เมื่อชีวิตคู่กับคู่สมรสชาวจีนเดินมาถึงจุดที่ต้องแยกทาง คำถามแรกของคนไทยที่จะหย่ากับคนจีนมักเหมือนกัน ว่าควรไปอำเภอ ไปศาลไทย หรือต้องกลับไปหย่าที่จีน และหย่าแล้วทางการจีนจะรับรู้หรือไม่ บทความนี้เป็นภาพรวมสำหรับคนไทยที่สมรสกับพลเมืองจีนแผ่นดินใหญ่ ไม่ว่าฝ่ายจีนจะเป็นสามีหรือภรรยา เพื่อเทียบทางเลือกแต่ละทางและสิ่งที่ต้องทำเพิ่มหากต้องใช้ผลการหย่าในจีน
หย่ากับคนจีน ใช้กฎหมายไทยหรือกฎหมายจีน
การหย่า คือการทำให้การสมรสสิ้นสุดลงขณะที่คู่สมรสทั้งสองยังมีชีวิตอยู่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1514 การหย่าทำได้สองวิธี คือหย่าโดยความยินยอมของทั้งสองฝ่าย ซึ่งต้องทำเป็นหนังสือและมีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อยสองคน หรือหย่าโดยคำพิพากษาของศาล
เมื่อคู่สมรสต่างสัญชาติ ต้องดูพระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 (พ.ร.บ.ขัดกันฯ) ประกอบด้วย
- มาตรา 26 การหย่าโดยความยินยอม ย่อมสมบูรณ์ ถ้ากฎหมายสัญชาติแห่งสามีและภริยาทั้งสองฝ่ายยอมให้กระทำได้
- มาตรา 27 การหย่าโดยคำพิพากษา ศาลไทยจะพิพากษาให้หย่าได้เมื่อกฎหมายสัญชาติของทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่า ส่วนเหตุหย่าใช้กฎหมายแห่งถิ่นที่ยื่นฟ้อง ฟ้องที่ศาลไทยจึงใช้เหตุหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516
กฎหมายจีนรู้จักการหย่าทั้งสองแบบ ประมวลกฎหมายแพ่งของจีน (民法典) ซึ่งมีผลตั้งแต่ 1 มกราคม 2564 (ค.ศ. 2021) มีทั้งการหย่าโดยจดทะเบียน (มาตรา 1076) และการหย่าโดยฟ้องต่อศาลประชาชน (มาตรา 1079) ในคดีที่ศาลไทย ถ้าไม่ได้พิสูจน์กฎหมายต่างประเทศให้เป็นที่พอใจแก่ศาล พ.ร.บ.ขัดกันฯ มาตรา 8 ให้ใช้กฎหมายภายในของไทย รายละเอียดอยู่ใน หย่ากับคู่สมรสต่างชาติ ใช้กฎหมายไทยหรือกฎหมายต่างประเทศ
หย่ากับคนจีนทำได้กี่ทาง
มีสามทางหลัก ทางที่เปิดให้คุณขึ้นกับว่าจดทะเบียนสมรสที่ไหน อีกฝ่ายร่วมมือหรือไม่ และต้องใช้ผลการหย่าในประเทศใด ภาพรวมสำหรับคู่สมรสต่างชาติทุกสัญชาติอยู่ใน หย่ากับชาวต่างชาติในไทย เลือกทางไหนดี
| ประเด็น | จดทะเบียนหย่าที่อำเภอ/เขต | ฟ้องหย่าที่ศาลไทย | หย่าที่จีน |
|---|---|---|---|
| ใช้ได้เมื่อ | จดสมรสตามกฎหมายไทย และตกลงกันได้ | ตกลงกันไม่ได้หรือติดต่อไม่ได้ แต่มีเหตุหย่า | จดหย่าที่สำนักทะเบียนจีนได้เฉพาะคู่ที่จดสมรสในจีนแผ่นดินใหญ่ นอกนั้นต้องฟ้องศาลจีน |
| ต้องไปด้วยตนเองไหม | ทั้งสองฝ่าย จะทำต่างสำนักทะเบียนก็ได้ | อีกฝ่ายไม่ต้องยินยอม แต่ต้องส่งหมายถึงโดยชอบ | แบบจดทะเบียน ทั้งสองต้องไปด้วยตนเอง |
| กฎหมายหลัก | ป.พ.พ. มาตรา 1514–1515 · พ.ร.บ.ขัดกันฯ มาตรา 26 | ป.พ.พ. มาตรา 1516 · พ.ร.บ.ขัดกันฯ มาตรา 27 | ประมวลกฎหมายแพ่งของจีน มาตรา 1076–1080 |
| มีผลเมื่อไร | เมื่อจดทะเบียนการหย่า | เมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด | เมื่อจดทะเบียนหย่าเสร็จ หรือคำพิพากษาหรือบันทึกไกล่เกลี่ยของศาลจีนมีผล |
| ทะเบียนอีกประเทศ | ไม่เปลี่ยนเอง ใช้ในจีนต้องปรึกษาทนายจีน | ไม่เปลี่ยนเอง ยื่นขอศาลจีนรับรองได้ | ต้องรับรอง แปล แล้วขอบันทึกในไทย |
ทางที่ 1: จดทะเบียนหย่าที่อำเภอหรือเขต
เหมาะกับคู่ที่จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทยและตกลงกันได้ทุกเรื่อง การหย่าโดยความยินยอมสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนการหย่าแล้ว (ป.พ.พ. มาตรา 1515) ทั้งสองฝ่ายต้องร้องขอด้วยตนเองพร้อมพยานสองคน ถ้าฝ่ายจีนกลับไปอยู่จีนแล้ว อาจจดทะเบียนหย่าต่างสำนักทะเบียน โดยแต่ละฝ่ายลงนามคนละแห่ง เช่น ฝ่ายจีนไปลงนามที่สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงปักกิ่ง การหย่าสมบูรณ์เมื่อทำครบทั้งสองแห่ง รายละเอียดอยู่ใน หย่าภรรยาชาวจีนที่กลับจีนแล้ว ผ่านสถานทูตไทยในปักกิ่ง
ข้อควรรู้คือสถานทูตจีนในไทยรับจดหย่าเฉพาะคู่ที่จดสมรสที่สถานทูตแห่งนั้น ซึ่งต้องเป็นพลเมืองจีนทั้งสองฝ่าย คู่ไทย–จีนจึงจดหย่าที่สถานทูตจีนไม่ได้ และถ้าคุณจดทะเบียนสมรสที่จีนโดยไม่ได้จดสมรสตามกฎหมายไทย ยังไม่พบแนวทางทางการว่าจะจดหย่าที่อำเภอไทยได้หรือไม่ ควรสอบถามสำนักทะเบียนและให้ทนายตรวจก่อน ดู จดทะเบียนสมรสที่จีน หย่าในไทยได้ไหม
ทางที่ 2: ฟ้องหย่าที่ศาลไทย
ถ้าตกลงกันไม่ได้ หรือฝ่ายจีนกลับประเทศและติดต่อไม่ได้ ทางนี้ไม่ต้องอาศัยความยินยอม แต่ต้องมีเหตุหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 เช่น จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปี หรือสมัครใจแยกกันอยู่เพราะอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสโดยปกติสุขไม่ได้ตลอดมาเกินสามปี ฟ้องที่ศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ และการหย่ามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด
เมื่อฝ่ายจีนอยู่ในจีน ต้องส่งหมายเรียกและคำฟ้องไปต่างประเทศตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 83 ทวิ เป็นต้นไป โดยการส่งมีผลเมื่อพ้นหกสิบวันนับแต่วันที่ส่ง (มาตรา 83 เบญจ) ซึ่งไม่ใช่กำหนดยื่นคำให้การ ทนายควรเลือกวิธีส่งให้ไม่เป็นปัญหาหากต่อไปต้องให้ศาลจีนรับรองคำพิพากษา อ่านต่อที่ สามีจีนกลับประเทศไม่ติดต่อ ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม
ทางที่ 3: หย่าที่จีน
ถ้าจดทะเบียนสมรสในจีนแผ่นดินใหญ่และตกลงกันได้ จดทะเบียนหย่าที่สำนักทะเบียนสมรสของจีนที่รับเรื่องคู่ต่างชาติได้ ทั้งสองต้องทำสัญญาหย่าเป็นหนังสือและไปยื่นด้วยตนเองร่วมกัน จากนั้นมีระยะทบทวน (离婚冷静期) สามสิบวันที่ฝ่ายใดถอนคำขอได้ พ้นกำหนดแล้วทั้งสองต้องไปขอรับใบหย่าด้วยตนเองภายในสามสิบวัน ไม่ไปถือว่าถอนคำขอ (ประมวลกฎหมายแพ่งของจีน มาตรา 1077)
ถ้าจดสมรสที่อำเภอไทย สำนักทะเบียนจีนไม่รับคำขอหย่า เพราะระเบียบจีนรับเฉพาะคู่ที่จดสมรสในจีนแผ่นดินใหญ่ การหย่าในจีนจึงต้องฟ้องศาลประชาชน ซึ่งใช้กฎหมายจีนและต้องไกล่เกลี่ยก่อน ถ้าฝ่ายจีนเป็นผู้ฟ้องแล้วคุณได้รับเอกสาร ดู สามีจีนฟ้องหย่าที่ศาลจีน ภรรยาอยู่ไทย ต้องทำอะไร และเมื่อหย่าที่จีนเสร็จ ทะเบียนไทยไม่เปลี่ยนเอง ต้องนำใบหย่าจีน (离婚证) หรือคำพิพากษาที่รับรองและแปลแล้วไปขอบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ดู หย่าที่จีนแล้ว บันทึกการหย่าในไทยอย่างไร
หย่าในไทยแล้ว ต้องทำอะไรเพิ่มให้มีผลในจีน
การหย่าที่ทำในไทยมีผลตามกฎหมายไทย แต่ทะเบียนในจีนไม่เปลี่ยนโดยอัตโนมัติ ฝ่ายที่ต้องใช้สถานะหย่าในจีน เช่น จะจดทะเบียนสมรสใหม่ในจีน ต้องดำเนินการต่อตามกฎหมายจีน ซึ่งต่างกันตามวิธีที่หย่า
- หย่าโดยคำพิพากษาศาลไทย ยื่นคำร้องต่อศาลประชาชนชั้นกลางของจีนเพื่อขอรับรองคำพิพากษาหย่าต่างประเทศได้ ต้องมีต้นฉบับคำพิพากษาพร้อมคำแปลภาษาจีนที่รับรองว่าถูกต้อง ทั้งฝ่ายจีนและฝ่ายไทยที่อดีตคู่สมรสเป็นพลเมืองจีนยื่นได้ แต่การรับรองนี้ครอบคลุมเฉพาะการหย่า ไม่รวมทรัพย์สิน ค่าเลี้ยงชีพ และการเลี้ยงดูบุตร
- หย่าโดยจดทะเบียนที่อำเภอ กระบวนการรับรองของศาลจีนที่มีกฎชัดเจนออกแบบไว้สำหรับคำพิพากษาหรือบันทึกไกล่เกลี่ยของศาล ฝ่ายที่ต้องใช้สถานะในจีนควรปรึกษาทนายจีนก่อนว่าจะดำเนินการอย่างไร
ตัวอย่างเช่น สถานทูตจีนในไทยกำหนดให้คนจีนที่หย่าในต่างประเทศแล้วจะจดสมรสใหม่ที่สถานทูต ต้องแสดงคำสั่งของศาลในจีนด้วย รายละเอียดอยู่ใน หย่าในไทยแล้วมีผลที่จีนไหม
หย่ากับคนจีนแล้ว ลูกและทรัพย์สินเป็นอย่างไร
- อำนาจปกครองบุตร หย่าโดยความยินยอมต้องตกลงเป็นหนังสือ ตกลงไม่ได้หรือหย่าโดยคำพิพากษา ศาลชี้ขาดโดยคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ (ป.พ.พ. มาตรา 1520) หลักให้ลูกอายุไม่ถึงสองปีอยู่กับแม่เป็นหลักของกฎหมายจีนที่ใช้ในศาลจีน ไม่ใช่ของศาลไทย
- พาลูกไปจีน จีนแผ่นดินใหญ่ไม่ใช่ภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ (ใช้กับฮ่องกงและมาเก๊าเท่านั้น) ถ้าเด็กถูกพาไปจึงไม่มีกลไกส่งกลับตามอนุสัญญานี้ ต้องเน้นป้องกันก่อน ดู หย่าสามีจีน ลูกอยู่กับใคร
- ค่าเลี้ยงดูบุตร ตกลงในสัญญาหย่าหรือศาลกำหนด (มาตรา 1522) ถ้าพ่ออยู่จีน ไม่มีสนธิสัญญาที่ทำให้คำพิพากษาศาลไทยบังคับในจีนได้ทันที ต้องขอศาลจีนรับรอง ซึ่งยากและไม่แน่นอน
- สินสมรส ที่ดินและบ้านในไทยใช้กฎหมายไทย ถ้าเป็นสินสมรส หลักคือแบ่งให้แต่ละฝ่ายได้ส่วนเท่ากัน (มาตรา 1533) ส่วนทรัพย์อื่นมีประเด็นกฎหมายขัดกันที่ต้องให้ทนายดู และทรัพย์ในจีนต้องดำเนินการตามกฎหมายและศาลจีน ดู แบ่งสินสมรสกับสามีจีน
ตัวอย่าง: คู่ที่ตกลงกันได้กับคู่ที่ตกลงไม่ได้
ตัวอย่างสมมติ: นางบี คนไทย จดทะเบียนสมรสกับนายเอ ชาวจีน ที่อำเภอแห่งหนึ่งในไทย ต่อมานายเอกลับไปทำงานที่จีน ถ้าทั้งคู่ตกลงแยกทางกันด้วยดี อาจทำหนังสือหย่ากำหนดเรื่องลูกและทรัพย์สิน แล้วจดทะเบียนหย่าต่างสำนักทะเบียน โดยนางบีลงนามที่อำเภอ ส่วนนายเอลงนามที่สถานทูตไทยในปักกิ่ง แต่ถ้านายเอไม่ยอมหย่าและไม่ติดต่อกลับ นางบีอาจต้องฟ้องหย่าที่ศาลไทยโดยอาศัยเหตุตามมาตรา 1516 ที่ตรงกับข้อเท็จจริง
เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง
การหย่าที่มีกฎหมายสองประเทศเกี่ยวข้อง จุดที่พลาดมักไปเป็นปัญหาตอนต้องใช้เอกสารในอีกประเทศ ทนายช่วยได้ในงานต่อไปนี้
- ตรวจว่าทางหย่าใดเปิดให้คุณ จากสถานที่จดสมรส ที่อยู่ของอีกฝ่าย และประเทศที่ต้องใช้ผล
- ร่างหนังสือหย่าเรื่องบุตร ค่าเลี้ยงดู ทรัพย์สิน และหนี้ให้ชัดเจน ลดข้อโต้แย้งภายหลัง
- เตรียม รับรอง และแปลเอกสารไทยและจีนให้ครบตามที่สำนักทะเบียนหรือศาลเรียก
- ร่างคำฟ้อง เลือกเหตุหย่าที่พิสูจน์ได้ และส่งหมายไปจีนให้ถูกต้อง
- ขอให้ศาลสั่งชั่วคราวระหว่างคดีเรื่องสินสมรส ที่พัก และการเลี้ยงดูบุตร (ป.พ.พ. มาตรา 1530)
- ประสานกับทนายจีนเมื่อต้องยื่นคำร้องหรือตอบคดีในศาลจีน
ควรปรึกษาโดยเร็วถ้าคุณได้รับเอกสารจากศาลจีน กังวลว่าอีกฝ่ายจะพาลูกออกนอกประเทศ หรือมีทรัพย์สินทั้งในไทยและจีน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อหย่ากับคนจีน
- คิดว่าหย่าที่อำเภอแล้วจีนรับรู้อัตโนมัติ การหย่ามีผลตามกฎหมายไทย แต่ทะเบียนจีนไม่เปลี่ยนเอง
- จดสมรสที่อำเภอไทยแล้วจะไปจดหย่าที่สำนักทะเบียนจีน สำนักทะเบียนจีนไม่รับ ต้องฟ้องศาลจีน
- สับสนเหตุหย่าสองประเทศ กฎหมายจีนมีเหตุแยกกันอยู่ครบสองปี แต่ศาลไทยใช้มาตรา 1516 เช่น ทิ้งร้างเกินหนึ่งปี หรือแยกกันอยู่เกินสามปี
- เพิกเฉยต่อเอกสารจากศาลจีน กฎหมายจีนให้ผู้ไม่มีภูมิลำเนาในจีนยื่นคำให้การภายในสามสิบวันนับแต่ได้รับสำเนาคำฟ้อง ขอขยายได้แต่ศาลเป็นผู้อนุญาต
ถ้าคุณกำลังจะหย่ากับคนจีน ให้เริ่มจากรวบรวมทะเบียนสมรสหรือใบสมรสจีน สูติบัตรลูก และรายการทรัพย์สินในทั้งสองประเทศ แล้วปรึกษาทนายก่อนลงนามหรือยื่นเอกสารใด ๆ หากต้องการให้ช่วยประเมินทางเลือกจากข้อเท็จจริงของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
หย่าที่อำเภอไทยแล้ว ต้องไปทำอะไรที่จีนอีกไหม?
ขึ้นกับว่าต้องใช้สถานะหย่าในจีนหรือไม่ การหย่ามีผลตามกฎหมายไทยทันทีที่จดทะเบียน แต่ทะเบียนจีนไม่เปลี่ยนเอง และกระบวนการรับรองของศาลจีนที่มีกฎชัดเจนออกแบบไว้สำหรับคำพิพากษาหรือบันทึกไกล่เกลี่ยของศาล ฝ่ายที่ต้องใช้สถานะในจีน เช่น จะสมรสใหม่ที่จีน ควรปรึกษาทนายจีนก่อน
สามีจีนกลับประเทศไปแล้ว ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม?
ได้ ถ้ามีเหตุหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 เช่น จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปี ฟ้องที่ศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ แล้วส่งหมายไปจีนตามที่กฎหมายกำหนด การส่งไปต่างประเทศมีผลเมื่อพ้นหกสิบวันนับแต่วันที่ส่ง ซึ่งไม่ใช่กำหนดยื่นคำให้การ ถ้าต้องใช้คำพิพากษาในจีนภายหลัง วิธีส่งหมายยิ่งสำคัญ
คู่ไทย–จีนจดทะเบียนหย่าที่สถานทูตจีนในกรุงเทพฯ ได้ไหม?
ไม่ได้ สถานทูตจีนในไทยจดสมรสให้เฉพาะคู่ที่เป็นพลเมืองจีนทั้งสองฝ่ายซึ่งพำนักระยะยาวในไทย และรับจดหย่าเฉพาะคู่ที่จดสมรสที่สถานทูตนั้น คู่ไทย–จีนที่จดสมรสตามกฎหมายไทยจึงจดหย่าที่อำเภอหรือเขต หรือที่สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงปักกิ่ง หรือฟ้องศาลไทย
หย่าที่จีนแบบจดทะเบียน ต้องรอกี่วัน?
กฎหมายจีนกำหนดระยะทบทวนสามสิบวันนับแต่สำนักทะเบียนได้รับคำขอ ระหว่างนั้นฝ่ายใดถอนคำขอได้ พ้นกำหนดแล้วทั้งสองต้องไปขอรับใบหย่าด้วยตนเองภายในสามสิบวัน ไม่ไปถือว่าถอนคำขอ วิธีนี้ใช้ได้เฉพาะคู่ที่จดสมรสในจีนแผ่นดินใหญ่ และทั้งสองต้องไปสำนักทะเบียนด้วยตนเองอย่างน้อยสองครั้ง
ใช้ Apostille รับรองเอกสารระหว่างไทยกับจีนได้หรือยัง?
ยังไม่ได้ ณ เดือนพฤศจิกายน 2569 จีนใช้อนุสัญญา Apostille ตั้งแต่ 7 พฤศจิกายน 2566 แต่อนุสัญญาจะมีผลสำหรับไทยวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ตอนนี้เอกสารไทยที่จะใช้ในจีนยังต้องรับรองที่กรมการกงสุลแล้วให้สถานทูตหรือสถานกงสุลจีนรับรอง และเอกสารจีนที่จะใช้ในไทยก็ยังต้องรับรองเป็นทอด ควรตรวจประกาศล่าสุดก่อนยื่น
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
