ต้องดูก่อนว่าที่จีนเขาจดทะเบียนสมรสไว้จริงหรือไม่ ถ้าจดไว้ก่อนและยังไม่หย่า การสมรสกับคุณในไทยเป็นโมฆะเพราะเป็นการสมรสซ้อน จึงไม่ต้องหย่า แต่ควรขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นโมฆะ ถ้าที่จีนไม่ได้จดทะเบียน การสมรสของคุณสมบูรณ์และต้องใช้การหย่า
คนไทยหลายคนรู้ความจริงหลังจดทะเบียนสมรสไปแล้วว่าสามีชาวจีนมีครอบครัวอยู่ที่จีน คำถามแรกมักเป็นว่า "ต้องหย่าไหม" คำตอบขึ้นกับข้อเท็จจริงข้อเดียว คือที่จีนเขา จดทะเบียนสมรส ไว้จริงหรือไม่ และจดก่อนหรือหลังจดกับคุณ บทความนี้แยกแต่ละกรณี บอกว่ากรณีใดต้องหย่า กรณีใดต้องฟ้องโมฆะ และสิทธิของคุณกับลูกเป็นอย่างไร
สมรสซ้อน คืออะไร และใช้กฎหมายไทยหรือกฎหมายจีน
สมรสซ้อน คือการจดทะเบียนสมรสในขณะที่ตนยังมีคู่สมรสตามกฎหมายอยู่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1452 ห้ามไว้ และมาตรา 1495 ให้การสมรสที่ฝ่าฝืนเป็นโมฆะ คือไม่มีผลเป็นการสมรสตามกฎหมายมาตั้งแต่ต้น
เมื่อคู่สมรสต่างสัญชาติ พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 (พ.ร.บ.ขัดกันฯ) มาตรา 19 ให้เงื่อนไขแห่งการสมรสเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของแต่ละฝ่าย ในเรื่องนี้กฎหมายสองประเทศไปทางเดียวกัน
- ฝั่งไทย ป.พ.พ. มาตรา 1452 ห้ามสมรสขณะมีคู่สมรสอยู่
- ฝั่งจีน ประมวลกฎหมายแพ่งจีน มาตรา 1042 ห้ามการสมรสซ้อน มาตรา 1051 ให้การสมรสซ้อนเป็นโมฆะ และประมวลกฎหมายอาญาจีน มาตรา 258 กำหนดความผิดฐานสมรสซ้อนไว้ด้วย
ผลคือ ไม่ว่ามองจากกฎหมายประเทศใด การสมรสครั้งหลังที่จดขณะการสมรสครั้งแรกยังอยู่ ก็ไม่สมบูรณ์
สามีจีนมีภรรยาที่จีนอยู่แล้ว ต้องหย่าหรือฟ้องโมฆะ
ต้องดูว่าการสมรสที่จีนเป็นการจดทะเบียนจริงหรือไม่ และเกิดก่อนหรือหลังการจดทะเบียนกับคุณ กฎหมายจีนถือการจดทะเบียนเป็นสาระสำคัญของการสมรส (ประมวลกฎหมายแพ่งจีน มาตรา 1049) การจัดงานแต่งงานหรืออยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียน โดยหลักจึงยังไม่ใช่การสมรสตามกฎหมายจีน
| สถานการณ์ที่จีน | การสมรสของคุณในไทย | ทางที่ใช้ |
|---|---|---|
| จดทะเบียนสมรสที่จีนไว้ก่อน และยังไม่หย่าในวันที่จดกับคุณ | เป็นโมฆะ (สมรสซ้อน) | ขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะ และเรียกค่าทดแทน |
| เคยจดทะเบียนที่จีน แต่หย่าเสร็จก่อนจดกับคุณ | สมบูรณ์ | ถ้าจะเลิกกัน ใช้การหย่าตามปกติ |
| จัดงานแต่งหรืออยู่กินกับหญิงที่จีน แต่ไม่ได้จดทะเบียน | สมบูรณ์ | ฟ้องหย่าได้ด้วยเหตุยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส และเรียกค่าทดแทน |
| จดทะเบียนกับคุณก่อน แล้วไปจดทะเบียนกับคนอื่นที่จีนทีหลัง | สมบูรณ์ การสมรสที่จีนต่างหากที่เป็นการสมรสซ้อน | ฟ้องหย่าและเรียกค่าทดแทนได้ หรือคงการสมรสไว้ก็ได้ |
ข้อที่มักเข้าใจผิดคือ คำว่า "มีเมียที่จีน" ครอบคลุมทั้งสี่กรณี แต่ผลทางกฎหมายต่างกันมาก จึงต้องได้เอกสารทะเบียนของจีนมาดูก่อนตัดสินใจ หลักเรื่องสมรสซ้อนโดยทั่วไปอ่านได้ใน สามีจดทะเบียนสมรสซ้อน ทำอะไรได้บ้าง สมรสครั้งหลังเป็นโมฆะไหม
ทำไมการสมรสซ้อนกับคนจีนจึงเกิดขึ้นได้ ทั้งที่อำเภอตรวจเอกสาร
โดยทั่วไป ชาวต่างชาติที่จะจดทะเบียนสมรสในไทยต้องแสดงหนังสือรับรองสถานภาพการสมรสจากประเทศของตน พร้อมคำแปลที่ผ่านการรับรอง สำนักทะเบียนไทยจึงตรวจจากเอกสาร ไม่ได้ตรวจทะเบียนของจีนโดยตรง ช่องว่างที่พบได้ เช่น
- หนังสือรับรองออกไว้ก่อน แล้วเจ้าตัวไปจดทะเบียนสมรสที่จีนก่อนมาจดที่ไทย
- เข้าใจว่าหย่าที่จีนแล้ว แต่ขั้นตอนหย่ายังไม่เสร็จ เช่น ยังอยู่ในระยะทบทวน 30 วันของการจดทะเบียนหย่า หรือคำพิพากษายังไม่มีผล
- เอกสารที่นำมาแสดงไม่ตรงความจริง
การให้ข้อมูลไม่ตรงความจริงต่อนายทะเบียนอาจมีประเด็นทางอาญาตามกฎหมายไทยด้วย ควรให้ทนายดูเอกสารที่ใช้จดทะเบียนก่อนตัดสินใจแจ้งความ
ขอให้ศาลไทยพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะ ทำอย่างไร
ป.พ.พ. มาตรา 1497 ให้ผู้มีส่วนได้เสียคนใดก็ได้ กล่าวอ้างหรือร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสที่ฝ่าฝืนมาตรา 1452 เป็นโมฆะ คุณในฐานะคู่สมรสครั้งหลังจึงยื่นเองได้ ในทางปฏิบัติควรมีคำพิพากษา เพราะเป็นหลักฐานที่ใช้ให้นายทะเบียนบันทึกความเป็นโมฆะไว้ในทะเบียนสมรส และใช้ยืนยันสถานะเมื่อจะสมรสใหม่
- หาหลักฐานการสมรสที่จีน เช่น สำเนาใบสมรสจีน รายการสถานภาพสมรสในทะเบียนบ้านจีน หรือคำพิพากษาของศาลจีน หลักฐานส่วนนี้มักต้องให้ทนายในจีนช่วยตรวจและขอคัด
- รับรองและแปลเอกสารจีน ให้ใช้ในศาลไทยได้ ขั้นตอนรับรองเอกสารจะเปลี่ยนเมื่อไทยเริ่มใช้ Apostille ดู Apostille ไทยเริ่ม 28 ก.พ. 2570 เอกสารหย่าจากต่างประเทศจะง่ายขึ้นไหม
- ยื่นคดีต่อศาลเยาวชนและครอบครัว ขอให้พิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะ พร้อมคำขอเรื่องค่าทดแทน ทรัพย์สิน และบุตรในคดีเดียวกัน
- ส่งหมายให้สามี ถ้าเขาอยู่จีน ต้องขอส่งหมายไปต่างประเทศภายในกำหนด ดู ส่งหมายฟ้องหย่าไปต่างประเทศ ช่องทางต่างกันอย่างไร
- นำคำพิพากษาถึงที่สุดไปบันทึกในทะเบียนสมรส แล้วขอคัดสำเนาไว้ใช้
ภรรยาไทยที่ไม่รู้มาก่อน มีสิทธิอะไรบ้าง
ถ้าคุณสุจริต คือไม่รู้ว่าเขามีคู่สมรสอยู่ในวันที่จดทะเบียน ป.พ.พ. มาตรา 1499 คุ้มครองไว้ดังนี้
- ไม่เสียสิทธิที่ได้มาเพราะการสมรส ก่อนวันที่รู้เหตุที่ทำให้การสมรสเป็นโมฆะ
- เรียกค่าทดแทนได้ จากฝ่ายที่ไม่สุจริต
- เรียกค่าเลี้ยงชีพได้ ถ้ายากจนลงและรายได้จากทรัพย์สินหรือการงานที่เคยทำไม่พอเลี้ยงชีพ
- ต้องใช้สิทธิภายใน 2 ปี นับแต่วันที่รู้เหตุที่ทำให้การสมรสเป็นโมฆะ
ข้อจำกัดที่ต้องรู้คือ คู่สมรสในการสมรสซ้อนไม่มีสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมของอีกฝ่าย แม้จะสุจริตก็ตาม
ทรัพย์สินแบ่งอย่างไร
การสมรสที่เป็นโมฆะไม่ก่อให้เกิดสินสมรส ป.พ.พ. มาตรา 1498 ให้ทรัพย์สินที่ฝ่ายใดมีหรือได้มายังเป็นของฝ่ายนั้น ส่วนทรัพย์สินที่ทำมาหาได้ร่วมกันให้แบ่งคนละครึ่ง เว้นแต่ศาลเห็นสมควรสั่งเป็นอย่างอื่น หลักฐานว่าใครออกเงินและใครร่วมทำมาหาได้จึงสำคัญกว่าในคดีหย่า ถ้ามีบ้านหรือที่ดินในไทยที่ใส่ชื่อคุณ ดูประเด็นที่เกี่ยวข้องใน แบ่งสินสมรสกับสามีจีน บ้าน ที่ดินในไทย และทรัพย์สินที่จีน แบ่งอย่างไร
ลูกที่เกิดจากการสมรสซ้อนเป็นอย่างไร
ลูกไม่เสียสถานะ ป.พ.พ. มาตรา 1538 สันนิษฐานว่าเด็กที่เกิดระหว่างการสมรสครั้งหลังเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของคู่สมรสในการสมรสครั้งหลัง เขาจึงยังมีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูลูก
เรื่องอำนาจปกครองและค่าเลี้ยงดู มาตรา 1499/1 ให้พ่อแม่ตกลงกันเป็นหนังสือ ถ้าตกลงไม่ได้ ศาลเป็นผู้ชี้โดยถือประโยชน์ของเด็กเป็นสำคัญ ถ้ากังวลว่าพ่อจะพาลูกไปจีน ควรวางมาตรการป้องกันก่อนลูกเดินทาง ดู หย่าสามีจีน ลูกอยู่กับใคร? อำนาจปกครองบุตร ค่าเลี้ยงดู และพาลูกไปจีนได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: นางเอกับนายบี
ตัวอย่างสมมติ นางเอ สัญชาติไทย จดทะเบียนสมรสกับนายบี สัญชาติจีน ที่เขตแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ ปี 2566 โดยนายบีแสดงหนังสือรับรองว่าโสด ทั้งสองมีลูกหนึ่งคน ปี 2569 ญาติของนายบีส่งรูปใบสมรสจีนมาให้ แสดงว่านายบีจดทะเบียนสมรสกับหญิงชาวจีนตั้งแต่ปี 2560 และไม่เคยหย่า
การสมรสของนางเอเป็นโมฆะ เธอจึงไม่ต้องหย่า แต่ควรยื่นขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นโมฆะ และเรียกค่าทดแทนภายใน 2 ปีนับแต่วันที่ได้รับรูปใบสมรสนั้น ลูกยังเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของนายบี ถ้าข้อเท็จจริงกลับกัน คือนายบีเพียงจัดงานแต่งกับหญิงที่จีนโดยไม่จดทะเบียน การสมรสของนางเอสมบูรณ์ และทางที่ใช้คือการฟ้องหย่า
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ไปจดทะเบียนหย่าที่อำเภอทั้งที่การสมรสเป็นโมฆะ ทำให้เสียโอกาสใช้สิทธิตามมาตรา 1499 อย่างถูกช่องทาง และทะเบียนไม่สะท้อนสถานะจริง
- เชื่อคำบอกเล่าโดยไม่มีเอกสารทะเบียนจีน คดีนี้แพ้ชนะกันที่หลักฐานว่าการสมรสที่จีนจดทะเบียนจริง และยังไม่สิ้นสุดในวันที่จดกับคุณ
- ปล่อยเวลาเกิน 2 ปี สิทธิเรียกค่าทดแทนและค่าเลี้ยงชีพนับจากวันที่รู้ ควรจดวันที่รู้และเก็บหลักฐานไว้
- คิดว่าเป็นโมฆะแล้วลูกไม่มีพ่อตามกฎหมาย กฎหมายคุ้มครองสถานะของลูกไว้แยกต่างหาก
ทนายช่วยอะไรได้บ้างในกรณีนี้
- ตรวจเอกสารว่ากรณีของคุณเป็นการสมรสซ้อนจริง หรือเป็นกรณีที่ต้องใช้การหย่า
- ประสานทนายในจีนเพื่อตรวจและขอคัดหลักฐานการสมรส และจัดการรับรองกับแปลเอกสาร
- ร่างคำฟ้องให้ครอบคลุมค่าทดแทน ค่าเลี้ยงชีพ ทรัพย์สิน และบุตรในคราวเดียว
- ขอส่งหมายไปจีนให้ทันกำหนด และขอคุ้มครองทรัพย์สินระหว่างคดีเมื่อมีเหตุ
ถ้าตรวจแล้วการสมรสของคุณสมบูรณ์ ทางเลือกทั้งหมดในการหย่าอยู่ใน หย่ากับคนจีนในไทย จดทะเบียนหย่าที่อำเภอหรือฟ้องศาล
คำถามที่พบบ่อย
สามีจีนมีภรรยาจดทะเบียนที่จีนอยู่แล้ว เราต้องหย่ากับเขาไหม?
ไม่ต้องหย่า เพราะการสมรสที่จดขณะเขายังมีคู่สมรสเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ. มาตรา 1452 และ 1495 สิ่งที่ควรทำคือขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะ เพื่อให้นายทะเบียนบันทึกในทะเบียนสมรสและใช้เป็นหลักฐานสถานะของคุณ
สามีแค่จัดงานแต่งกับผู้หญิงที่จีน ไม่ได้จดทะเบียน ถือเป็นสมรสซ้อนไหม?
โดยหลักไม่ถือ เพราะกฎหมายจีนให้การสมรสเกิดขึ้นเมื่อจดทะเบียน การสมรสของคุณในไทยจึงยังสมบูรณ์ แต่พฤติการณ์นี้ใช้เป็นเหตุฟ้องหย่าตามมาตรา 1516 (1) และเรียกค่าทดแทนตามมาตรา 1523 ได้ ภายใน 1 ปีนับแต่รู้หรือควรรู้ความจริง
ไม่รู้มาก่อนว่าเขามีภรรยา เรียกร้องอะไรได้บ้าง?
เรียกค่าทดแทนได้ และเรียกค่าเลี้ยงชีพได้ถ้ายากจนลงเพราะการสมรสเป็นโมฆะ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1499 โดยต้องใช้สิทธิภายใน 2 ปีนับแต่รู้เหตุ ส่วนทรัพย์สินที่ทำมาหาได้ร่วมกัน โดยหลักแบ่งคนละครึ่งตามมาตรา 1498
ลูกที่เกิดกับสามีจีนยังเป็นลูกชอบด้วยกฎหมายของเขาไหม?
เป็น ป.พ.พ. มาตรา 1538 สันนิษฐานว่าเด็กที่เกิดระหว่างการสมรสครั้งหลังเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของคู่สมรสคู่นั้น พ่อจึงยังมีหน้าที่จ่ายค่าเลี้ยงดู ส่วนผู้ใช้อำนาจปกครองให้ตกลงกันหรือให้ศาลชี้ตามมาตรา 1499/1
จะรู้ได้อย่างไรว่าสามีจดทะเบียนสมรสที่จีนไว้จริง?
ต้องดูเอกสารทะเบียนของจีน เช่น ใบสมรส รายการในทะเบียนบ้าน หรือคำพิพากษาศาลจีน คนนอกขอคัดทะเบียนสมรสของผู้อื่นในจีนได้จำกัด จึงมักต้องให้ทนายในจีนดำเนินการ และเอกสารต้องรับรองกับแปลก่อนใช้ในศาลไทย
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
