หย่าสามีอินโดนีเซีย ลูกอยู่กับใคร? อำนาจปกครอง ค่าเลี้ยงดู และพาลูกข้ามประเทศ

เมื่อตัดสินใจหย่าสามีอินโดนีเซีย ความกังวลแรกของแม่ส่วนใหญ่คือลูกจะได้อยู่กับใคร พ่อที่กลับไปอยู่อินโดนีเซียยังต้องส่งเงินเลี้ยงดูหรือไม่ และถ้าลูกถูกพาไปอินโดนีเซียแล้วไม่ได้กลับมา จะทำอะไรได้บ้าง บทความนี้ตอบตามกฎหมายไทยและกฎหมายอินโดนีเซีย โดยเน้นจุดที่กรณีอินโดนีเซียต่างจากคู่สมรสต่างชาติชาติอื่น

หลักส่วนใหญ่ในบทความนี้ใช้กับกรณีที่ฝ่ายไทยเป็นพ่อและฝ่ายอินโดนีเซียเป็นแม่ด้วย ถ้ายังไม่ได้ตัดสินใจว่าจะหย่าทางไหน เริ่มจาก คู่มือหย่ากับคนอินโดนีเซีย หย่าที่ไทยหรือที่อินโดนีเซีย

อำนาจปกครองบุตร คืออะไร

อำนาจปกครองบุตร คือสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายของพ่อแม่ในการดูแลและตัดสินใจเรื่องสำคัญแทนลูกที่ยังเป็นผู้เยาว์ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1566 วางหลักว่าบุตรผู้เยาว์อยู่ใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา และมาตรา 1567 (1) ให้ผู้ใช้อำนาจปกครองมีสิทธิกำหนดที่อยู่ของบุตร เมื่อพ่อแม่อยู่คนละประเทศ สิทธิกำหนดที่อยู่นี้เองที่ชี้ว่าลูกจะได้อยู่ประเทศไหน

กฎหมายสมรสของอินโดนีเซีย (ฉบับที่ 1 พ.ศ. 2517) มาตรา 41 วางหลักไว้ใกล้เคียงกันว่า หลังหย่าทั้งพ่อและแม่ยังมีหน้าที่เลี้ยงดูและให้การศึกษาลูก โดยยึดประโยชน์ของลูกเป็นหลัก ถ้าพิพาทกันว่าใครจะดูแลลูก ศาลเป็นผู้ชี้ขาด และมาตรา 45 วรรคสอง ย้ำว่าหน้าที่ของพ่อแม่ต่อลูกยังคงอยู่แม้การสมรสสิ้นสุดลงแล้ว

หย่าสามีอินโดนีเซีย ลูกอยู่กับใคร

ลูกอยู่กับฝ่ายที่ตกลงกันเป็นหนังสือ หรือฝ่ายที่ศาลชี้ขาดโดยยึดประโยชน์ของลูก ถ้าหย่ากันในไทย ป.พ.พ. มาตรา 1520 กำหนดว่า เมื่อหย่าโดยความยินยอม คู่สมรสต้องตกลงกันเป็นหนังสือว่าฝ่ายใดเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ถ้าไม่ตกลงหรือตกลงไม่ได้ให้ศาลชี้ขาด ส่วนการหย่าโดยคำพิพากษา ศาลเป็นผู้ชี้ขาด โดยต้องคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ ระหว่างคดี ศาลอาจมีคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับการเลี้ยงดูบุตรได้ตามมาตรา 1530

ถ้าคดีขึ้นศาลอินโดนีเซีย ศาลก็ใช้ประโยชน์ของลูกเป็นเกณฑ์ตามมาตรา 41 ข้างต้น และระหว่างพิจารณาคดีหย่าอาจมีคำสั่งเรื่องสิ่งจำเป็นเพื่อการเลี้ยงดูและการศึกษาของลูก คู่ที่เป็นมุสลิมทั้งสองฝ่ายซึ่งหย่ากันที่ศาลศาสนา (Pengadilan Agama) ยื่นคำขอเรื่องการปกครองและค่าเลี้ยงดูบุตรพร้อมคดีหย่า หรือหลังคำพิพากษาถึงที่สุดก็ได้ ตัวบทกฎหมายสมรสอินโดนีเซียไม่ได้กำหนดว่าลูกเล็กต้องอยู่กับแม่ แต่ศาลศาสนาอาจมีหลักเกณฑ์อื่นที่ใช้ประกอบ คู่มุสลิมควรให้ทนายอินโดนีเซียตรวจก่อนวางแผน

เรื่องลูกถูกกำหนดอย่างไร แยกตามทางหย่า

ทางหย่าเรื่องลูกกำหนดอย่างไรข้อควรระวัง
จดทะเบียนหย่าที่อำเภอหรือเขตในไทยตกลงเป็นหนังสือว่าใครใช้อำนาจปกครอง ถ้าไม่ตกลง ศาลชี้ขาดกฎหมายอินโดนีเซียให้หย่าได้เฉพาะต่อหน้าศาล ผลของการหย่าที่อำเภอในอินโดนีเซียควรให้ทนายตรวจ ดู หย่าในไทยแล้วมีผลที่อินโดนีเซียไหม
ฟ้องหย่าที่ศาลไทยศาลชี้ขาดโดยยึดประโยชน์ของบุตร และมีคำสั่งชั่วคราวระหว่างคดีได้ถ้าสามีอยู่อินโดนีเซีย ต้องส่งหมายให้ถูกวิธี ดู สามีอินโดนีเซียกลับประเทศไม่ติดต่อ ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม
ศาลศาสนาอินโดนีเซีย (คู่ที่เป็นมุสลิมทั้งสองฝ่าย)ยื่นคำขอเรื่องการปกครองและค่าเลี้ยงดูบุตรพร้อมคดีหย่าหรือภายหลังได้ควรมีทนายอินโดนีเซียดูแล และคิดล่วงหน้าว่าจะใช้ผลในไทยอย่างไร
ศาลทั่วไปของอินโดนีเซีย (คู่ที่ไม่ใช่มุสลิม)ศาลชี้ขาดเรื่องการดูแลลูกโดยยึดประโยชน์ของลูกคู่ที่นับถือต่างศาสนากัน ควรให้ทนายอินโดนีเซียตรวจก่อนว่าศาลใดมีอำนาจ

ค่าเลี้ยงดูบุตรเมื่อพ่ออยู่อินโดนีเซีย เรียกได้อย่างไร

เรียกได้ทั้งในข้อตกลงหย่าและในคดีหย่า ป.พ.พ. มาตรา 1522 ให้กำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรตามที่ตกลงกันในสัญญาหย่า หรือให้ศาลเป็นผู้กำหนด และมาตรา 1564 ให้บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรระหว่างเป็นผู้เยาว์ จำนวนเงินไม่มีอัตราตายตัว มาตรา 1598/38 ให้พิจารณาจากความสามารถของผู้ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี

มาตรา 41 (ข) ของกฎหมายสมรสอินโดนีเซียก็ให้พ่อรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดูและการศึกษาที่ลูกจำเป็นต้องใช้ ถ้าพ่อทำไม่ได้จริง ศาลอาจกำหนดให้แม่ร่วมรับภาระด้วย การที่พ่อกลับไปอยู่อินโดนีเซียจึงไม่ทำให้หน้าที่นี้หมดไปตามกฎหมายของทั้งสองประเทศ

เรื่องที่ยากคือการบังคับ ไทยและอินโดนีเซียไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการเรียกค่าเลี้ยงดูบุตรระหว่างประเทศ ฉบับปี 2550 และไม่มีสนธิสัญญาที่ทำให้คำพิพากษาค่าเลี้ยงดูของศาลไทยบังคับในอินโดนีเซียได้ทันที ถ้าพ่ออยู่และมีทรัพย์สินในอินโดนีเซีย อาจต้องฟ้องเรียกในศาลอินโดนีเซีย ยากไม่ได้แปลว่าเรียกไม่ได้เลย แต่ควรปรึกษาทนายทั้งสองประเทศ และกำหนดจำนวน วิธีโอน และกำหนดจ่ายให้ชัดตั้งแต่วันหย่า แนวทางทั่วไปเมื่อพ่ออยู่ต่างประเทศ อ่านได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตร พ่อชาวต่างชาติอยู่ต่างประเทศ เรียกได้ไหม

ลูกครึ่งไทย–อินโดนีเซียมีสัญชาติอะไร

โดยหลักมีได้ทั้งสองสัญชาติ ลูกที่พ่อหรือแม่เป็นคนไทยโดยหลักมีสัญชาติไทย ส่วนกฎหมายสัญชาติอินโดนีเซีย (ฉบับที่ 12 พ.ศ. 2549) มาตรา 4 ให้ลูกที่เกิดจากการสมรสที่ชอบด้วยกฎหมาย ระหว่างพ่อแม่ที่ฝ่ายหนึ่งเป็นคนอินโดนีเซียและอีกฝ่ายเป็นคนต่างชาติ เป็นคนสัญชาติอินโดนีเซีย เงื่อนไขเรื่อง "การสมรสที่ชอบด้วยกฎหมาย" นี้สำคัญ ถ้าลูกเกิดนอกสมรส มาตราเดียวกันวางเงื่อนไขไว้ต่างออกไป เช่น ลูกนอกสมรสของแม่ต่างชาติจะได้สัญชาติอินโดนีเซียเมื่อพ่อชาวอินโดนีเซียรับรองว่าเป็นลูกก่อนลูกอายุ 18 ปีหรือก่อนลูกสมรส

ถ้าพ่อแม่แต่งงานตามหลักศาสนาแล้วไม่ได้จดทะเบียน ทางการอินโดนีเซียจะถือว่าลูกเกิดจากการสมรสที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ เป็นเรื่องที่ต้องตรวจกับสถานทูตอินโดนีเซียหรือทนายอินโดนีเซียเป็นรายกรณี สถานะของคู่ที่ไม่ได้จดทะเบียนอ่านต่อที่ นิกะห์ไม่ได้จดทะเบียน คู่มุสลิมไทย–อินโดนีเซีย เป็นคู่สมรสตามกฎหมายไหม

ลูกที่ถือสองสัญชาติเพราะเกิดจากการสมรสที่ชอบด้วยกฎหมาย หรือเพราะพ่อรับรอง ต้องเลือกสัญชาติในภายหลัง มาตรา 6 กำหนดว่าเมื่อลูกอายุ 18 ปีหรือสมรสแล้ว ต้องแสดงเจตนาเลือกสัญชาติใดสัญชาติหนึ่ง ทำเป็นหนังสือยื่นต่อเจ้าหน้าที่พร้อมเอกสาร และต้องยื่นภายใน 3 ปีหลังลูกอายุ 18 ปีหรือสมรส ผลของการไม่เลือกภายในกำหนดควรตรวจกับทางการอินโดนีเซีย

พาลูกไปอินโดนีเซียได้ไหม และทำไมต้องป้องกันก่อนลูกออกนอกประเทศ

พาไปได้ถ้าเป็นไปตามข้อตกลงหรือคำสั่งศาล แต่ถ้ายังมีข้อพิพาทเรื่องลูก ไม่ควรมีฝ่ายใดตัดสินใจเพียงลำพัง ไทยเป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ โดยมีผลสำหรับไทยตั้งแต่ 1 พฤศจิกายน 2545 แต่ตามตารางสถานะของที่ประชุมกรุงเฮกว่าด้วยกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ณ ปี 2569 อินโดนีเซียไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญานี้

ผลคือ ถ้าลูกถูกพาจากไทยไปอินโดนีเซียโดยอีกฝ่ายไม่ยินยอม จะใช้กลไกส่งเด็กกลับตามอนุสัญญาเฮกไม่ได้ ต้องเริ่มกระบวนการในศาลอินโดนีเซีย ซึ่งผลขึ้นกับข้อเท็จจริงและดุลพินิจของศาลที่นั่น กรณีอินโดนีเซียจึงต้องเน้นป้องกันก่อนลูกเดินทาง และควรตรวจสถานะอนุสัญญาล่าสุดอีกครั้งก่อนตัดสินใจ

ขั้นตอนป้องกันก่อนลูกออกนอกประเทศ

  1. ทำข้อตกลงเป็นหนังสือ ระบุผู้ใช้อำนาจปกครอง ที่อยู่ของลูก เงื่อนไขการไปเยี่ยมอินโดนีเซีย ใครเดินทางไปด้วย และต้องกลับเมื่อไร
  2. ถ้าตกลงไม่ได้ ให้ศาลชี้ขาด คำสั่งศาลที่ระบุผู้ใช้อำนาจปกครองชัดเจนเป็นหลักฐานสำคัญเมื่อเกิดข้อพิพาทภายหลัง
  3. ขอคำสั่งชั่วคราวระหว่างคดี ปรึกษาทนายว่าจะขอให้ศาลไทยมีคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับบุตรตามมาตรา 1530 ได้เพียงใด
  4. รู้ว่าเอกสารเดินทางของลูกอยู่ที่ใคร ทั้งของไทยและของอินโดนีเซียถ้าลูกมี ถ้ามีบันทึกหรือคำพิพากษาระบุผู้ใช้อำนาจปกครองไว้ชัด จะช่วยเรื่องเอกสารของลูก
  5. เห็นสัญญาณผิดปกติ ปรึกษาทนายทันที เช่น อีกฝ่ายพูดถึงการย้ายลูกไปอินโดนีเซียโดยไม่ได้ตกลงกัน

สิ่งที่ไม่ควรทำแม้จะกังวลแค่ไหน คือพาลูกหนี ซ่อนลูก หรือพาลูกข้ามประเทศโดยอีกฝ่ายไม่ยินยอม การกระทำเหล่านี้อาจถูกยกขึ้นต่อสู้กับคุณในศาลและไม่เป็นผลดีต่อลูก หลักเรื่องความยินยอมเมื่อจะพาลูกไปต่างประเทศ อ่านได้ที่ อยากพาลูกไปอยู่ต่างประเทศ ต้องได้ความยินยอมจากใครบ้าง

ตัวอย่างสมมติ: นางบีกับนายเอ

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีเป็นคนไทย จดทะเบียนสมรสที่อำเภอกับนายเอชาวอินโดนีเซีย มีลูกสาววัยห้าขวบที่เกิดและเข้าโรงเรียนอนุบาลในไทย ทั้งคู่ตกลงจะหย่า นายเอจะกลับไปทำงานที่อินโดนีเซียและอยากพาลูกไปเยี่ยมครอบครัวช่วงปิดเทอม นางบีกังวลว่าลูกจะไม่ได้กลับมา

ถ้าตกลงหย่าที่อำเภอได้ ข้อตกลงควรระบุว่านางบีเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ลูกมีที่อยู่ในไทย นายเอจ่ายค่าเลี้ยงดูเท่าใด โอนทางใด และจ่ายเมื่อไร การไปเยี่ยมอินโดนีเซียทำได้ช่วงใด ใครเดินทางไปด้วย กลับเมื่อไร และใครเก็บหนังสือเดินทางของลูก เพราะถ้าลูกไม่ได้กลับมา จะไม่มีอนุสัญญาเฮกช่วย ถ้าตกลงเรื่องลูกกันไม่ได้ ทางที่ปลอดภัยกว่าอาจเป็นการฟ้องหย่าที่ศาลไทยและขอให้ศาลชี้ขาดอำนาจปกครองก่อนลูกเดินทาง ผลในเรื่องจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงและดุลพินิจของศาล

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เชื่อว่าอินโดนีเซียเป็นภาคีอนุสัญญาเฮก จึงเอาลูกกลับได้ง่าย อินโดนีเซียไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญาว่าด้วยการลักพาตัวเด็ก
  • เชื่อว่าลูกเล็กต้องอยู่กับแม่เสมอ ทั้ง ป.พ.พ. และตัวบทกฎหมายสมรสอินโดนีเซียไม่ได้กำหนดไว้แบบนั้น
  • เชื่อว่าลูกถือสองสัญชาติได้ตลอดไป กฎหมายอินโดนีเซียให้เลือกเมื่ออายุ 18 ปีหรือสมรส ภายใน 3 ปีหลังจากนั้น
  • ไม่กำหนดค่าเลี้ยงดูให้ชัดเพราะเชื่อใจกัน เมื่ออีกฝ่ายอยู่อินโดนีเซีย การเรียกเงินภายหลังยากกว่ามาก

เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ควรปรึกษาก่อนเซ็นข้อตกลงหย่า ก่อนลูกเดินทางไปอินโดนีเซียครั้งแรกหลังแยกกัน และทันทีที่อีกฝ่ายพูดถึงการย้ายลูกโดยไม่ได้ตกลงกัน งานที่ทนายช่วยได้ เช่น

  • ร่างหรือตรวจข้อตกลงเรื่องอำนาจปกครอง ค่าเลี้ยงดู การเยี่ยมพบ และการเดินทางของลูกให้รัดกุม
  • ประเมินว่าควรจดทะเบียนหย่าหรือฟ้องหย่า โดยชั่งทั้งความเสี่ยงเรื่องลูกและผลของการหย่าในอินโดนีเซีย
  • ยื่นฟ้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ ส่งหมายไปอินโดนีเซียให้ถูกวิธี และขอคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับบุตรระหว่างคดี
  • ประสานทนายในอินโดนีเซียเมื่อมีคดีที่ศาลอินโดนีเซีย หรือเมื่อต้องเรียกค่าเลี้ยงดูจากพ่อที่อยู่อินโดนีเซีย

สำหรับกรณีอินโดนีเซีย การวางข้อตกลงและขอคำสั่งศาลให้ครบก่อนลูกเดินทาง คือการป้องกันที่สำคัญที่สุด หากต้องการให้ช่วยประเมินกรณีของคุณ ติดต่อสำนักงาน ได้

คำถามที่พบบ่อย

ลูกยังเล็ก ต้องอยู่กับแม่เสมอไหม

ไม่เสมอไป ป.พ.พ. มาตรา 1520 ให้ศาลชี้ขาดโดยคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ ส่วนตัวบทกฎหมายสมรสอินโดนีเซียก็ให้ศาลยึดประโยชน์ของลูก ตัวบททั้งสองไม่ได้กำหนดว่าลูกเล็กต้องอยู่กับแม่ ศาลดูข้อเท็จจริงของแต่ละครอบครัว ถ้าคดีอยู่ที่ศาลศาสนาอินโดนีเซีย ควรให้ทนายอินโดนีเซียตรวจหลักเกณฑ์ที่ศาลนั้นใช้

พ่อกลับไปอยู่อินโดนีเซียแล้ว ยังต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูลูกหรือไม่

ต้องจ่าย ป.พ.พ. มาตรา 1564 ให้บิดามารดาอุปการะเลี้ยงดูบุตรระหว่างเป็นผู้เยาว์ และกฎหมายอินโดนีเซียก็ให้พ่อรับผิดชอบค่าเลี้ยงดูลูก แต่ไม่มีสนธิสัญญาที่ทำให้คำพิพากษาไทยบังคับในอินโดนีเซียได้ทันที จึงควรกำหนดรายละเอียดการจ่ายให้ชัดตั้งแต่ตอนหย่า

ถ้าพ่อพาลูกไปอินโดนีเซียแล้วไม่พากลับ ใช้อนุสัญญาเฮกได้ไหม

ไม่ได้ ณ ปี 2569 อินโดนีเซียไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ จึงต้องดำเนินการผ่านศาลและกฎหมายของอินโดนีเซีย ควรปรึกษาทนายทั้งในไทยและอินโดนีเซียทันที และเก็บเอกสารเรื่องอำนาจปกครองที่มีอยู่ให้ครบ

ลูกครึ่งไทย–อินโดนีเซียต้องเลือกสัญชาติเมื่อไร

เมื่ออายุ 18 ปีหรือสมรสแล้ว กฎหมายสัญชาติอินโดนีเซียมาตรา 6 ให้ลูกที่ถือสองสัญชาติแสดงเจตนาเลือกสัญชาติใดสัญชาติหนึ่งเป็นหนังสือ และยื่นภายใน 3 ปีหลังอายุ 18 ปีหรือสมรส ผลของการไม่เลือกภายในกำหนดควรตรวจกับทางการอินโดนีเซีย

ยังไม่หย่า แต่กลัวสามีพาลูกกลับอินโดนีเซีย ทำอะไรได้บ้าง

ทำได้หลายอย่าง เริ่มจากตกลงเรื่องลูกเป็นหนังสือ ถ้าตกลงไม่ได้และตัดสินใจหย่า ฟ้องหย่าแล้วขอให้ศาลมีคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับบุตรระหว่างคดีตาม ป.พ.พ. มาตรา 1530 ได้ ควรรู้ว่าเอกสารเดินทางของลูกอยู่ที่ใคร และปรึกษาทนายทันที แต่ไม่ควรพาลูกหนีหรือซ่อนลูก

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ