐานกฎหมาย | ต้องขอในคดีหย่าไหม | ถ้าไม่ขอ |
|---|---|---|---|
| ให้หย่าขาดจากกัน | ป.พ.พ. มาตรา 1516 | ต้องขอ พร้อมระบุเหตุหย่าให้ตรงอนุมาตรา | ศาลพิพากษาให้หย่าไม่ได้ |
| อำนาจปกครองบุตร | ป.พ.พ. มาตรา 1520 | ศาลต้องชี้ขาดด้วยตามกฎหมาย แต่ควรขอให้ชัด | ศาลชี้ขาดตามประโยชน์ของบุตร ซึ่งอาจไม่ตรงกับที่คุณต้องการ ถ้าไม่ได้เสนอเหตุผลและหลักฐาน |
| ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร | ป.พ.พ. มาตรา 1522, 1564 | ควรขอ พร้อมจำนวนและหลักฐาน | โดยทั่วไปยังเรียกภายหลังได้ แต่ต้องเริ่มดำเนินการใหม่ |
| ค่าเลี้ยงชีพ | ป.พ.พ. มาตรา 1526 | ต้องฟ้องหรือฟ้องแย้งในคดีหย่าเท่านั้น | สิทธิสิ้นสุด |
| ค่าทดแทน | ป.พ.พ. มาตรา 1523, 1524 | ควรขอในคดีหย่า | เสี่ยงเสียสิทธิ และค่าทดแทนตามมาตรา 1523 มีกำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1529 |
| แบ่งสินสมรส และหนี้ร่วม | ป.พ.พ. มาตรา 1532–1535 | ควรขอพร้อมกัน | ยังฟ้องแบ่งภายหลังได้ แต่ต้องเริ่มคดีใหม่และมีเรื่องอายุความ |
| คำสั่งชั่วคราวระหว่างคดี | ป.พ.พ. มาตรา 1530, ป.วิ.พ. มาตรา 254 | ยื่นเป็นคำขอแยกต่างหาก | ระหว่างคดีอาจไม่มีค่าเลี้ยงดู หรือทรัพย์ถูกโอนไปก่อน |
ค่าเลี้ยงชีพ: ทำไมต้องขอในคดีหย่าเท่านั้น
ค่าเลี้ยงชีพตามมาตรา 1526 คือเงินที่คู่สมรสฝ่ายที่ผิดต้องจ่ายให้อีกฝ่ายหลังหย่า เมื่อการหย่าทำให้อีกฝ่ายยากจนลง ป.พ.พ. มาตรา 1526 วรรคหนึ่งวางเงื่อนไขไว้สามข้อ คือ เหตุหย่าเป็นความผิดของคู่สมรสอีกฝ่ายแต่ฝ่ายเดียว การหย่าทำให้คุณยากจนลง และสาเหตุที่ยากจนลงคือไม่มีรายได้พอจากทรัพย์สินหรือจากการงานที่เคยทำอยู่ระหว่างสมรส ศาลอาจให้เพียงใดหรือไม่ให้ก็ได้ โดยคำนึงถึงความสามารถของผู้จ่ายและฐานะของผู้รับ
จุดที่ทำให้คนเสียสิทธิมากที่สุดอยู่ในวรรคสอง ซึ่งกำหนดว่าสิทธิเรียกร้องค่าเลี้ยงชีพเป็นอันสิ้นสุด ถ้าไม่ได้ฟ้องหรือฟ้องแย้งในคดีหย่านั้น หมายความว่าคุณจะรอให้หย่าเสร็จแล้วค่อยฟ้องค่าเลี้ยงชีพแยกไม่ได้ ถ้าคุณเป็นฝ่ายถูกฟ้องหย่า ต้องฟ้องแย้งในคดีนั้น ซึ่งปกติยื่นมาพร้อมคำให้การตาม ป.วิ.พ. มาตรา 177 เมื่อได้ค่าเลี้ยงชีพแล้ว สิทธินี้หมดไปถ้าผู้รับสมรสใหม่ตามมาตรา 1528 และศาลอาจแก้ไขจำนวนได้เมื่อฐานะเปลี่ยนไปตามมาตรา 1598/39 รายละเอียดเพิ่มเติมอยู่ใน ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า ใครเรียกได้
ค่าทดแทนต่างจากค่าเลี้ยงชีพอย่างไร
ค่าทดแทนชดเชยความเสียหายจากการกระทำที่เป็นเหตุหย่า ส่วนค่าเลี้ยงชีพช่วยให้อีกฝ่ายดำรงชีพได้หลังหย่า ทั้งสองอย่างขอพร้อมกันในคดีเดียวได้ถ้าเข้าเงื่อนไข ค่าทดแทนมีสองฐานหลัก
- มาตรา 1523 เมื่อศาลพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุตามมาตรา 1516 (1) เช่น มีชู้ หรืออุปการะเลี้ยงดูผู้อื่นฉันคู่สมรส คุณเรียกค่าทดแทนได้ทั้งจากคู่สมรส และจากผู้ที่ได้รับการอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่อง หรือผู้ซึ่งเป็นเหตุแห่งการหย่า ถ้าจะเรียกจากบุคคลนั้นในคดีเดียวกัน ต้องระบุเป็นจำเลยและขอให้ชัด ถ้าคุณยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ จะเรียกค่าทดแทนไม่ได้
- มาตรา 1524 เมื่อเหตุหย่าตามมาตรา 1516 (3) (4) หรือ (6) เกิดเพราะอีกฝ่ายจงใจทำให้คุณทนไม่ได้จนต้องฟ้องหย่า
มาตรา 1525 ให้ศาลกำหนดค่าทดแทนตามควรแก่พฤติการณ์ จะให้จ่ายครั้งเดียวหรือเป็นงวดก็ได้ และถ้าผู้จ่ายเป็นคู่สมรส ศาลคำนึงถึงทรัพย์ที่เขาได้จากการแบ่งสินสมรสด้วย สิ่งที่ต้องระวังคือมาตรา 1529 ให้สิทธิเรียกค่าทดแทนตามมาตรา 1523 ระงับเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ความจริง
สินสมรสและหนี้ต้องเขียนอะไรในคำฟ้อง
การขอให้ "แบ่งสินสมรสกึ่งหนึ่ง" โดยไม่ระบุว่าทรัพย์คืออะไร ทำให้ศาลและเจ้าพนักงานบังคับคดีทำงานต่อได้ยาก คำฟ้องที่ดีควรระบุทรัพย์แต่ละรายการให้ชัด ดังนี้
- ชื่อทรัพย์ เลขเอกสารสิทธิหรือเลขบัญชี และชื่อผู้ถือกรรมสิทธิ์
- วันที่ได้มา และเหตุที่เป็นสินสมรสตามมาตรา 1474
- ราคาโดยประมาณ พร้อมที่มาของราคา
- วิธีแบ่งที่ต้องการ เช่น แบ่งตัวทรัพย์ ให้ฝ่ายหนึ่งเก็บไว้แล้วชดเชยเงิน หรือขายแล้วแบ่งเงิน ซึ่งเป็นแนวทางตามมาตรา 1364
- หนี้ที่เป็นหนี้ร่วมตามมาตรา 1490 ซึ่งมาตรา 1535 ให้แบ่งความรับผิดเท่ากัน
หลักแบ่งคือคนละส่วนเท่ากันตามมาตรา 1533 และมาตรา 1532 ให้คำพิพากษาส่วนทรัพย์สินมีผลย้อนหลังไปถึงวันฟ้องหย่า ถ้าอีกฝ่ายจำหน่ายสินสมรสไปเพื่อประโยชน์ตนฝ่ายเดียว ควรขอให้ศาลถือว่าทรัพย์นั้นยังมีอยู่เพื่อแบ่งตามมาตรา 1534 ถ้ากังวลว่าทรัพย์จะถูกโอนระหว่างคดี ดู คู่สมรสซ่อนทรัพย์ก่อนหย่า ทำอย่างไร และถ้ามีหุ้นหรือกิจการ ดู หุ้นบริษัทเป็นสินสมรสไหม
เรื่องลูก: อำนาจปกครองและค่าเลี้ยงดูควรขออย่างไร
อำนาจปกครอง คือสิทธิและหน้าที่ในการดูแลบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ เช่น กำหนดที่อยู่ของบุตร ป.พ.พ. มาตรา 1520 วรรคสองให้ศาลที่พิจารณาคดีฟ้องหย่าชี้ขาดว่าฝ่ายใดจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด และอาจถอนอำนาจปกครองแล้วตั้งบุคคลอื่นได้ โดยคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ คำฟ้องจึงควรอธิบายว่าใครดูแลลูกมาตลอด และทำไมการอยู่กับคุณจึงดีต่อลูก
ค่าเลี้ยงดูบุตร มาตรา 1522 วรรคสองให้ศาลเป็นผู้กำหนดเมื่อหย่าโดยคำพิพากษา แต่ศาลต้องมีข้อมูล คำฟ้องจึงควรระบุจำนวนต่อเดือน ระยะเวลา และวิธีจ่ายที่ขอ พร้อมหลักฐานค่าใช้จ่ายของลูกและรายได้ของอีกฝ่ายเท่าที่มี ถ้าระหว่างคดีลูกไม่มีค่าใช้จ่าย คุณยื่นคำขอให้ศาลมีคำสั่งชั่วคราวได้ตามมาตรา 1530
ลืมขอบางเรื่อง แก้ไขคำฟ้องได้ไหม
ได้ แต่มีกำหนดเวลา ป.วิ.พ. มาตรา 179 ให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องหรือเพิ่มเติมคำขอได้ ถ้าเกี่ยวข้องกับคำฟ้องเดิมพอที่จะพิจารณาร่วมกันได้ และมาตรา 180 กำหนดว่าต้องยื่นคำร้องก่อนวันชี้สองสถาน หรือก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันถ้าไม่มีการชี้สองสถาน เว้นแต่มีเหตุอันสมควรที่ยื่นก่อนนั้นไม่ได้ หรือเป็นการแก้ข้อผิดพลาดเล็กน้อย
เมื่อคดีหย่าถึงที่สุดแล้ว ป.วิ.พ. มาตรา 148 ห้ามคู่ความเดียวกันฟ้องกันอีกในประเด็นที่ศาลวินิจฉัยแล้วโดยอาศัยเหตุอย่างเดียวกัน บางเรื่องจึงเริ่มคดีใหม่ได้ บางเรื่องไม่ได้ ค่าเลี้ยงชีพเป็นเรื่องที่กฎหมายเขียนไว้ชัดว่าสิทธิสิ้นสุด ส่วนการฟ้องแบ่งสินสมรสหลังหย่าต้องดูเรื่องอายุความ ดู ฟ้องแบ่งสินสมรสหลังหย่า มีอายุความไหม
ตัวอย่างสมมติ: คำฟ้องที่ขอไม่ครบ
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีฟ้องหย่านายเอเพราะนายเออุปการะเลี้ยงดูหญิงอื่นฉันคู่สมรส คำฟ้องฉบับแรกขอเพียงให้หย่า ให้นางบีเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองลูก และให้นายเอจ่ายค่าเลี้ยงดูลูก นางบีลาออกจากงานมาดูแลครอบครัวตั้งแต่แต่งงาน และไม่มีรายได้ของตัวเอง
ก่อนวันชี้สองสถาน นางบีปรึกษาทนาย ทนายชี้ว่านางบีอาจเข้าเงื่อนไขค่าเลี้ยงชีพตามมาตรา 1526 และค่าทดแทนตามมาตรา 1523 และยังไม่ได้ขอแบ่งคอนโดที่ซื้อระหว่างสมรส นางบีจึงยื่นคำร้องขอแก้ไขคำฟ้องทันกำหนดตามมาตรา 180 ถ้านางบีรู้เรื่องนี้หลังคดีหย่าถึงที่สุด สิทธิค่าเลี้ยงชีพจะหมดไปแล้ว ส่วนศาลจะให้ค่าเลี้ยงชีพหรือค่าทดแทนเพียงใด ยังขึ้นกับพยานหลักฐานและดุลพินิจของศาล
สิ่งที่ควรนำไปเมื่อพบทนายเพื่อร่างคำขอท้ายฟ้อง
- บันทึกเหตุหย่า พร้อมวันที่คุณรู้เรื่องแต่ละเหตุการณ์
- รายการทรัพย์สินและหนี้ แยกก่อนสมรสกับระหว่างสมรส
- หลักฐานรายได้ของคุณ ทั้งก่อนสมรส ระหว่างสมรส และปัจจุบัน
- รายจ่ายของลูกต่อเดือน เช่น ค่าเทอม ค่าอาหาร ค่ารักษาพยาบาล
- ข้อมูลรายได้และทรัพย์ของอีกฝ่ายเท่าที่ทราบ
- ชื่อและที่อยู่ของบุคคลที่สามที่เกี่ยวข้อง ถ้าจะเรียกค่าทดแทน
ถ้ายังไม่ได้เตรียมข้อมูลชุดนี้ เริ่มจาก ก่อนฟ้องหย่าต้องเตรียมอะไร และถ้าอีกฝ่ายส่งหนังสือจากทนายมาขอให้ลงชื่อในข้อตกลง อย่าสละคำขอเหล่านี้ก่อนตรวจ อ่าน ได้รับหนังสือจากทนายอีกฝ่ายเรื่องหย่า ต้องตอบไหม
คำฟ้องหย่าที่ดีควรตอบให้ครบว่าคุณต้องการอะไรเรื่องลูก เงิน และทรัพย์สิน เพราะศาลให้ได้เฉพาะที่ขอ และค่าเลี้ยงชีพมีโอกาสเดียวคือในคดีหย่านั้น หากต้องการให้ทนายตรวจว่าคำขอของคุณครบหรือยัง ติดต่อสำนักงาน ได้ก่อนยื่นฟ้อง หรือระหว่างที่ยังแก้ไขคำฟ้องได้ตามมาตรา 180
คำถามที่พบบ่อย
ไม่ได้ขอค่าเลี้ยงชีพในคดีหย่า ฟ้องภายหลังได้ไหม?
ไม่ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1526 วรรคสองกำหนดว่าสิทธิเรียกร้องค่าเลี้ยงชีพสิ้นสุด ถ้าไม่ได้ฟ้องหรือฟ้องแย้งในคดีหย่านั้น ถ้าคดียังไม่ถึงวันชี้สองสถาน หรือยังไม่ถึงเจ็ดวันก่อนวันสืบพยานในคดีที่ไม่มีการชี้สองสถาน ให้รีบปรึกษาเรื่องการแก้ไขคำฟ้อง
ถูกฟ้องหย่า จะขอค่าเลี้ยงชีพได้อย่างไร?
ฟ้องแย้งมาในคำให้การตาม ป.วิ.พ. มาตรา 177 โดยทั่วไปต้องฟ้องแย้งขอหย่าโดยอ้างเหตุที่เป็นความผิดของโจทก์ฝ่ายเดียว และแสดงว่าการหย่าทำให้คุณยากจนลง ควรยื่นพร้อมคำให้การ ถ้ายื่นคำให้การไปแล้วโดยยังไม่ได้ฟ้องแย้ง อาจขอแก้ไขคำให้การได้ภายในกำหนดตามมาตรา 179 และ 180 จึงควรรีบปรึกษาทนาย
ขอเงินจำนวนสูงไว้ก่อน ศาลจะลดเองหรือเปล่า?
ศาลให้ตามที่พิสูจน์ได้และตามดุลพินิจ ไม่ใช่ตามจำนวนที่ขอ ตัวเลขที่ไม่มีหลักฐานรองรับไม่ได้ช่วยคดี และสำหรับคำขอที่คิดค่าธรรมเนียมศาลตามทุนทรัพย์ เช่น ค่าทดแทน ตัวเลขที่สูงเกินจริงอาจทำให้ค่าธรรมเนียมสูงขึ้นโดยไม่จำเป็น ควรตั้งตัวเลขจากรายจ่ายและรายได้จริง
ไม่ได้ขอแบ่งสินสมรสในคดีหย่า ทรัพย์หายไปไหม?
ไม่หายไป ยังฟ้องขอแบ่งสินสมรสภายหลังได้ แต่ต้องเริ่มคดีใหม่ มีเรื่องอายุความ และระหว่างนั้นทรัพย์อาจถูกโอนไป การขอพร้อมคดีหย่าจึงมักคุ้มครองสิทธิได้ดีกว่า
ต้องขอคุ้มครองชั่วคราวไว้ในคำฟ้องเลยหรือไม่?
ยื่นเป็นคำขอพร้อมคำฟ้อง หรือในเวลาใดก่อนพิพากษาก็ได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 254 ถ้ามีสัญญาณว่าทรัพย์จะถูกโอน ควรยื่นพร้อมคำฟ้อง ส่วนค่าเลี้ยงดูหรือที่พักระหว่างคดี ขอคำสั่งชั่วคราวตาม ป.พ.พ. มาตรา 1530 ได้
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
