ไม่สิ้นสุด การสมรสสิ้นสุดได้เพียงด้วยความตาย การหย่า หรือศาลพิพากษาให้เพิกถอนตาม ป.พ.พ. มาตรา 1501 ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าการที่สามีไปบวชไม่ทำให้การสมรสขาดจากกัน ภรรยาจึงยังขอแบ่งสินสมรสและเป็นทายาทโดยธรรมของสามีได้ แต่ทรัพย์ที่สามีได้มาระหว่างบวชอยู่ใต้กฎพิเศษเรื่องทรัพย์ของพระภิกษุ
ภรรยาหลายคนที่สามีออกบวชระยะยาวไม่แน่ใจในสถานะของตัวเอง บางคนถูกญาติฝ่ายสามีบอกว่าบวชแล้วถือว่าขาดจากกัน บางคนเกรงว่าเมื่อสามีมรณภาพ ทรัพย์ทั้งหมดจะตกเป็นของวัด บทความนี้ตอบเฉพาะสองคำถาม คือการบวชกระทบสถานะการสมรสหรือไม่ และภรรยามีสิทธิในทรัพย์สินของสามีที่เป็นพระแค่ไหน ทั้งระหว่างที่ท่านยังมีชีวิตและเมื่อมรณภาพ
การสิ้นสุดของการสมรสตามกฎหมายคืออะไร?
การสิ้นสุดของการสมรสคือเหตุที่กฎหมายกำหนดให้ความเป็นสามีภรรยายุติลง ซึ่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1501 กำหนดไว้สามเหตุ ได้แก่ ความตาย การหย่า และศาลพิพากษาให้เพิกถอนการสมรส
การอุปสมบทไม่อยู่ในสามเหตุนี้ การแยกกันอยู่ การไม่ติดต่อกัน หรือการที่ฝ่ายหนึ่งถือเพศบรรพชิต จึงไม่ทำให้ทะเบียนสมรสสิ้นผล หลักเดียวกันนี้ใช้กับคู่ที่แยกกันอยู่โดยไม่หย่าด้วย ดู แยกกันอยู่หลายปีแต่ไม่ได้จดทะเบียนหย่า รับมรดกคู่สมรสได้ไหม
สามีบวชเป็นพระแล้วการสมรสสิ้นสุดไหม?
ไม่สิ้นสุด ตราบใดที่ยังไม่มีการจดทะเบียนหย่าหรือคำพิพากษาให้หย่า สามีที่บวชกับภรรยายังเป็นคู่สมรสกันตามกฎหมาย ผลที่ตามมามีดังนี้
- ภรรยายังเป็นเจ้าของสินสมรสครึ่งหนึ่ง การบวชของสามีไม่ทำให้สินสมรสกลายเป็นของสามีฝ่ายเดียวหรือของวัด
- นิติกรรมสำคัญเกี่ยวกับสินสมรสที่กฎหมายกำหนดให้คู่สมรสจัดการร่วมกันหรือได้รับความยินยอมจากอีกฝ่าย เช่น การขายหรือจำนองที่ดิน ยังต้องได้รับความยินยอมจากสามีแม้ท่านจะบวชอยู่
- ทั้งสองฝ่ายสมรสใหม่ไม่ได้จนกว่าการสมรสเดิมจะสิ้นสุด
- เมื่อฝ่ายใดตาย อีกฝ่ายเป็นทายาทโดยธรรมในฐานะคู่สมรส
หากภรรยาไม่ประสงค์คงสถานะสมรสไว้ ต้องดำเนินการหย่าตามกฎหมาย คือจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอม หรือฟ้องหย่าเมื่อมีเหตุตามมาตรา 1516 การบวชจะเข้าเหตุฟ้องหย่าข้อใดหรือไม่ ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละครอบครัว
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร?
ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ตรงประเด็นในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 135/2498 ว่าการที่สามีไปบวชไม่ทำให้การสมรสขาดจากกัน
ตำรากฎหมายมรดกอ้างคำพิพากษานี้ประกอบหลักที่ว่า คู่สมรสที่จะมีสิทธิขอแบ่งทรัพย์สินระหว่างสามีภรรยาและเป็นทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 วรรคสอง คือคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสโดยชอบ และยังคงมีสิทธินั้นอยู่จนกว่าการสมรสจะสิ้นสุดตามมาตรา 1501 แหล่งข้อมูลที่ใช้เขียนบทความนี้มีเพียงข้อวินิจฉัยโดยย่อ ไม่มีรายละเอียดข้อเท็จจริงของคดี จึงขอสรุปเฉพาะหลักกฎหมาย
ภรรยามีสิทธิรับมรดกของสามีที่มรณภาพขณะเป็นพระแค่ไหน?
ภรรยามีสิทธิเต็มที่ในทรัพย์ที่สามีมีอยู่ก่อนบวช แต่ทรัพย์ที่ท่านได้มาระหว่างครองสมณเพศโดยหลักตกเป็นสมบัติของวัด กฎหมายแยกทรัพย์ของพระภิกษุเป็นสองกลุ่มตามมาตรา 1623 และมาตรา 1624
| ทรัพย์สิน | ตกแก่ใครเมื่อสามีมรณภาพขณะเป็นพระ |
|---|---|
| สินสมรสที่มีอยู่ก่อนบวช | แบ่งครึ่งก่อน ครึ่งหนึ่งเป็นของภรรยาอยู่แล้ว อีกครึ่งเป็นมรดกตกแก่ทายาทโดยธรรมซึ่งรวมถึงภรรยา |
| สินส่วนตัวของสามีที่มีอยู่ก่อนบวช | เป็นมรดกตกแก่ทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1624 ภรรยาได้ส่วนแบ่งตามมาตรา 1635 |
| ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างบวช เช่น ปัจจัยที่มีผู้ถวาย | ตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนาตามมาตรา 1623 เว้นแต่ท่านจำหน่ายไประหว่างมีชีวิตหรือทำพินัยกรรมไว้ |
ส่วนแบ่งของภรรยาในกองมรดกขึ้นกับว่าสามีมีทายาทลำดับใดเหลืออยู่ เช่น ถ้ามีลูก ภรรยาได้ส่วนแบ่งเท่ากับลูกหนึ่งคน อ่านรายละเอียดได้ใน ส่วนแบ่งมรดกของคู่สมรส และขั้นตอนการแยกสินสมรสออกก่อนอยู่ใน แยกสินสมรสก่อนแบ่งมรดก
มีประเด็นหนึ่งที่ต้องระวัง ทรัพย์บางอย่างเกิดขึ้นระหว่างบวชแต่มีที่มาจากสินสมรสเดิม เช่น ค่าเช่าหรือดอกเบี้ยจากทรัพย์ที่เป็นสินสมรส ฝ่ายภรรยาอาจโต้แย้งว่าเป็นสินสมรส ขณะที่วัดอาจอ้างมาตรา 1623 ประเด็นนี้ต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเป็นรายคดี ภาพรวมของทรัพย์พระภิกษุดูได้ใน พระมรณภาพ ทรัพย์สินตกแก่วัดหรือญาติ
เอกสารที่ภรรยาควรเก็บไว้ตั้งแต่วันที่สามีบวช
- ใบสำคัญการสมรส และทะเบียนบ้าน
- หลักฐานวันอุปสมบทของสามี เช่น หนังสือสุทธิ เพื่อใช้แบ่งว่าทรัพย์ใดได้มาก่อนบวช
- โฉนดที่ดิน สมุดบัญชีเงินฝาก ทะเบียนรถ และหลักฐานการได้มาที่แสดงวันที่
- รายการเดินบัญชี ณ วันบวช เพื่อแยกเงินก่อนบวชออกจากเงินที่เข้ามาภายหลัง
ตัวอย่างสมมติ: นางอรทัยกับพระประเสริฐ
ตัวอย่างสมมติ นายประเสริฐกับนางอรทัยจดทะเบียนสมรสปี 2540 มีลูกสองคน ทั้งคู่ซื้อบ้านพร้อมที่ดินระหว่างสมรสราคา 4,000,000 บาท ปี 2562 นายประเสริฐอุปสมบทและจำพรรษาอยู่ต่างจังหวัดโดยไม่ได้หย่า ระหว่างบวชมีญาติโยมถวายปัจจัย ท่านฝากไว้ในบัญชีชื่อท่านรวม 300,000 บาท ปี 2569 ท่านมรณภาพโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม
นางอรทัยยังเป็นคู่สมรส บ้านเป็นสินสมรสที่มีอยู่ก่อนบวช ครึ่งหนึ่งมูลค่า 2,000,000 บาทเป็นของนางอรทัย อีกครึ่งเป็นมรดก แบ่งระหว่างนางอรทัยกับลูกสองคนคนละส่วนเท่ากัน คือคนละประมาณ 666,666 บาท ส่วนเงิน 300,000 บาทที่ได้มาระหว่างบวชโดยหลักตกเป็นสมบัติของวัด หากข้อเท็จจริงเปลี่ยนไป เช่น เงินในบัญชีบางส่วนเป็นเงินเก็บก่อนบวช ผลจะต่างออกไปและต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐานการเงิน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เข้าใจว่าสามีบวชแล้วเท่ากับหย่า แล้วไปอยู่กินหรือจัดงานแต่งกับคนใหม่ ทั้งที่ทะเบียนสมรสเดิมยังมีผล
- ปล่อยให้วัดหรือญาติรับทรัพย์ทั้งหมดไป โดยไม่แยกว่าทรัพย์ใดมีอยู่ก่อนบวชและเป็นสินสมรส
- ขายที่ดินสินสมรสโดยไม่มีความยินยอมของสามีที่บวชอยู่ ทำให้นิติกรรมเสี่ยงถูกเพิกถอน
- ไม่เก็บหลักฐานวันบวชและยอดทรัพย์ ณ วันบวช เมื่อมีข้อโต้แย้งกับวัดจึงพิสูจน์ไม่ได้ว่าทรัพย์ได้มาก่อนอุปสมบท
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อสามีบวชหรือมรณภาพขณะเป็นพระ
ความยากของเรื่องนี้อยู่ที่มีกฎหมายสามส่วนซ้อนกัน คือสินสมรส มรดก และทรัพย์ของพระภิกษุ และมีวัดเข้ามาเป็นผู้มีส่วนได้เสีย งานที่ทนายช่วยได้
- ตรวจสถานะการสมรสและจัดกลุ่มทรัพย์สินว่าเป็นสินสมรส สินส่วนตัวก่อนบวช หรือทรัพย์ที่ได้มาระหว่างบวช
- ยื่นขอตั้งผู้จัดการมรดก และชี้แจงต่อศาลหรือวัดด้วยพยานหลักฐานเรื่องวันที่ได้ทรัพย์มา
- จัดทำหนังสือให้ความยินยอมหรือหนังสือมอบอำนาจจากสามีที่บวชอยู่ สำหรับนิติกรรมเกี่ยวกับสินสมรส
- ให้คำปรึกษาเรื่องการหย่า หากคุณไม่ประสงค์คงสถานะสมรสไว้
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
สามีบวชมา 10 ปีแล้ว ถือว่าหย่ากันโดยอัตโนมัติไหม?
ไม่ถือ การสมรสสิ้นสุดได้เพียงด้วยความตาย การหย่า หรือศาลพิพากษาให้เพิกถอนตามมาตรา 1501 ไม่ว่าจะบวชนานเท่าใด หากไม่ได้จดทะเบียนหย่าหรือมีคำพิพากษาให้หย่า ทั้งสองยังเป็นคู่สมรสกัน
สามีมรณภาพขณะเป็นพระ ทรัพย์ทั้งหมดตกเป็นของวัดไหม?
ไม่ทั้งหมด เฉพาะทรัพย์ที่ท่านได้มาระหว่างครองสมณเพศเท่านั้นที่ตกเป็นสมบัติของวัดตามมาตรา 1623 ทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนบวชเป็นมรดกตกแก่ทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1624 และสินสมรสส่วนของภรรยาไม่ใช่มรดกตั้งแต่ต้น
ภรรยาขายที่ดินสินสมรสระหว่างที่สามีบวชได้ไหม?
ได้ แต่ต้องได้รับความยินยอมจากสามีตามหลักการจัดการสินสมรส เพราะการบวชไม่ได้ทำให้สามีพ้นจากการเป็นเจ้าของร่วม ท่านให้ความยินยอมเป็นหนังสือหรือมอบอำนาจได้โดยไม่ต้องสึก
ถ้าภรรยาตายก่อน สามีที่เป็นพระรับมรดกภรรยาได้ไหม?
ได้ ท่านยังเป็นทายาทโดยธรรมในฐานะคู่สมรส แต่มาตรา 1622 ห้ามพระภิกษุฟ้องเรียกมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม หากทายาทอื่นไม่ยอมแบ่งและต้องฟ้อง ท่านต้องสึกก่อนและฟ้องภายในอายุความ ดู พระภิกษุรับมรดก ต้องสึกก่อนฟ้อง
อยู่กินกับสามีโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส แล้วสามีไปบวช มีสิทธิรับมรดกไหม?
ไม่มีสิทธิในฐานะคู่สมรส เพราะทายาทโดยธรรมประเภทคู่สมรสต้องจดทะเบียนสมรสโดยชอบ สิ่งที่อาจเรียกร้องได้คือส่วนแบ่งในทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกันในฐานะเจ้าของรวม ซึ่งต้องพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐาน
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
