ไม่มีสิทธิ ลูกที่คู่สมรสมีกับคนอื่นไม่ใช่ผู้สืบสันดานของพ่อเลี้ยงหรือแม่เลี้ยง จึงไม่เป็นทายาทโดยธรรมตาม ป.พ.พ. มาตรา 1629 แม้จะเลี้ยงดูกันมาตั้งแต่เด็กหรือใช้นามสกุลเดียวกัน ทางที่จะได้รับทรัพย์มีสองทาง คือพ่อเลี้ยงแม่เลี้ยงทำพินัยกรรมยกให้ หรือจดทะเบียนรับเป็นบุตรบุญธรรม
ครอบครัวที่พ่อหรือแม่แต่งงานใหม่มีอยู่มาก เด็กหลายคนโตมากับพ่อเลี้ยงหรือแม่เลี้ยงและเรียกกันว่าพ่อแม่ลูกมาตลอดชีวิต เมื่อพ่อเลี้ยงหรือแม่เลี้ยงเสียชีวิต จึงเกิดคำถามว่าลูกติดมีส่วนในมรดกหรือไม่ และจะสู้กับลูกแท้ ๆ หรือญาติของผู้ตายได้เพียงใด บทความนี้ตอบเฉพาะสถานการณ์นี้ พร้อมวิธีที่ครอบครัวควรเตรียมไว้ล่วงหน้า
ลูกติดภรรยาหรือลูกติดสามี ในทางกฎหมายมรดกคืออะไร?
ลูกติด คือบุตรที่คู่สมรสของเจ้ามรดกมีกับบุคคลอื่น ในทางกฎหมายมรดก เด็กคนนี้เป็นผู้สืบสันดานของพ่อหรือแม่แท้ ๆ ของตนเท่านั้น ไม่ได้เป็นผู้สืบสันดานของพ่อเลี้ยงหรือแม่เลี้ยง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1629 กำหนดทายาทโดยธรรมไว้ 6 ลำดับ เริ่มจากผู้สืบสันดาน และให้คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นทายาทโดยธรรมด้วย ผู้สืบสันดานในที่นี้หมายถึงลูกหลานที่สืบสายโลหิตจากเจ้ามรดก และมาตรา 1627 ให้ถือว่าบุตรนอกสมรสที่บิดารับรองแล้วและบุตรบุญธรรมเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรชอบด้วยกฎหมาย ลูกติดของคู่สมรสไม่อยู่ในกลุ่มใดเลย
ความสัมพันธ์ระหว่างลูกติดกับพ่อเลี้ยงแม่เลี้ยงเป็นเพียงความเกี่ยวพันทางการสมรส เช่นเดียวกับลูกเขยหรือลูกสะใภ้ ซึ่งกฎหมายไม่ให้สิทธิรับมรดกโดยธรรมเช่นกัน ดูลำดับทายาททั้งหมดได้ใน ลำดับทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ
ลูกติดมีสิทธิรับมรดกพ่อเลี้ยงแม่เลี้ยงไหม ถ้าไม่มีพินัยกรรม?
ไม่มีสิทธิ ไม่ว่าจะอยู่ร่วมบ้านกันมานานเท่าใด เป็นผู้ดูแลยามเจ็บป่วย หรือพ่อเลี้ยงแม่เลี้ยงไม่มีลูกของตนเองเลยก็ตาม ถ้าผู้ตายไม่มีลูก มรดกจะไปยังทายาทลำดับถัดไป เช่น พ่อแม่หรือพี่น้องของผู้ตาย ร่วมกับคู่สมรสที่ยังมีชีวิต
| สถานะของเด็ก | สิทธิรับมรดกของพ่อเลี้ยงแม่เลี้ยง |
|---|---|
| ลูกติดของคู่สมรส ไม่ได้ทำอะไรเพิ่มเติม | ไม่มี |
| ลูกติดที่ใช้นามสกุลพ่อเลี้ยง หรือมีชื่อในทะเบียนบ้านเดียวกัน | ไม่มี |
| ลูกติดที่พ่อเลี้ยงแม่เลี้ยงทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้ | มี ในฐานะผู้รับพินัยกรรม ตามที่พินัยกรรมระบุ |
| ลูกติดที่จดทะเบียนเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว | มี ในฐานะผู้สืบสันดานเหมือนบุตรชอบด้วยกฎหมาย |
| เด็กที่แท้จริงเป็นลูกทางสายเลือดของผู้ตาย เกิดก่อนพ่อแม่จดทะเบียนสมรส | มี เพราะเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายเมื่อพ่อแม่สมรสกันภายหลัง |
แถวสุดท้ายเป็นกรณีที่คนภายนอกมักเรียกผิดว่าลูกติด เด็กที่เกิดจากชายหญิงคู่เดียวกันก่อนจดทะเบียนสมรสไม่ใช่ลูกติด เมื่อพ่อแม่จดทะเบียนสมรสกันภายหลัง เด็กมีฐานะเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของทั้งสองฝ่าย
ลูกติดยังคงมีสิทธิรับมรดกของพ่อและแม่แท้ ๆ ของตนตามปกติ สิทธินี้ไม่หายไปเพราะพ่อหรือแม่แต่งงานใหม่ และไม่หายไปแม้จะไปเป็นบุตรบุญธรรมของผู้อื่น
ทำอย่างไรให้ลูกติดได้รับทรัพย์ของพ่อเลี้ยงแม่เลี้ยง?
ต้องลงมือทำขณะพ่อเลี้ยงหรือแม่เลี้ยงยังมีชีวิตและมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ โดยมีสามทางหลัก
- ทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้ กำหนดได้ว่าจะให้ทรัพย์ใดหรือสัดส่วนเท่าใด และแก้ไขได้ตลอดชีวิตของผู้ทำ พินัยกรรมต้องทำตามแบบที่กฎหมายกำหนด และผู้รับทรัพย์รวมถึงคู่สมรสของผู้รับต้องไม่ลงชื่อเป็นพยานหรือเป็นผู้เขียน
- จดทะเบียนรับเป็นบุตรบุญธรรม เมื่อจดทะเบียนแล้วเด็กมีฐานะอย่างเดียวกับบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับ และรับมรดกได้เท่ากับลูกคนอื่น
- ยกทรัพย์ให้ขณะมีชีวิต ซึ่งมีผลทันที แต่เรียกคืนได้ยากและอาจมีภาระค่าธรรมเนียมและภาษี
เงื่อนไขหลักของการรับบุตรบุญธรรมตาม ป.พ.พ.
- ผู้รับต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 25 ปี และแก่กว่าผู้ที่จะเป็นบุตรบุญธรรมอย่างน้อย 15 ปี
- ถ้าผู้ที่จะเป็นบุตรบุญธรรมมีอายุตั้งแต่ 15 ปีขึ้นไป ต้องให้ความยินยอมด้วยตนเอง
- ถ้าเป็นผู้เยาว์ ต้องได้รับความยินยอมจากบิดาและมารดาของเด็ก
- ผู้รับที่มีคู่สมรสต้องได้รับความยินยอมจากคู่สมรส
- การรับบุตรบุญธรรมสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนตามกฎหมาย การเลี้ยงดูกันเฉย ๆ ไม่มีผล
กรณีเด็กยังเป็นผู้เยาว์มีขั้นตอนตามกฎหมายเฉพาะเพิ่มเติม จึงควรตรวจสอบกับหน่วยงานที่รับจดทะเบียนก่อน สิทธิของบุตรบุญธรรมในเรื่องอื่นอ่านได้ใน ลูกเขย ลูกสะใภ้ บุตรบุญธรรม กับการรับมรดกแทนที่ และ บุตรบุญธรรมกับพี่น้องของเจ้ามรดก ใครมีสิทธิรับมรดก
ลำดับการตายมีผลต่อสิ่งที่ลูกติดได้รับอย่างไร?
มีผลมาก เพราะลูกติดได้ทรัพย์ผ่านพ่อหรือแม่แท้ ๆ ของตนเท่านั้น ถ้าพ่อเลี้ยงตายก่อน แม่ซึ่งเป็นคู่สมรสได้สินสมรสส่วนของตนครึ่งหนึ่ง และได้ส่วนแบ่งมรดกในฐานะคู่สมรส เมื่อแม่เสียชีวิตในภายหลัง ทรัพย์เหล่านั้นจึงตกทอดมาถึงลูกติดในฐานะลูกของแม่
แต่ถ้าแม่ตายก่อน มรดกของแม่ส่วนหนึ่งตกแก่พ่อเลี้ยงในฐานะคู่สมรส เมื่อพ่อเลี้ยงเสียชีวิตตามไป ทรัพย์ส่วนนั้นไปยังทายาทของพ่อเลี้ยง ลูกติดไม่มีส่วน ครอบครัวที่แม่อายุมากกว่าหรือสุขภาพไม่ดีจึงควรวางแผนไว้ก่อน วิธีคิดส่วนแบ่งดูได้ใน ส่วนแบ่งมรดกของคู่สมรส และ แยกสินสมรสก่อนแบ่งมรดก
ตัวอย่างสมมติ: ครอบครัวของคุณวิชัย
ตัวอย่างสมมติ คุณวิชัยจดทะเบียนสมรสกับคุณอรทัย ซึ่งมีลูกสาวติดมาหนึ่งคนชื่อน้องมุก อายุ 6 ปี ต่อมาทั้งสองมีลูกชายด้วยกันชื่อน้องภูมิ คุณวิชัยเลี้ยงน้องมุกเหมือนลูกและให้ใช้นามสกุลของตน แต่ไม่เคยจดทะเบียนรับเป็นบุตรบุญธรรม ยี่สิบปีต่อมาคุณวิชัยเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม พ่อแม่ของเขาเสียชีวิตไปก่อนแล้ว ทรัพย์ทั้งหมดเป็นสินสมรสมูลค่า 8,000,000 บาท
ขั้นแรกแยกสินสมรส คุณอรทัยได้ส่วนของตน 4,000,000 บาท อีก 4,000,000 บาทเป็นมรดกของคุณวิชัย ทายาทโดยธรรมมีสองคน คือน้องภูมิในฐานะบุตร และคุณอรทัยในฐานะคู่สมรสซึ่งได้ส่วนแบ่งเท่ากับบุตร ทั้งสองได้คนละ 2,000,000 บาท น้องมุกไม่ได้รับมรดกจากคุณวิชัยเลย
ถ้าคุณวิชัยจดทะเบียนรับน้องมุกเป็นบุตรบุญธรรมไว้ มรดก 4,000,000 บาทจะแบ่งสามส่วนเท่ากันระหว่างคุณอรทัย น้องภูมิ และน้องมุก หรือถ้าทำพินัยกรรมไว้ น้องมุกก็ได้ตามที่พินัยกรรมกำหนด
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เข้าใจว่าใช้นามสกุลเดียวกันแล้วเป็นลูกตามกฎหมาย การเปลี่ยนนามสกุลหรือมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านเดียวกันไม่ก่อสิทธิรับมรดก
- เชื่อคำพูดว่าจะยกทรัพย์ให้ คำสัญญาด้วยวาจาหรือข้อความในแชตไม่ใช่พินัยกรรม เมื่อผู้พูดเสียชีวิต ทายาทโดยธรรมไม่มีหน้าที่ต้องทำตาม
- คิดว่าพี่น้องต่างพ่อหรือต่างแม่จะแบ่งให้เอง การแบ่งให้เป็นความสมัครใจของทายาท หากเขาไม่ให้ ลูกติดไม่มีสิทธิฟ้องเรียก
- รอจนพ่อเลี้ยงแม่เลี้ยงป่วยหนักจึงเริ่มทำเอกสาร พินัยกรรมที่ทำขณะผู้ทำไม่มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์เสี่ยงถูกทายาทอื่นโต้แย้ง
ทนายช่วยอะไรได้บ้างสำหรับครอบครัวที่มีลูกติด
เรื่องนี้แก้ไขได้เฉพาะก่อนพ่อเลี้ยงหรือแม่เลี้ยงเสียชีวิต หลังจากนั้นลูกติดแทบไม่มีข้อต่อสู้เหลืออยู่ งานที่ทนายช่วยได้
- ร่างพินัยกรรมให้ถูกแบบ ระบุทรัพย์และผู้รับให้ชัด โดยแยกสินส่วนตัวกับสินสมรสให้ถูกต้อง เพราะผู้ทำพินัยกรรมยกให้ได้เฉพาะส่วนของตน ดู สามีทำพินัยกรรมยกบ้านสินสมรสให้บุคคลอื่นได้หรือไม่
- ตรวจเงื่อนไขและเตรียมเอกสารจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม รวมถึงเรื่องความยินยอมของพ่อหรือแม่แท้ ๆ อีกฝ่ายหนึ่ง
- เปรียบเทียบผลของแต่ละทางเลือก ทั้งพินัยกรรม การรับบุตรบุญธรรม และการให้ขณะมีชีวิต ให้เหมาะกับครอบครัว
- กรณีเจ้ามรดกเสียชีวิตแล้ว ตรวจว่าลูกติดมีสิทธิทางอื่นหรือไม่ เช่น สิทธิในมรดกของพ่อแม่แท้ ๆ หรือสิทธิในฐานะเจ้าของรวมในทรัพย์ที่ร่วมออกเงินซื้อ
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
พ่อเลี้ยงเลี้ยงมาตั้งแต่เด็กและไม่มีลูกของตัวเอง ลูกติดจะได้มรดกไหม?
ไม่ได้ถ้าไม่มีพินัยกรรมและไม่ได้จดทะเบียนรับเป็นบุตรบุญธรรม มรดกของพ่อเลี้ยงจะตกแก่คู่สมรสร่วมกับทายาทลำดับถัดไป เช่น พ่อแม่หรือพี่น้องของพ่อเลี้ยง
ใช้นามสกุลของพ่อเลี้ยงแล้ว ถือเป็นบุตรบุญธรรมหรือยัง?
ยังไม่ถือ การรับบุตรบุญธรรมต้องจดทะเบียนตามกฎหมายจึงจะสมบูรณ์ การใช้นามสกุลร่วมกันหรือการอุปการะเลี้ยงดูไม่ทำให้เกิดสิทธิรับมรดก
จดทะเบียนเป็นบุตรบุญธรรมของพ่อเลี้ยงแล้ว ยังรับมรดกพ่อแท้ ๆ ได้ไหม?
ได้ บุตรบุญธรรมไม่สูญเสียสิทธิในครอบครัวที่ตนกำเนิดมา จึงรับมรดกได้ทั้งจากผู้รับบุตรบุญธรรมและจากพ่อแม่แท้ ๆ ของตน
ลูกติดรับมรดกแทนที่แม่ในกองมรดกของพ่อเลี้ยงได้ไหม?
ไม่ได้ การรับมรดกแทนที่ใช้กับผู้สืบสันดานของทายาทบางลำดับ เช่น ลูกของบุตรหรือลูกของพี่น้องเจ้ามรดก คู่สมรสไม่ใช่ทายาทที่มีการรับมรดกแทนที่ ถ้าแม่ตายก่อนพ่อเลี้ยง ลูกติดจึงเข้ารับส่วนของแม่ในกองมรดกพ่อเลี้ยงไม่ได้
พ่อเลี้ยงทำพินัยกรรมยกบ้านที่เป็นสินสมรสทั้งหลังให้ลูกติดได้ไหม?
ยกได้เฉพาะส่วนของตนเอง คือครึ่งหนึ่งของสินสมรส อีกครึ่งหนึ่งเป็นของคู่สมรส หากต้องการให้ลูกติดได้ทั้งหลัง คู่สมรสต้องจัดการส่วนของตนด้วย เช่น ทำพินัยกรรมของตนเองอีกฉบับ
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
