ทั้งสองคนได้ทรัพย์ แต่คนละฐาน ภรรยาใหม่ที่ไม่จดทะเบียนเก็บส่วนครึ่งหนึ่งของทรัพย์ที่ตนร่วมทำมาหาได้กับผู้ตายไว้ได้ในฐานะเจ้าของรวม ภรรยาตามกฎหมายแตะส่วนนั้นไม่ได้ แต่ยังมีสิทธิในส่วนของผู้ตายในฐานะคู่สมรสและทายาทโดยธรรม
สถานการณ์นี้พบบ่อย ชายมีภรรยาจดทะเบียน แยกกันอยู่หลายปีโดยไม่หย่า แล้วมาอยู่กินกับหญิงอีกคนจนสร้างฐานะด้วยกัน เมื่อเขาเสียชีวิต ภรรยาตามกฎหมายถือทะเบียนสมรสมาขอทรัพย์ทั้งหมด ส่วนภรรยาใหม่เป็นคนที่อยู่ดูแลและทำมาหากินด้วยกันจริง บทความนี้ตอบเฉพาะคำถามว่าทรัพย์แต่ละส่วนเป็นของใคร โดยยึดแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 561/2510
สถานะของ "เมียหลวง" กับ "เมียใหม่" ตามกฎหมายคืออะไร?
ภรรยาที่จดทะเบียนสมรสและยังไม่หย่ายังเป็นคู่สมรสตามกฎหมาย ส่วนหญิงที่อยู่กินด้วยโดยไม่จดทะเบียนไม่ใช่คู่สมรสและไม่ใช่ทายาท การแยกกันอยู่นานเท่าใดก็ไม่ทำให้การสมรสสิ้นสุด เพราะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1501 ให้การสมรสสิ้นสุดด้วยความตาย การหย่า หรือศาลพิพากษาให้เพิกถอนเท่านั้น รายละเอียดอยู่ใน แยกกันอยู่หลายปีแต่ไม่ได้จดทะเบียนหย่า รับมรดกคู่สมรสได้ไหม
ฝ่ายภรรยาใหม่ สิทธิไม่ได้มาจากความเป็นภรรยา แต่มาจากความเป็นเจ้าของ ทรัพย์ที่เธอกับผู้ตายช่วยกันทำมาหาได้เป็นกรรมสิทธิ์รวมตามมาตรา 1356 และมาตรา 1357 สันนิษฐานว่าเจ้าของรวมมีส่วนเท่ากัน หลักทั่วไปของเรื่องนี้อยู่ใน สามีไม่จดทะเบียนตาย ขอแบ่งทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกันได้ไหม
ทรัพย์แต่ละส่วนตกเป็นของใคร?
ต้องแยกทรัพย์เป็นกอง ๆ ก่อน แล้วดูทีละกอง ไม่มีฝ่ายใดได้ทั้งหมดเพียงเพราะมีทะเบียนสมรส หรือเพราะเป็นคนอยู่ด้วยกันตอนตาย
| ทรัพย์สิน | ภรรยาตามกฎหมาย | ภรรยาใหม่ไม่จดทะเบียน |
|---|---|---|
| ส่วนของภรรยาใหม่ในทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกับผู้ตาย (โดยหลักครึ่งหนึ่ง) | ไม่มีสิทธิ | เป็นของเธอ ไม่ใช่มรดก |
| ส่วนของผู้ตายในทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกับภรรยาใหม่ | มีสิทธิในฐานะคู่สมรสและทายาท | ไม่มีสิทธิรับมรดก |
| สินสมรสที่ผู้ตายกับภรรยาตามกฎหมายมีอยู่เดิม | ได้ครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งเป็นมรดก | ไม่มีสิทธิ |
| ทรัพย์ส่วนตัวของภรรยาใหม่ที่มีมาก่อนหรือหามาเอง | ไม่มีสิทธิ | เป็นของเธอ |
| ทรัพย์ที่ผู้ตายทำพินัยกรรมยกให้ภรรยาใหม่ ภายในส่วนของผู้ตาย | ไม่ได้ส่วนนั้น | ได้ตามพินัยกรรม |
ข้อที่ต้องระวังคือส่วนของผู้ตายในทรัพย์ที่สร้างกับภรรยาใหม่ ทรัพย์ส่วนนี้ผู้ตายได้มาในขณะที่การสมรสกับภรรยาตามกฎหมายยังอยู่ โดยหลักจึงต้องพิจารณาเรื่องสินสมรสระหว่างผู้ตายกับภรรยาตามกฎหมายก่อน แล้วส่วนที่เหลือจึงเป็นมรดกแบ่งแก่ทายาท ซึ่งภรรยาตามกฎหมายเป็นทายาทด้วยคนหนึ่ง ประเด็นนี้ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ขั้นตอนการแยกดูได้ใน แยกสินสมรสก่อนแบ่งมรดก
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร?
ศาลฎีกาตัดสินว่าภรรยาตามกฎหมายที่แยกไปอยู่ต่างหากไม่มีสิทธิในทรัพย์ส่วนที่เป็นของภรรยาใหม่ ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 561/2510 ผู้ตายมีภรรยาโดยชอบด้วยกฎหมายอยู่ก่อน ต่อมาภรรยาแยกร้างไปอยู่ที่อื่นโดยไม่ได้หย่าขาดจากกัน โจทก์จึงมาอยู่กินกับผู้ตายฉันสามีภริยาโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย
ข้อเท็จจริงที่ศาลให้น้ำหนักมีสามข้อ
- โจทก์กับผู้ตายช่วยกันทำมาหากิน โดยภรรยาเดิมไม่ได้เข้ามาร่วมด้วย
- โจทก์นำทรัพย์ของตนเองมาให้ผู้ตายใช้หาดอกผล
- โจทก์ทำการค้าขาย และช่วยผู้ตายเก็บค่าเช่า
ศาลเห็นว่าพฤติการณ์เหล่านี้แสดงว่าผู้ตายกับโจทก์ทำมาหาได้ร่วมกัน ทั้งสองจึงเป็นเจ้าของรวมและมีส่วนเท่ากัน เมื่อผู้ตายตาย ภรรยาเดิมไม่มีสิทธิใด ๆ ในทรัพย์ส่วนที่เป็นของภรรยาใหม่
สิ่งที่คำพิพากษานี้ไม่ได้บอกคือ ภรรยาใหม่ได้ส่วนของผู้ตายด้วย ส่วนของผู้ตายยังต้องแบ่งตามกฎหมายครอบครัวและกฎหมายมรดกต่อไป และภรรยาใหม่ไม่ใช่ทายาทตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 524/2506 ซึ่งอธิบายไว้ใน อยู่กินกันไม่จดทะเบียนสมรส มีสิทธิรับมรดกคู่ชีวิตไหม
แต่ละฝ่ายต้องพิสูจน์อะไร และต้องทำอะไรก่อน?
ภรรยาใหม่ต้องพิสูจน์ว่าทรัพย์ได้มาจากการทำมาหากินร่วมกับผู้ตายจริง ส่วนภรรยาตามกฎหมายต้องแสดงสถานะคู่สมรสและพิสูจน์ว่าทรัพย์ชิ้นใดเป็นส่วนของผู้ตาย สิ่งที่ควรทำตามลำดับมีดังนี้
- ขอคัดทะเบียนสมรสและทะเบียนหย่า เพื่อยืนยันว่าการสมรสเดิมยังอยู่หรือสิ้นสุดไปแล้ว
- ทำบัญชีทรัพย์ของผู้ตาย แยกว่าชิ้นใดได้มาช่วงอยู่กับใคร และใครมีส่วนในการหามา
- เก็บหลักฐานการทำมาหาได้ เช่น รายการเดินบัญชี สัญญากู้ร่วม ทะเบียนพาณิชย์ บัญชีร้าน ใบเสร็จค่าเช่า พยานลูกค้าหรือลูกจ้าง
- ตรวจว่ามีพินัยกรรมหรือไม่ เพราะพินัยกรรมเปลี่ยนผลในส่วนของผู้ตายได้ทั้งหมด
- ติดตามการขอตั้งผู้จัดการมรดก ฝ่ายที่ยื่นก่อนมักได้ถือเอกสารและจัดการทรัพย์ อีกฝ่ายจึงควรใช้สิทธิคัดค้านหรือแจ้งสิทธิของตนให้ทัน
ลูกของผู้ตายเป็นอีกกลุ่มที่ต้องนับ ลูกที่เกิดกับภรรยาตามกฎหมายเป็นทายาทชั้นผู้สืบสันดาน ส่วนลูกที่เกิดกับภรรยาใหม่จะเป็นทายาทได้เมื่อบิดารับรองแล้วตามมาตรา 1627 ดู ลูกนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้วรับมรดกได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: นายสมชัย นางอรุณี และนางพิมพ์
ตัวอย่างสมมติ นายสมชัยจดทะเบียนสมรสกับนางอรุณีปี 2540 แยกกันอยู่ตั้งแต่ปี 2550 โดยไม่หย่าและไม่มีลูกด้วยกัน ปี 2552 นายสมชัยมาอยู่กินกับนางพิมพ์ ทั้งสองเปิดร้านวัสดุก่อสร้าง นางพิมพ์นำเงินเก็บของตนมาลงทุนและดูแลบัญชีร้าน ต่อมาซื้อที่ดินพร้อมอาคารร้านมูลค่า 6,000,000 บาท ใส่ชื่อนายสมชัย มีลูกด้วยกัน 1 คน ซึ่งนายสมชัยให้ใช้นามสกุลและส่งเสียเลี้ยงดูมาตลอด ปี 2568 นายสมชัยเสียชีวิต ไม่มีพินัยกรรม
นางพิมพ์มีสิทธิขอแยกส่วนของตน 3,000,000 บาทออกก่อนในฐานะเจ้าของรวม นางอรุณีเรียกร้องส่วนนี้ไม่ได้ อีก 3,000,000 บาทเป็นส่วนของนายสมชัย ซึ่งโดยหลักต้องพิจารณาสิทธิของนางอรุณีในฐานะคู่สมรสก่อน แล้วที่เหลือเป็นมรดกแบ่งระหว่างนางอรุณีกับลูกที่นายสมชัยรับรองแล้ว นางพิมพ์ไม่มีส่วนในมรดก ตัวเลขสุดท้ายของแต่ละคนขึ้นกับพยานหลักฐานเรื่องที่มาของทรัพย์
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ภรรยาตามกฎหมายเข้าใจว่ามีทะเบียนสมรสแล้วได้ทั้งหมด ส่วนของเจ้าของรวมอีกคนไม่ใช่ทรัพย์ของผู้ตาย จึงไม่อยู่ในกองที่จะแบ่ง
- ภรรยาใหม่เข้าใจว่าอยู่ด้วยกันจนตายแล้วได้ทั้งหมด เธอได้เฉพาะส่วนของตน ส่วนของผู้ตายตกแก่คู่สมรสและทายาท
- ไม่แยกทรัพย์ตามช่วงเวลา ทรัพย์ที่ได้มาก่อนแยกกันอยู่กับทรัพย์ที่สร้างกับภรรยาใหม่มีผลต่างกัน ต้องแยกให้ชัดก่อนเจรจา
- ปล่อยให้อีกฝ่ายจัดการมรดกฝ่ายเดียว โดยไม่แจ้งสิทธิ ทำให้ทรัพย์ถูกโอนหรือขายก่อนที่ส่วนของตนจะถูกแยกออก
ทนายช่วยอะไรได้บ้างในกรณีนี้
คดีลักษณะนี้มีผู้อ้างสิทธิอย่างน้อยสามฝ่าย คือภรรยาตามกฎหมาย ภรรยาใหม่ และลูก แต่ละฝ่ายใช้ฐานกฎหมายต่างกัน คนที่ดำเนินการเองมักอ้างผิดฐาน หรือขาดหลักฐานในจุดที่ศาลให้น้ำหนัก ทนายช่วยได้ดังนี้
- จัดกองทรัพย์และประเมินว่าทรัพย์ชิ้นใดเป็นกรรมสิทธิ์รวม สินสมรส หรือมรดก
- รวบรวมและจัดลำดับพยานหลักฐานเรื่องการทำมาหาได้ร่วมกัน ตามแนวที่ศาลฎีกาเคยให้น้ำหนัก
- ยื่นหรือคัดค้านคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก และขอคุ้มครองทรัพย์ระหว่างคดีเมื่อมีเหตุ เหตุผลที่เรื่องนี้สำคัญดูได้ใน ทำไมต้องมีผู้จัดการมรดก
- เจรจาทำสัญญาประนีประนอมระหว่างทุกฝ่าย เพื่อไม่ต้องสู้คดีหลายปี
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
เมียหลวงแยกกันอยู่มา 20 ปี ยังมีสิทธิรับมรดกสามีไหม?
มี ตราบที่ยังไม่ได้จดทะเบียนหย่าหรือไม่มีคำพิพากษาให้หย่า เธอยังเป็นคู่สมรสตามกฎหมาย จึงมีสิทธิในสินสมรสและเป็นทายาทโดยธรรมของสามี ระยะเวลาที่แยกกันอยู่ไม่ทำให้สิทธินี้หมดไป
เมียใหม่ที่ไม่จดทะเบียนมีสิทธิรับมรดกไหม?
ไม่มี เพราะไม่ใช่คู่สมรสตามกฎหมาย จึงไม่ใช่ทายาทโดยธรรม สิทธิของเธอคือขอแยกส่วนของตนในทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกับผู้ตาย และรับทรัพย์ตามพินัยกรรมถ้าผู้ตายทำไว้ให้
เมียหลวงฟ้องเอาทรัพย์ที่สามีสร้างกับเมียใหม่ทั้งหมดได้ไหม?
ไม่ได้ทั้งหมด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 561/2510 วางหลักว่าภรรยาเดิมไม่มีสิทธิในส่วนที่เป็นของภรรยาใหม่ซึ่งเป็นเจ้าของรวม เธอเรียกร้องได้เฉพาะส่วนที่เป็นของสามี
ทรัพย์ใส่ชื่อเมียใหม่คนเดียว เมียหลวงเรียกร้องได้ไหม?
ขึ้นกับข้อเท็จจริง ถ้าพิสูจน์ได้ว่าทรัพย์นั้นผู้ตายร่วมหามาด้วย ส่วนของผู้ตายก็ยังเป็นทรัพย์ที่คู่สมรสและทายาทเรียกร้องได้ แต่ภาระการพิสูจน์อยู่ที่ฝ่ายที่อ้าง ศาลพิจารณาเป็นรายคดี
ลูกของเมียใหม่มีสิทธิรับมรดกพ่อไหม?
มี ถ้าบิดารับรองว่าเป็นบุตรแล้ว เช่น ให้ใช้นามสกุล ส่งเสียเลี้ยงดู หรือแสดงต่อคนทั่วไปว่าเป็นลูก ลูกจะถือเป็นผู้สืบสันดานและรับมรดกได้เท่ากับลูกที่เกิดจากภรรยาตามกฎหมาย
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
