อุทธรณ์ค่าทดแทนคดีหย่า ได้น้อยไปหรือถูกสั่งจ่ายมากไป ทำอะไรได้

คดีหย่าหลายคดีไม่ได้จบแค่คำว่าหย่า แต่มีคำขอเงินค่าทดแทนจากคู่สมรสที่เป็นต้นเหตุรวมอยู่ด้วย เมื่อศาลชั้นต้นตัดสินแล้ว ฝ่ายหนึ่งอาจรู้สึกว่าได้น้อยเกินกว่าความเสียหายที่ได้รับ อีกฝ่ายอาจเห็นว่าจำนวนที่ถูกสั่งให้จ่ายสูงเกินพฤติการณ์จริง บทความนี้อธิบายว่าค่าทดแทนในคดีหย่ามีที่มาจากไหน ศาลกำหนดจำนวนอย่างไร ประเด็นใดที่ยกขึ้นอุทธรณ์ได้ และทุนทรัพย์ในชั้นอุทธรณ์ส่งผลต่อการอุทธรณ์อย่างไร

ค่าทดแทนจากคู่สมรสในคดีหย่าคืออะไร

ค่าทดแทนจากคู่สมรส คือเงินที่ศาลอาจสั่งให้คู่สมรสฝ่ายที่เป็นต้นเหตุของการหย่าจ่ายแก่อีกฝ่าย เมื่อการหย่าเกิดจากเหตุบางประเภทที่กฎหมายกำหนด ตัวบทหลักมีสองมาตราในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.)

• มาตรา 1523 วรรคหนึ่ง เมื่อศาลพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุตามมาตรา 1516 (1) เช่น อุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส หรือเป็นชู้หรือมีชู้ คู่สมรสอีกฝ่ายมีสิทธิได้รับค่าทดแทนจากคู่สมรส และจากผู้ที่ได้รับการอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่อง หรือผู้ที่เป็นเหตุแห่งการหย่านั้น
• มาตรา 1524 ถ้าเหตุหย่าตามมาตรา 1516 (3) (4) หรือ (6) เกิดเพราะฝ่ายที่ต้องรับผิดก่อขึ้นโดยมุ่งประสงค์ให้อีกฝ่ายไม่อาจทนได้จนต้องฟ้องหย่า อีกฝ่ายมีสิทธิได้ค่าทดแทน

ค่าทดแทนนี้ต่างจากการฟ้องชู้ตามมาตรา 1523 วรรคสอง ซึ่งเรียกจากบุคคลภายนอกได้โดยไม่ต้องหย่า และต่างจากค่าเลี้ยงชีพตามมาตรา 1526 ซึ่งดูว่าการหย่าทำให้ฝ่ายหนึ่งยากจนลงหรือไม่ ถ้าคุณต้องการอุทธรณ์ค่าเลี้ยงชีพ อ่าน อุทธรณ์ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่าตามมาตรา 1526 ส่วนหลักการเรียกค่าทดแทนในชั้นต้นอยู่ที่ ค่าทดแทนจากคู่สมรสตามมาตรา 1523

ศาลกำหนดค่าทดแทนจากคู่สมรสอย่างไร

ป.พ.พ. มาตรา 1525 ให้ศาลวินิจฉัยค่าทดแทนตามมาตรา 1523 และ 1524 "ตามควรแก่พฤติการณ์" ตัวบทไม่ได้กำหนดจำนวนขั้นต่ำหรือขั้นสูง และไม่มีตารางอัตรา ศาลจะสั่งให้ชำระครั้งเดียวหรือแบ่งเป็นงวดก็ได้ และถ้าผู้ต้องชำระเป็นคู่สมรส ศาลต้องคำนึงถึงทรัพย์สินที่คู่สมรสนั้นได้รับจากการแบ่งสินสมรสเพราะการหย่าด้วย

ผลในทางปฏิบัติคือ อุทธรณ์ที่เขียนว่า "จำนวนนี้น้อยเกินไปเมื่อเทียบกับคดีอื่น" มักไม่มีน้ำหนัก เพราะแต่ละคดีมีพฤติการณ์ต่างกัน อุทธรณ์ที่ดีต้องชี้ว่าพฤติการณ์ใดในสำนวนที่ศาลชั้นต้นมองข้าม ให้น้ำหนักผิด หรือวินิจฉัยขัดกับพยานหลักฐาน ภาพรวมการอุทธรณ์คดีครอบครัวทุกประเภทดูได้ที่ คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้

อุทธรณ์ค่าทดแทนคดีหย่าได้ในประเด็นใดบ้าง

การอุทธรณ์คำพิพากษาของศาลเยาวชนและครอบครัวไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 229 และยกได้เฉพาะเรื่องที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น ตามมาตรา 225 ประเด็นที่มักพบมีดังนี้

ประเด็น	ฝ่ายที่ขอค่าทดแทนอาจโต้แย้งว่า	ฝ่ายที่ถูกสั่งให้จ่ายอาจโต้แย้งว่า
สิทธิได้ค่าทดแทนเกิดขึ้นหรือไม่	พยานในสำนวนพิสูจน์เหตุตามมาตรา 1516 (1) หรือการมุ่งประสงค์ตามมาตรา 1524 ได้แล้ว	พยานยังไม่พอให้ฟังว่ามีเหตุตามที่อ้าง
ยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ	ไม่เคยยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ	ผู้ขอยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ จึงเรียกค่าทดแทนไม่ได้ตามมาตรา 1523 วรรคสาม
ระยะเวลาฟ้อง (ค่าทดแทนตามมาตรา 1523)	ฟ้องภายในหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ความจริง	สิทธิฟ้องระงับแล้วตามมาตรา 1529
จำนวนเงิน	พฤติการณ์ที่ศาลชั้นต้นไม่ได้นำมาคิดทำให้จำนวนต่ำเกินไป	ศาลไม่ได้คำนึงถึงทรัพย์สินที่ผู้รับได้จากการแบ่งสินสมรส หรือพฤติการณ์อื่นในสำนวน
วิธีชำระ	ควรชำระครั้งเดียว	ขอแบ่งชำระเป็นงวดตามมาตรา 1525

ข้อต่อสู้อย่างเรื่องยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ หรือเรื่องสิทธิฟ้องระงับ ต้องยกไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น ถ้าเพิ่งนึกได้ในชั้นอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์อาจไม่วินิจฉัยให้ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นของมาตรา 225 เช่น เป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ซึ่งต้องให้ทนายประเมินเป็นรายคดี

ค่าทดแทนผูกอยู่กับคำพิพากษาให้หย่า

ค่าทดแทนตามมาตรา 1523 วรรคหนึ่งเกิดขึ้น "เมื่อศาลพิพากษาให้หย่ากันเพราะเหตุตามมาตรา 1516 (1)" ถ้าในชั้นอุทธรณ์มีการโต้แย้งว่าไม่ควรหย่า หรือเหตุหย่าไม่ใช่เหตุตามอนุมาตรานั้น ผลของประเด็นการหย่าอาจกระทบค่าทดแทนไปด้วย

ทุนทรัพย์ในชั้นอุทธรณ์ส่งผลต่อการอุทธรณ์ค่าทดแทนอย่างไร

ป.วิ.พ. มาตรา 224 วรรคหนึ่ง ห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริงในคดีที่ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท เว้นแต่ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาในศาลชั้นต้นทำความเห็นแย้งไว้ รับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ หรือได้รับอนุญาตเป็นหนังสือตามที่มาตรานั้นกำหนด ส่วนข้อกฎหมายยังอุทธรณ์ได้ คำร้องขอให้รับรองหรืออนุญาตต้องยื่นพร้อมอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น

มาตรา 224 วรรคสอง ยกเว้นคดีเกี่ยวด้วยสิทธิในครอบครัวออกจากข้อห้ามนี้ คดีหย่าจึงไม่อยู่ใต้เพดานห้าหมื่นบาท แต่ค่าทดแทนเป็นคำขอที่เป็นเงิน ถ้าจำนวนที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่มาก ควรให้ทนายตรวจก่อนว่าคดีของคุณต้องห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงหรือไม่ และควรเขียนอุทธรณ์อย่างไรให้มีประเด็นข้อกฎหมายด้วย รายละเอียดอยู่ใน ข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีครอบครัว

ระหว่างอุทธรณ์ ต้องจ่ายค่าทดแทนตามคำพิพากษาไหม

โดยหลักต้องจ่าย ป.วิ.พ. มาตรา 231 บัญญัติว่า "การยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น" ฝ่ายที่ถูกสั่งให้จ่ายและเห็นว่าการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์จะเสียหายเกินควร ต้องยื่นคำขอทุเลาการบังคับและแสดงเหตุอันสมควร ศาลอาจสั่งทุเลาโดยมีเงื่อนไข เช่น ให้หาประกันหรือวางเงิน หรืออาจไม่สั่งก็ได้ ถ้าประเด็นการหย่าถูกอุทธรณ์ไปด้วย ควรให้ทนายอ่านถ้อยคำในคำพิพากษาว่าหน้าที่ชำระค่าทดแทนเริ่มเมื่อใด เพราะการหย่าโดยคำพิพากษามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด อ่านขั้นตอนได้ที่ อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายตามคำพิพากษาไหม และการขอทุเลาการบังคับ

ตัวอย่างสมมติ: ศาลไม่ได้นำส่วนแบ่งสินสมรสมาคิด

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นาย ข. ถูกภรรยาฟ้องหย่าเพราะยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส ศาลชั้นต้นพิพากษาให้หย่า แบ่งสินสมรสซึ่งรวมบ้านหลังหนึ่งให้คนละครึ่ง และสั่งให้นาย ข. จ่ายค่าทดแทนแก่ภรรยา นาย ข. ไม่โต้แย้งเรื่องการหย่า แต่เห็นว่าศาลไม่ได้กล่าวถึงทรัพย์สินที่แต่ละฝ่ายได้รับจากการแบ่งสินสมรสเลย

อุทธรณ์ของนาย ข. ควรอ้างมาตรา 1525 ที่ให้ศาลคำนึงถึงทรัพย์สินที่คู่สมรสผู้ต้องชำระได้จากการแบ่งสินสมรส และชี้พยานในสำนวนเรื่องมูลค่าทรัพย์และรายได้ของตน พร้อมขอให้แบ่งชำระเป็นงวดเป็นคำขอรอง ฝ่ายภรรยายื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาอุทธรณ์ และถ้าตนเองก็เห็นว่าได้น้อยไป ต้องยื่นอุทธรณ์ของตนเองภายในหนึ่งเดือนด้วย ศาลอุทธรณ์อาจแก้จำนวน แก้วิธีชำระ หรือพิพากษายืนก็ได้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• อ้างตัวเลขของคดีอื่น แทนการชี้พฤติการณ์ในคดีของตนเอง ทั้งที่ศาลวินิจฉัยตามควรแก่พฤติการณ์ของแต่ละคดี
• สับสนค่าทดแทนจากคู่สมรสกับการฟ้องชู้ วรรคหนึ่งต้องมีคำพิพากษาให้หย่า ส่วนวรรคสองเรียกจากบุคคลภายนอกได้โดยไม่ต้องหย่า ถ้าประเด็นของคุณคือค่าทดแทนจากชู้ ดู ฟ้องชู้ได้ค่าทดแทนน้อย อุทธรณ์ขอเพิ่มได้ไหม
• หยุดจ่ายเพราะยื่นอุทธรณ์แล้ว โดยไม่ได้ขอทุเลาการบังคับ ทำให้เสี่ยงถูกบังคับคดี
• คิดว่าแก้อุทธรณ์แทนการอุทธรณ์ได้ ฝ่ายที่ถูกอุทธรณ์แต่ไม่พอใจบางส่วนด้วย ต้องยื่นอุทธรณ์ของตนเองภายในหนึ่งเดือน

ก่อนตัดสินใจอุทธรณ์ค่าทดแทน ลองแยกให้ชัดว่าคุณไม่เห็นด้วยกับ "สิทธิ" หรือ "จำนวน" แล้วไล่ดูว่าพยานที่จะใช้โต้แย้งอยู่ในสำนวนแล้วหรือยัง พร้อมคำนวณจำนวนที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ เพื่อรู้ว่าต้องระวังข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงหรือไม่ หากต้องการให้ช่วยประเมินก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

เรียกค่าทดแทนจากคู่สมรสโดยไม่หย่าได้ไหม

ไม่ได้ตามมาตรา 1523 วรรคหนึ่ง เพราะสิทธิเกิดขึ้นเมื่อศาลพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุตามมาตรา 1516 (1) ส่วนการเรียกค่าทดแทนจากบุคคลภายนอกที่ล่วงเกินคู่สมรสในทำนองชู้ตามวรรคสอง ไม่ต้องหย่า

ค่าทดแทนจากคู่สมรสมีอายุความเท่าไร

สำหรับค่าทดแทนตามมาตรา 1523 คือหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริงซึ่งตนอาจยกขึ้นกล่าวอ้าง ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1529 ส่วนค่าทดแทนตามมาตรา 1524 มาตรา 1529 ไม่ได้ระบุไว้ ควรให้ทนายตรวจเป็นรายคดี การนับในกรณีที่พฤติการณ์ยังต่อเนื่องขึ้นกับข้อเท็จจริง จึงควรรีบปรึกษาทนาย

ศาลสั่งให้ผ่อนจ่ายค่าทดแทนเป็นงวดได้ไหม

ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1525 ให้ศาลสั่งชำระครั้งเดียวหรือแบ่งเป็นงวดก็ได้ ฝ่ายที่ถูกสั่งให้จ่ายจึงขอในอุทธรณ์ให้แบ่งชำระเป็นงวดได้ แต่ควรยกพยานเรื่องรายได้และภาระที่มีอยู่ในสำนวนมาประกอบ

อีกฝ่ายอุทธรณ์ขอลดค่าทดแทน ต้องทำอะไร

ยื่นคำแก้อุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้นได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาอุทธรณ์ ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 237 ถ้าคุณเองก็ไม่พอใจจำนวนด้วย ต้องยื่นอุทธรณ์ของตนเองภายในหนึ่งเดือน ดูขั้นตอนที่ อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์คดีครอบครัว ต้องทำอะไร

ค่าทดแทนกับค่าเลี้ยงชีพขอพร้อมกันได้หรือไม่

ได้ ถ้าข้อเท็จจริงเข้าเงื่อนไขของแต่ละเรื่อง เพราะเป็นสิทธิคนละมาตรา ค่าทดแทนดูว่าอีกฝ่ายเป็นต้นเหตุการหย่าตามมาตรา 1523 หรือ 1524 ส่วนค่าเลี้ยงชีพดูว่าการหย่าทำให้ผู้ขอยากจนลงตามมาตรา 1526 ศาลจะพิจารณาแยกตามเงื่อนไขของแต่ละมาตรา และทั้งสองเรื่องควรขอไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น