ฆ่าพี่น้องเพื่อหวังมรดกพ่อแม่คนเดียว ถูกกำจัดมิให้รับมรดกไหม?

ตามแนวอธิบายของตำรา การฆ่าพี่น้องซึ่งเป็นทายาทลำดับเดียวกันไม่ทำให้ถูกกำจัดจากมรดกของพ่อแม่ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1606 (1) เพราะพี่น้องไม่ใช่ผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตน แต่เป็นการตีความที่ยังโต้แย้งได้และขึ้นกับข้อเท็จจริง ผู้กระทำยังต้องรับผิดทางอาญาเต็มที่ และพ่อแม่ตัดมิให้รับมรดกได้เอง

เมื่อพี่น้องทำร้ายกันถึงชีวิตเพราะขัดแย้งเรื่องทรัพย์สินของพ่อแม่ ครอบครัวของผู้ตายมักถามว่าผู้ก่อเหตุยังจะได้มรดกของพ่อแม่อีกหรือ คำตอบทางกฎหมายมรดกขึ้นกับถ้อยคำ "ผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตน" ในกฎหมาย บทความนี้อธิบายความหมายของคำนั้นตามที่ตำราอธิบาย ข้อจำกัดของความเห็นดังกล่าว และทางที่ครอบครัวป้องกันไม่ให้ผู้กระทำได้ประโยชน์

"ผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตน" คืออะไร?

ตำราอธิบายว่าหมายถึงบุคคลที่ถ้ายังมีชีวิตอยู่ ผู้กระทำจะไม่ได้รับมรดกเลย และผู้กระทำจะได้รับมรดกก็ต่อเมื่อบุคคลนั้นตาย คำนี้อยู่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1606 (1) ซึ่งกำจัดผู้ที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่า "เจ้ามรดก หรือผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตน"

ตัวบทจึงคุ้มครองเจ้ามรดกเอง และผู้ที่อยู่ข้างหน้าผู้กระทำในลำดับการรับมรดก ตามที่ตำราอธิบาย ผู้ที่อยู่ลำดับเดียวกันหรือลำดับหลังไม่อยู่ในถ้อยคำนี้

หลักทั่วไปของมาตรา 1606 ทั้ง 5 ข้ออยู่ในบทความ ทายาทแบบไหนถูกกำจัดมิให้รับมรดกตามมาตรา 1606 ส่วนลำดับทายาทดูได้ที่ ไม่มีลูกไม่มีพินัยกรรม ใครรับมรดก ลำดับทายาท 6 ลำดับ

ฆ่าพี่น้องด้วยกัน ถูกกำจัดจากมรดกของพ่อแม่ไหม?

ตามแนวอธิบายของตำรา ไม่ถูกกำจัดตามมาตรา 1606 (1) เพราะบุตรทุกคนเป็นผู้สืบสันดาน ซึ่งเป็นทายาทลำดับเดียวกันและมีสิทธิรับมรดกพร้อมกัน พี่หรือน้องจึงไม่ใช่ผู้มีสิทธิได้รับมรดก "ก่อน" อีกคนหนึ่ง แม้ผู้กระทำจะลงมือเพื่อให้ตนได้ส่วนแบ่งมากขึ้นก็ตาม

เหตุผลของตำราคือ แม้พี่น้องคนนั้นยังมีชีวิตอยู่ ผู้กระทำก็ยังได้มรดกของพ่อแม่อยู่แล้ว ความตายของพี่น้องเปลี่ยนเพียงขนาดของส่วนแบ่ง ไม่ได้เปลี่ยนจากไม่มีสิทธิเป็นมีสิทธิ ตำราใช้เหตุผลเดียวกันกับอีก 2 กรณี

  • ฆ่าทายาทที่อยู่ลำดับหลังตน เช่น บุตรของเจ้ามรดกฆ่าป้าซึ่งเป็นพี่ของเจ้ามรดก ป้าไม่มีสิทธิก่อนบุตรอยู่แล้ว
  • ทายาทลำดับก่อนตนมีหลายคน แต่ฆ่าไปเพียงคนเดียว คนที่เหลือยังขวางอยู่ ผู้กระทำยังไม่ได้มรดกจากการกระทำนั้น

นี่คือความเห็นทางตำรา ตำราที่ใช้อ้างอิงไม่ได้ยกคำพิพากษาศาลฎีกามาสนับสนุนประเด็นนี้ และผลของการตีความเช่นนี้ขัดกับความรู้สึกเรื่องความเป็นธรรมอยู่ไม่น้อย จึงเป็นประเด็นที่ยังโต้แย้งได้ ศาลอาจพิจารณาถ้อยคำและเจตนารมณ์ของกฎหมายประกอบข้อเท็จจริงในแต่ละคดี จึงไม่ควรถือความเห็นนี้เป็นคำตอบสุดท้าย

อีกข้อที่ต้องแยกให้ชัด คือเรื่องนี้พูดถึงสิทธิรับมรดกเท่านั้น ความผิดฐานฆ่าผู้อื่นตามประมวลกฎหมายอาญาเป็นคนละเรื่อง ผู้กระทำต้องถูกดำเนินคดีและรับโทษตามกฎหมายอาญาไม่ว่าผลทางมรดกจะเป็นอย่างไร

กรณีใดที่ตำราเห็นว่าเข้าเหตุถูกกำจัด?

เข้าเหตุเมื่อผู้ถูกฆ่าเป็นเจ้ามรดกเอง หรือเป็นผู้ที่ขวางสิทธิของผู้กระทำอยู่จริง ตำรายกไว้ 2 ลักษณะ

ลักษณะแรกคือผู้มีสิทธิรับมรดกแทนที่ ฆ่าทายาทที่ตนจะเข้าแทนที่ เช่น หลานฆ่าบิดาของตนขณะที่ปู่ยังมีชีวิต เพื่อเข้ารับมรดกของปู่แทนที่บิดา ถ้าบิดายังอยู่ หลานไม่มีสิทธิในมรดกของปู่ บิดาจึงเป็นผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตน หลานถูกกำจัดมิให้รับมรดกของปู่

ลักษณะที่สองคือผู้รับพินัยกรรมที่อยู่ลำดับรอง ตำราเห็นว่าคำนี้ไม่จำกัดเฉพาะทายาทโดยธรรม เช่น พินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้คนที่หนึ่ง และกำหนดว่าถ้าคนที่หนึ่งตายก่อนเจ้ามรดกให้ทรัพย์ตกแก่คนที่สอง ถ้าคนที่สองฆ่าคนที่หนึ่งและต้องคำพิพากษาถึงที่สุด คนที่สองถูกกำจัดมิให้รับตามพินัยกรรม

ผู้ถูกกระทำฐานะเมื่อเทียบกับผู้กระทำผลต่อมรดกของเจ้ามรดกตามแนวตำรา
เจ้ามรดกเองเจ้ามรดกถูกกำจัด
พี่น้องร่วมบิดามารดา ในมรดกของพ่อแม่ทายาทลำดับเดียวกันไม่เข้ามาตรา 1606 (1) แต่ยังโต้แย้งได้
ป้าหรือลุง ในมรดกของพ่อแม่ตนทายาทลำดับหลังไม่เข้ามาตรา 1606 (1)
ทายาทลำดับก่อนเพียงคนเดียวจากหลายคนยังมีคนอื่นขวางอยู่ไม่เข้ามาตรา 1606 (1)
บิดาหรือมารดาที่ตนจะรับมรดกแทนที่ผู้มีสิทธิก่อนตนถูกกำจัดมิให้รับมรดกแทนที่
ผู้รับพินัยกรรมที่อยู่ก่อนตนตามข้อกำหนดผู้มีสิทธิก่อนตนถูกกำจัดมิให้รับตามพินัยกรรม

ทุกแถวที่ระบุว่าถูกกำจัด ต้องมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่ากระทำโดยเจตนาและโดยมิชอบด้วยกฎหมายก่อนเสมอ การทำให้ตายโดยประมาทไม่เข้าเหตุ ดู ทำให้เจ้ามรดกตายโดยประมาท ยังมีสิทธิรับมรดกได้ไหม

ถ้าไม่ถูกกำจัดตามข้อนี้ ผู้กระทำเสียอะไรบ้าง?

เสียหลายอย่าง และครอบครัวมีเครื่องมือทางกฎหมายที่ทำให้ผู้กระทำไม่ได้ประโยชน์จากการกระทำนั้น

  1. รับโทษทางอาญา ความผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยเจตนามีโทษหนัก และเป็นความผิดที่รัฐดำเนินคดีได้เองโดยไม่ขึ้นกับความประสงค์ของญาติ
  2. ถูกกำจัดจากมรดกของพี่น้องที่ถูกฆ่า ในกองมรดกของผู้ตาย ผู้ตายคือเจ้ามรดก ผู้กระทำที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดจึงเข้ามาตรา 1606 (1) โดยตรงสำหรับกองมรดกนั้น
  3. ไม่ได้มรดกพ่อแม่คนเดียวเสมอไป ถ้าพี่น้องที่ถูกฆ่ามีบุตร บุตรของเขาเข้ารับมรดกของปู่ย่าตายายแทนที่ได้ตามมาตรา 1639 ดู หลานรับมรดกแทนที่พ่อแม่ที่ตายก่อนปู่ย่า
  4. พ่อแม่ตัดมิให้รับมรดกได้ เจ้ามรดกที่ยังมีชีวิตตัดทายาทโดยธรรมได้ตามมาตรา 1608 โดยพินัยกรรมหรือหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ หรือทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้ผู้อื่น ดู ตัดลูกมิให้รับมรดกตามมาตรา 1608
  5. ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน ทายาทของผู้ตายเรียกค่าปลงศพและค่าขาดไร้อุปการะตามหลักละเมิดได้

ข้อ 4 สำคัญที่สุดในทางปฏิบัติ เพราะไม่ต้องพึ่งการตีความมาตรา 1606 (1) แต่ทำได้เฉพาะขณะพ่อแม่ยังมีชีวิตและมีสติสัมปชัญญะ

ตัวอย่างสมมติ: พี่ชายกับน้องสาว

ตัวอย่างสมมติ นายประเสริฐมีบุตร 2 คน คือ ธนากรและกมลวรรณ กมลวรรณมีบุตร 1 คน ปี 2566 ธนากรก่อเหตุทำให้กมลวรรณเสียชีวิตเพราะขัดแย้งเรื่องที่ดินของบิดา ศาลพิพากษาถึงที่สุดว่าธนากรฆ่าผู้อื่นโดยเจตนา ต่อมาปี 2569 นายประเสริฐเสียชีวิต มีทรัพย์มรดก 6 ล้านบาท

ถ้านายประเสริฐไม่ได้ทำเอกสารใดไว้ ตามแนวตำรา ธนากรยังเป็นทายาทโดยธรรมของบิดา เพราะกมลวรรณเป็นทายาทลำดับเดียวกัน แต่ธนากรไม่ได้ทรัพย์ทั้งหมด บุตรของกมลวรรณเข้ารับมรดกแทนที่มารดา กองมรดกจึงแบ่งเป็น 2 ส่วน ส่วนละ 3 ล้านบาท ฝ่ายบุตรของกมลวรรณยังยกข้อโต้แย้งเรื่องการตีความมาตรา 1606 (1) ให้ศาลวินิจฉัยได้ แต่ผลไม่แน่นอน

ถ้านายประเสริฐทำหนังสือตัดธนากรมิให้รับมรดกไว้ถูกต้องตามมาตรา 1608 ก่อนเสียชีวิต ธนากรไม่ได้อะไรจากกองมรดกนี้ และไม่ต้องโต้เถียงเรื่องความหมายของถ้อยคำในมาตรา 1606 (1) อีก ส่วนในกองมรดกของกมลวรรณเอง ธนากรถูกกำจัดอยู่แล้วในฐานะผู้ฆ่าเจ้ามรดก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เชื่อว่าคนฆ่าพี่น้องหมดสิทธิในมรดกพ่อแม่โดยอัตโนมัติ ตามแนวตำราไม่เป็นเช่นนั้น ครอบครัวจึงไม่ควรนิ่งเฉยและรอให้กฎหมายจัดการเอง
  • พ่อแม่ไม่ทำพินัยกรรมหรือหนังสือตัดมรดกไว้ เมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิตแล้ว ทายาทที่เหลือเหลือเพียงข้อโต้แย้งทางการตีความซึ่งผลไม่แน่นอน
  • ลืมสิทธิของบุตรผู้ตาย หลานมีสิทธิรับมรดกแทนที่และต้องมีผู้ดูแลผลประโยชน์ โดยเฉพาะเมื่อยังเป็นผู้เยาว์

ทนายช่วยอะไรได้บ้างในคดีที่ทายาททำร้ายกันถึงชีวิต

เรื่องนี้มีทั้งคดีอาญา คดีละเมิด และมรดกสองกอง คือกองของผู้ตายและกองของพ่อแม่ ผู้ที่ดำเนินการเองมักสับสนว่าสิทธิใดอยู่ในกองใด และพลาดช่วงที่พ่อแม่ยังทำเอกสารได้ งานที่ทนายทำได้ เช่น

  • ดูแลสิทธิของครอบครัวผู้ตายในคดีอาญา รวมถึงการเรียกค่าสินไหมทดแทน
  • จัดทำพินัยกรรมหรือหนังสือตัดมิให้รับมรดกให้พ่อแม่ที่ยังมีชีวิต ให้ถูกแบบและระบุตัวบุคคลชัดเจน
  • ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกและคัดค้านผู้ที่ไม่เหมาะสม ดู เหตุที่ผู้จัดการมรดกอาจถูกศาลสั่งถอน
  • วางข้อต่อสู้เรื่องการตีความมาตรา 1606 (1) และคำนวณส่วนแบ่งของหลานที่รับมรดกแทนที่

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ฆ่าพี่น้องแล้วยังได้มรดกพ่อแม่จริงหรือ?

ตามแนวอธิบายของตำรา ยังไม่ถูกกำจัดตามมาตรา 1606 (1) เพราะพี่น้องเป็นทายาทลำดับเดียวกัน ไม่ใช่ผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตน แต่เป็นความเห็นที่ยังโต้แย้งได้ และพ่อแม่ตัดมิให้รับมรดกได้เองตามมาตรา 1608

ผู้กระทำมีสิทธิรับมรดกของพี่น้องที่ตนฆ่าไหม?

ไม่มี เมื่อมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าฆ่าโดยเจตนา ในกองมรดกของผู้ตาย ผู้ตายเป็นเจ้ามรดก ผู้กระทำจึงถูกกำจัดตามมาตรา 1606 (1) โดยตรง

หลานฆ่าพ่อของตนเองเพื่อรับมรดกปู่แทนที่ ได้มรดกไหม?

ไม่ได้ ตำราเห็นว่าบิดาเป็นผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตน เพราะถ้าบิดายังอยู่หลานไม่มีสิทธิในมรดกของปู่ เมื่อต้องคำพิพากษาถึงที่สุด หลานจึงถูกกำจัดมิให้รับมรดกแทนที่

ลูกของพี่น้องที่ถูกฆ่ามีสิทธิในมรดกปู่ย่าตายายไหม?

มีสิทธิ บุตรของผู้ที่ตายก่อนเจ้ามรดกเข้ารับมรดกแทนที่บิดามารดาของตนได้ตามมาตรา 1639 และได้ส่วนแบ่งเท่าที่บิดามารดาควรได้ ผู้กระทำจึงไม่ได้มรดกทั้งหมดไปคนเดียว

พ่อแม่ควรทำอย่างไรถ้าไม่ต้องการให้ลูกที่ก่อเหตุได้มรดก?

ควรแสดงเจตนาตัดมิให้รับมรดกให้ชัดแจ้งตามมาตรา 1608 โดยพินัยกรรมหรือหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ หรือทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้บุคคลอื่น วิธีนี้ได้ผลแน่นอนกว่าการรอพึ่งการตีความมาตรา 1606 (1)

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ