เมื่อตัดสินใจแยกทางกับสามีชาวเกาหลี คำถามแรกของแม่หลายคนคือลูกจะอยู่กับใคร พ่อที่อยู่เกาหลียังต้องส่งค่าเลี้ยงดูหรือไม่ และถ้าลูกถูกพาไปเกาหลี หรืออยากพาลูกจากเกาหลีกลับไทย จะทำได้แค่ไหน บทความนี้ตอบตามกฎหมายไทยและกฎหมายเกาหลี โดยเน้นจุดที่กรณีเกาหลีต่างจากคู่สมรสต่างชาติทั่วไป
หลักเดียวกันใช้กับกรณีที่ฝ่ายไทยเป็นพ่อและฝ่ายเกาหลีเป็นแม่ ถ้าต้องการภาพรวมทุกทางเลือกในการหย่าก่อน เริ่มจาก คู่มือหย่ากับคนเกาหลี หย่าที่ไทยหรือที่เกาหลีใต้
อำนาจปกครองบุตร คืออะไร
อำนาจปกครองบุตร คือสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายของพ่อแม่ในการดูแลและตัดสินใจเรื่องสำคัญของลูกที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1566 วางหลักว่าบุตรผู้เยาว์อยู่ใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา และมาตรา 1567 (1) ให้ผู้ใช้อำนาจปกครองมีสิทธิกำหนดที่อยู่ของบุตร เมื่อพ่อแม่อยู่คนละประเทศ สิทธิข้อนี้คือตัวกำหนดว่าลูกจะอยู่ประเทศไหน
กฎหมายเกาหลีแยกสองเรื่องออกจากกันชัดกว่าไทย คือผู้ใช้อำนาจปกครอง (친권자) กับผู้เลี้ยงดูลูกในชีวิตประจำวัน ประมวลกฎหมายแพ่งเกาหลี มาตรา 909 ว่าด้วยผู้ใช้อำนาจปกครองเมื่อหย่า ส่วนมาตรา 837 ว่าด้วยผู้เลี้ยงดู ค่าเลี้ยงดู และการเยี่ยมพบ สองบทบาทนี้อาจเป็นคนเดียวกันหรือคนละคนก็ได้
หย่าสามีเกาหลี ลูกอยู่กับใคร
ลูกอยู่กับฝ่ายที่ตกลงกันเป็นหนังสือ หรือฝ่ายที่ศาลชี้ขาดโดยยึดประโยชน์ของลูก ถ้าหย่ากันในไทย ป.พ.พ. มาตรา 1520 กำหนดว่า เมื่อหย่าโดยความยินยอม คู่สมรสต้องตกลงเป็นหนังสือว่าฝ่ายใดเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด ถ้าไม่ตกลงหรือตกลงไม่ได้ให้ศาลชี้ขาด ส่วนการหย่าโดยคำพิพากษา ศาลเป็นผู้ชี้ขาด โดยให้คำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ ระหว่างคดี ศาลอาจมีคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับการเลี้ยงดูบุตรได้ตามมาตรา 1530
ถ้าศาลเกาหลีเป็นผู้พิจารณา หลักก็คล้ายกัน มาตรา 837 ให้ศาลครอบครัวกำหนดเรื่องการเลี้ยงดูโดยคำนึงถึงประโยชน์ของบุตร ความประสงค์และอายุของบุตร และฐานะของพ่อแม่ และมาตรา 909 ให้ศาลเปลี่ยนผู้ใช้อำนาจปกครองได้ภายหลังเพื่อประโยชน์ของบุตร ทั้งกฎหมายไทยและกฎหมายเกาหลีไม่มีกฎตายตัวว่าลูกเล็กต้องอยู่กับแม่ ศาลพิจารณาประโยชน์ของลูกเป็นรายกรณีจากข้อเท็จจริงทั้งหมด หลักทั่วไปสำหรับคู่สมรสต่างชาติทุกสัญชาติ อ่านได้ที่ อำนาจปกครองบุตร หย่ากับชาวต่างชาติ ใครได้ลูก
เรื่องลูกถูกกำหนดอย่างไร แยกตามทางหย่า
| ทางหย่า | เรื่องลูกกำหนดอย่างไร | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| จดทะเบียนหย่าที่อำเภอหรือเขตในไทย | ตกลงเป็นหนังสือว่าใครใช้อำนาจปกครอง ถ้าไม่ตกลง ศาลชี้ขาด | ถ้าลูกอายุต่ำกว่า 19 ปี ต้องระบุผู้ใช้อำนาจปกครองไว้ เพื่อแจ้งทะเบียนเกาหลีได้ |
| ฟ้องหย่าที่ศาลไทย | ศาลชี้ขาดตามประโยชน์ของบุตร | ถ้าสามีอยู่เกาหลี ต้องส่งหมายให้ถูกวิธีตั้งแต่ยื่นฟ้อง |
| หย่าโดยความยินยอมที่ศาลครอบครัวเกาหลี | ต้องยื่นข้อตกลงเรื่องการเลี้ยงดูและผู้ใช้อำนาจปกครองก่อนศาลยืนยัน | ศาลสั่งแก้ได้ถ้าข้อตกลงขัดประโยชน์ของบุตร |
| ฟ้องหย่าที่ศาลครอบครัวเกาหลี | ศาลกำหนดผู้ใช้อำนาจปกครองและเรื่องการเลี้ยงดูเอง | ต้องตอบคดีให้ทันกำหนดของศาลเกาหลี |
หย่าโดยความยินยอมที่เกาหลี ต้องตกลงเรื่องลูกอะไรบ้าง
ต้องตกลงสามเรื่อง คือใครเป็นผู้เลี้ยงดู ใครรับภาระค่าเลี้ยงดูเท่าใด และจะเยี่ยมพบลูกหรือไม่อย่างไร ตามมาตรา 837 และต้องตกลงผู้ใช้อำนาจปกครองตามมาตรา 909 มาตรา 836-2 กำหนดว่าถ้ามีบุตรที่ต้องเลี้ยงดู ต้องยื่นหนังสือข้อตกลงนี้หรือคำสั่งศาลก่อนศาลครอบครัวจะยืนยันเจตนาหย่า และศาลต้องทำบันทึกภาระค่าเลี้ยงดูที่คู่สมรสตกลงกันไว้ บันทึกนี้ใช้บังคับคดีในเกาหลีได้ ขั้นตอนทั้งหมดอยู่ใน กฎหมายหย่าเกาหลี หย่าโดยความยินยอมต้องไปศาลครอบครัวไหม
หย่าที่ไทยแล้ว ต้องแจ้งเรื่องลูกในทะเบียนเกาหลีไหม
ต้องแจ้งพร้อมการหย่า ตามที่สถานทูตเกาหลีประจำประเทศไทยแจ้งไว้ ณ ปี 2569 ถ้ามีบุตรอายุต่ำกว่า 19 ปี ทะเบียนการหย่าหรือคำพิพากษาของไทยต้องระบุผู้ใช้อำนาจปกครองไว้ ไม่เช่นนั้นจะกรอกเรื่องอำนาจปกครองในแบบแจ้งไม่ได้ ข้อตกลงหย่าที่อำเภอจึงควรเขียนเรื่องนี้ให้ชัด อ่านต่อที่ หย่าที่ไทยแล้ว แจ้งเกาหลีไหม
ค่าเลี้ยงดูบุตรเมื่อพ่ออยู่เกาหลี เรียกได้อย่างไร
เรียกได้ทั้งในข้อตกลงหย่าและในคดีหย่า ป.พ.พ. มาตรา 1522 ให้กำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรตามที่ตกลงในสัญญาหย่า หรือให้ศาลเป็นผู้กำหนด และมาตรา 1564 ให้บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรระหว่างเป็นผู้เยาว์ พ่อที่กลับไปอยู่เกาหลีจึงยังมีหน้าที่นี้ จำนวนเงินไม่มีอัตราตายตัว มาตรา 1598/38 ให้พิจารณาจากความสามารถของผู้ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี
ปัญหาอยู่ที่การบังคับ ถ้าพ่อไม่มีทรัพย์สินหรือรายได้ในไทย ไม่มีสนธิสัญญาที่ทำให้คำพิพากษาค่าเลี้ยงดูของศาลไทยบังคับในเกาหลีได้ทันที สนธิสัญญาความช่วยเหลือทางศาลระหว่างไทยกับเกาหลีครอบคลุมการส่งเอกสารและการสืบพยาน ไม่ครอบคลุมการบังคับตามคำพิพากษา ผู้ที่ต้องการบังคับในเกาหลีต้องขอให้ศาลเกาหลีออกคำพิพากษาให้บังคับก่อน ซึ่งมีเงื่อนไขตามกฎหมายเกาหลี เช่น จำเลยต้องได้รับหมายโดยชอบ ยากไม่ได้แปลว่าเก็บไม่ได้เลย แต่ควรปรึกษาทนายทั้งสองประเทศ และกำหนดจำนวน วิธีโอน และกำหนดจ่ายให้ชัดตั้งแต่วันหย่า
ลูกครึ่งไทย–เกาหลีมีสัญชาติอะไร
โดยหลักมีได้ทั้งสองสัญชาติ ลูกที่พ่อหรือแม่เป็นคนไทยโดยหลักมีสัญชาติไทย ส่วนกฎหมายสัญชาติเกาหลี มาตรา 2 ให้ผู้ที่ขณะเกิดพ่อหรือแม่เป็นคนสัญชาติเกาหลี ได้สัญชาติเกาหลีตั้งแต่เกิด แต่กฎหมายเกาหลีมีเงื่อนไขสำหรับผู้ถือสองสัญชาติที่ควรรู้
- มาตรา 11-2 ผู้ถือสองสัญชาติจะได้รับการปฏิบัติในเกาหลีเหมือนคนเกาหลีเท่านั้น
- มาตรา 12 ผู้ที่ถือสองสัญชาติก่อนอายุ 20 ปีบริบูรณ์ ต้องเลือกสัญชาติเดียวก่อนอายุ 22 ปีบริบูรณ์ เว้นแต่ได้ให้คำปฏิญาณว่าจะไม่ใช้สัญชาติต่างประเทศในเกาหลี
- มีกฎเฉพาะสำหรับเด็กผู้ชายที่เกี่ยวกับการเกณฑ์ทหาร ควรตรวจกับสถานทูตเกาหลี
สัญชาติเกาหลีเกี่ยวกับเรื่องลูกโดยตรง เพราะศาลเกาหลีอาจรับคดีเรื่องบุตรได้ถ้าลูกอยู่เกาหลีหรือลูกมีสัญชาติเกาหลี ส่วนการทำหนังสือเดินทางไทยให้ผู้เยาว์ใช้หนังสือยินยอมของบิดามารดา ถ้ามีบันทึกหรือคำพิพากษาระบุผู้ใช้อำนาจปกครองไว้ชัด จะช่วยเรื่องเอกสารของลูก ควรตรวจกับกรมการกงสุลหรือสถานทูตไทยก่อนยื่น
พาลูกไปเกาหลีหรือกลับไทยได้ไหม และทำไมต้องป้องกันก่อน
พาไปได้ถ้าเป็นไปตามข้อตกลงหรือคำสั่งศาล แต่ถ้ายังมีข้อพิพาทเรื่องลูก ไม่ควรตัดสินใจฝ่ายเดียว ทั้งไทยและเกาหลีเป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ โดยมีผลสำหรับไทยตั้งแต่ 1 พฤศจิกายน 2545 และสำหรับเกาหลีตั้งแต่ 1 มีนาคม 2556 แต่ทั้งสองประเทศเข้าเป็นภาคีแบบภาคยานุวัติ ซึ่งอนุสัญญาจะมีผลระหว่างกันก็ต่อเมื่ออีกฝ่ายยอมรับการเข้าร่วม ตามตารางสถานะของที่ประชุมกรุงเฮก ณ วันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 ทั้งสองยังไม่ได้ยอมรับกันและกัน อนุสัญญาจึงยังไม่มีผลระหว่างไทยกับเกาหลี
ผลคือ ถ้าลูกถูกพาจากไทยไปเกาหลี หรือจากเกาหลีมาไทย โดยอีกฝ่ายไม่ยินยอม จะใช้กลไกส่งเด็กกลับตามอนุสัญญาเฮกระหว่างสองประเทศนี้ไม่ได้ ต้องพึ่งศาลและกฎหมายของประเทศที่เด็กอยู่ สถานะนี้อาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจสถานะล่าสุด
ขั้นตอนป้องกันก่อนลูกเดินทาง
- ทำข้อตกลงเป็นหนังสือ ระบุผู้ใช้อำนาจปกครอง ที่อยู่ของลูก เงื่อนไขการไปเยี่ยมอีกประเทศ ใครเดินทางไปด้วย และต้องกลับเมื่อไร
- ถ้าตกลงไม่ได้ ให้ศาลชี้ขาด คำสั่งศาลที่ระบุผู้ใช้อำนาจปกครองชัดเจนเป็นหลักฐานสำคัญเมื่อเกิดข้อพิพาทภายหลัง
- ขอคำสั่งชั่วคราวระหว่างคดี ปรึกษาทนายว่าจะขอให้ศาลไทยมีคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับบุตรตามมาตรา 1530 ได้เพียงใด
- รู้ว่าเอกสารของลูกอยู่ที่ใคร หนังสือเดินทางไทยและเอกสารเกาหลีของลูกอยู่กับใคร หมดอายุเมื่อไร
- เห็นสัญญาณผิดปกติ ปรึกษาทนายทันที เช่น อีกฝ่ายขอเอกสารของลูกโดยไม่บอกเหตุผล หรือพูดถึงการย้ายลูกโดยไม่ได้ตกลงกัน
สิ่งที่ไม่ควรทำแม้จะกังวลแค่ไหน คือพาลูกหนี ซ่อนลูก หรือพาลูกข้ามประเทศโดยอีกฝ่ายไม่ยินยอม การกระทำเหล่านี้อาจถูกยกขึ้นต่อสู้กับคุณในศาลและไม่เป็นผลดีต่อลูก หลักเรื่องความยินยอมเมื่อจะพาลูกไปต่างประเทศ อ่านได้ที่ อยากพาลูกไปอยู่ต่างประเทศ ต้องได้ความยินยอมจากใครบ้าง และถ้าคุณอยู่เกาหลีกับสามีที่ใช้ความรุนแรง ดู ภรรยาไทยอยู่เกาหลีอยากหย่า ทำอะไรได้บ้าง
ตัวอย่างสมมติ: นางบีกับนายเอ
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีเป็นคนไทย จดทะเบียนสมรสที่อำเภอกับนายเอชาวเกาหลี มีลูกชายวัยหกขวบที่เกิดและเรียนอยู่ในไทย นายเอจะกลับไปทำงานที่เกาหลีและอยากพาลูกไปด้วย นางบีไม่ต้องการ ถ้าตกลงหย่าที่อำเภอได้ ข้อตกลงควรระบุว่านางบีเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ลูกอาศัยในไทย นายเอจ่ายค่าเลี้ยงดูเท่าใดและทางใด การไปเยี่ยมที่เกาหลีทำได้ช่วงปิดเทอมภายใต้เงื่อนไขใด และใครเก็บหนังสือเดินทางของลูก
ถ้าตกลงกันไม่ได้ นางบีอาจฟ้องหย่าที่ศาลไทยและขอให้ศาลชี้ขาดอำนาจปกครอง เพราะถ้าลูกถูกพาไปเกาหลีโดยไม่ได้ตกลงกัน จะไม่มีอนุสัญญาเฮกช่วยนำลูกกลับ และศาลเกาหลีอาจรับคดีเรื่องลูกได้เพราะลูกมีสัญชาติเกาหลี ผลในเรื่องจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงและดุลพินิจของศาล
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เชื่อว่าไทยกับเกาหลีเป็นภาคีอนุสัญญาเฮกทั้งคู่ จึงเอาลูกกลับได้ อนุสัญญายังไม่มีผลระหว่างสองประเทศนี้
- เชื่อว่าลูกเล็กต้องอยู่กับแม่เสมอ ทั้งกฎหมายไทยและเกาหลีไม่มีกฎตายตัวแบบนั้น
- ไม่ระบุผู้ใช้อำนาจปกครองในข้อตกลงหย่าที่อำเภอ ทำให้แจ้งเรื่องลูกในทะเบียนเกาหลีไม่ได้
- ไม่กำหนดค่าเลี้ยงดูให้ชัดเพราะเชื่อใจกัน เมื่ออีกฝ่ายอยู่เกาหลี การเรียกเงินภายหลังยากกว่ามาก
เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ควรปรึกษาก่อนเซ็นข้อตกลงหย่า และทันทีที่อีกฝ่ายพูดถึงการย้ายลูกไปต่างประเทศ งานที่ทนายช่วยได้ เช่น
- ร่างหรือตรวจข้อตกลงเรื่องอำนาจปกครอง ค่าเลี้ยงดู การเยี่ยมพบ และการเดินทางของลูกให้รัดกุมและใช้แจ้งทะเบียนเกาหลีได้
- ประเมินว่าควรจดทะเบียนหย่าหรือฟ้องหย่า โดยดูความเสี่ยงเรื่องลูก
- ยื่นฟ้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ และขอคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับบุตรระหว่างคดี
- วางแผนส่งหมายไปเกาหลีให้คำพิพากษามีโอกาสใช้ในเกาหลีได้
- ประสานทนายในเกาหลีเมื่อมีคดีที่ศาลครอบครัวเกาหลี หรือเมื่อต้องบังคับค่าเลี้ยงดูในเกาหลี
การวางข้อตกลงและขอคำสั่งศาลให้ครบก่อนลูกเดินทางช่วยลดความเสี่ยงได้มาก หากต้องการให้ช่วยประเมินกรณีของคุณ ติดต่อสำนักงาน ได้
คำถามที่พบบ่อย
ลูกยังเล็ก ต้องอยู่กับแม่เสมอไหม
ไม่เสมอไป ทั้ง ป.พ.พ. มาตรา 1520 ของไทยและประมวลกฎหมายแพ่งเกาหลีไม่ได้กำหนดว่าลูกเล็กต้องอยู่กับแม่ ศาลชี้ขาดโดยคำนึงถึงประโยชน์ของลูกเป็นรายกรณี เช่น ความประสงค์และอายุของลูก และฐานะของพ่อแม่
สามีกลับไปอยู่เกาหลีแล้ว ยังต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูลูกหรือไม่
ต้องจ่าย ป.พ.พ. มาตรา 1564 ให้บิดามารดาอุปการะเลี้ยงดูบุตรระหว่างเป็นผู้เยาว์ การย้ายไปต่างประเทศไม่ทำให้หน้าที่หมดไป แต่การบังคับตามคำพิพากษาไทยในเกาหลีต้องขอศาลเกาหลีออกคำพิพากษาให้บังคับก่อน จึงควรกำหนดรายละเอียดการจ่ายให้ชัดตั้งแต่ตอนหย่า
ถ้าพ่อพาลูกไปเกาหลีแล้วไม่พากลับ ใช้อนุสัญญาเฮกได้ไหม
ไม่ได้ ณ วันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 อนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการลักพาตัวเด็กข้ามชาติยังไม่มีผลระหว่างไทยกับเกาหลี เพราะทั้งสองประเทศยังไม่ยอมรับการเข้าร่วมของกันและกัน ต้องดำเนินการผ่านศาลและกฎหมายของเกาหลี ควรปรึกษาทนายทันที
ลูกครึ่งไทย–เกาหลีต้องเลือกสัญชาติเมื่อไร
ตามกฎหมายสัญชาติเกาหลี ผู้ที่ถือสองสัญชาติก่อนอายุ 20 ปีบริบูรณ์ ต้องเลือกสัญชาติเดียวก่อนอายุ 22 ปีบริบูรณ์ เว้นแต่ให้คำปฏิญาณว่าจะไม่ใช้สัญชาติต่างประเทศในเกาหลี และมีกฎเฉพาะสำหรับเด็กผู้ชายเรื่องการเกณฑ์ทหาร ควรตรวจกับสถานทูตเกาหลี
ข้อตกลงค่าเลี้ยงดูที่ทำตอนหย่าที่ศาลครอบครัวเกาหลี บังคับได้ไหม
บังคับได้ในเกาหลี ถ้าหย่าโดยความยินยอมผ่านศาลครอบครัวเกาหลี ศาลต้องทำบันทึกภาระค่าเลี้ยงดูที่คู่สมรสตกลงกันไว้ และบันทึกนี้ใช้บังคับคดีได้ตามกฎหมายเกาหลี ต่างจากคำพิพากษาไทยที่ต้องขอศาลเกาหลีออกคำพิพากษาให้บังคับก่อน
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
