เมื่อคู่สมรสกลับไปอยู่จีน เกาหลีใต้ อินโดนีเซีย หรือสหรัฐอเมริกา แล้วคุณตัดสินใจฟ้องหย่าที่ศาลไทย ขั้นที่คนมักมองข้ามคือการส่งหมายข้ามประเทศ ขั้นนี้ไม่ได้กำหนดแค่ว่าคดีจะเดินต่อได้หรือไม่ แต่ยังกระทบว่าคำพิพากษาที่ได้มาจะใช้ในประเทศของอีกฝ่ายได้แค่ไหน บทความนี้เทียบกรอบกฎหมายที่ใช้กับทั้งสี่ประเทศ ณ พฤศจิกายน 2569 และบอกสิ่งที่โจทก์ต้องทำภายในกำหนดเวลา
การส่งหมายไปต่างประเทศ คืออะไร
การส่งหมายไปต่างประเทศ คือการที่ศาลไทยส่งหมายเรียกและคำฟ้องตั้งต้นคดีไปให้จำเลยซึ่งไม่มีภูมิลำเนาในไทย ณ ภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงานของจำเลยนอกราชอาณาจักร ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 83 ทวิ ถึง 83 อัฏฐ เพื่อให้จำเลยรู้ว่าถูกฟ้องและมีโอกาสต่อสู้คดี ส่วนการฟ้องหย่าที่ศาลไทยขณะอีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ ถ้าคุณมีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย ป.วิ.พ. มาตรา 4 ตรี เปิดให้ฟ้องได้ โดยยื่นที่ศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ และต้องมีเหตุหย่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1516
ส่งหมายฟ้องหย่าไปต่างประเทศ โจทก์ต้องทำอะไรภายในกี่วัน
กฎหมายวางหน้าที่ของโจทก์ไว้ชัด ไม่ว่าจำเลยอยู่ประเทศใด
- ยื่นคำร้องภายในเจ็ดวัน โจทก์ต้องยื่นคำร้องให้ศาลจัดส่งหมายเรียกและคำฟ้องไปต่างประเทศ ภายในเจ็ดวันนับแต่วันยื่นคำฟ้อง (มาตรา 83 จัตวา)
- คำแปลและคำรับรอง ถ้าไม่มีข้อตกลงระหว่างประเทศที่ไทยเป็นภาคีกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น โจทก์ต้องทำคำแปลหมายเรียก คำฟ้อง และเอกสารที่จะส่ง เป็นภาษาราชการของประเทศนั้นหรือภาษาอังกฤษ พร้อมคำรับรองว่าคำแปลถูกต้อง ยื่นพร้อมคำร้อง
- วางเงินค่าใช้จ่าย ตามจำนวนและภายในเวลาที่ศาลกำหนด และศาลอาจสั่งให้ทำเอกสารอื่นเพิ่ม
- ผลของการเพิกเฉย ถ้าโจทก์ไม่ดำเนินการ ตัวบทใช้คำว่า "ให้ถือว่าโจทก์ทิ้งฟ้องตามมาตรา 174" กฎหมายกำหนดผลไว้ ไม่ใช่เรื่องที่รอให้ศาลใช้ดุลพินิจ
เมื่อโจทก์ทำครบแล้ว ถ้าไม่มีข้อตกลงระหว่างประเทศกำหนดเป็นอย่างอื่น ศาลส่งทางไปรษณีย์ด่วนพิเศษระหว่างประเทศ ผู้ประกอบกิจการรับส่งพัสดุภัณฑ์ระหว่างประเทศ หรือผ่านสำนักงานศาลยุติธรรมและกระทรวงการต่างประเทศ ตามข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา (มาตรา 83 สัตต) การส่งมีผลเมื่อพ้นหกสิบวันนับแต่วันที่ได้ส่ง (มาตรา 83 เบญจ) ตัวเลข 60 วันนี้คือเวลาที่การส่งเริ่มมีผล ไม่ใช่กำหนดยื่นคำให้การของจำเลย
ถ้าส่งไม่ได้เพราะไม่ปรากฏภูมิลำเนา หรือส่งแล้วไม่ทราบผล โจทก์ยื่นคำขอได้ และถ้าศาลเห็นสมควรจึงอนุญาตให้ปิดประกาศที่ศาลแทน โดยอาจสั่งให้ลงหนังสือพิมพ์ด้วย การส่งแบบนี้มีผลเมื่อพ้นหกสิบวันนับแต่วันปิดประกาศ (มาตรา 83 อัฏฐ) การปิดประกาศจึงเป็นดุลพินิจของศาล ไม่ใช่ทางลัดที่เลือกเองได้
ส่งหมายฟ้องหย่าไปต่างประเทศ 4 ประเทศ ช่องทางต่างกันอย่างไร
ไทยไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญาเฮกว่าด้วยการส่งเอกสารทางศาลในต่างประเทศ แม้จีน เกาหลี และสหรัฐฯ จะเป็นภาคี อนุสัญญานี้จึงไม่ใช้ระหว่างไทยกับทั้งสี่ประเทศ สิ่งที่ต่างกันคือความตกลงทวิภาคีและข้อจำกัดของแต่ละประเทศ
| ประเด็น | จีน (แผ่นดินใหญ่) | เกาหลีใต้ | อินโดนีเซีย | สหรัฐอเมริกา |
|---|---|---|---|---|
| อนุสัญญาเฮกว่าด้วยการส่งเอกสาร | ไม่ใช้ เพราะไทยไม่เป็นภาคี | ไม่ใช้ เพราะไทยไม่เป็นภาคี | ไม่ใช้ ทั้งสองประเทศไม่เป็นภาคี | ไม่ใช้ เพราะไทยไม่เป็นภาคี |
| ความตกลงทวิภาคีกับไทย | มี ลงนามตั้งแต่ปี 2537 ครอบคลุมการส่งเอกสารทางศาล | มี ลงนาม 21 พ.ค. 2556 มีผล 16 เม.ย. 2558 ครอบคลุมการส่งเอกสารทางศาล | มี ปี 2521 แต่ยังไม่ได้เห็นตัวบท จึงยืนยันขอบเขตไม่ได้ | ไม่พบ สหรัฐฯ รับคำขอจากประเทศที่ไม่ใช่ภาคีผ่านช่องทางการทูต |
| ข้อจำกัดของประเทศนั้น | กฎหมายจีนห้ามหน่วยงานหรือบุคคลต่างประเทศส่งเอกสารในจีนโดยไม่ได้รับอนุญาต | ยังไม่มีแนวทางทางการที่ยืนยัน | ยังไม่มีแนวทางทางการที่ยืนยัน | กฎหมายกลางของสหรัฐฯ ไม่ได้บังคับว่าต้องมีคำสั่งศาลสหรัฐฯ ก่อนส่ง แต่การส่งทางไปรษณีย์หรือผู้ให้บริการพัสดุจะใช้อ้างในสหรัฐฯ ได้หรือไม่ยังไม่ได้ยืนยัน |
| ช่องทางที่ศาลไทยใช้จริง | ยังไม่มีแนวทางทางการที่ยืนยัน ควรสอบถามศาล | ยังไม่มีแนวทางทางการที่ยืนยัน ควรสอบถามศาล | ยังไม่มีแนวทางทางการที่ยืนยัน ควรสอบถามศาล | ยังไม่มีแนวทางทางการที่ยืนยัน ควรสอบถามศาล |
| ถ้าส่งโดยปิดประกาศ คำพิพากษาใช้ในประเทศนั้นได้ไหม | อาจเป็นปัญหา จีนไม่รับรองคำพิพากษาที่จำเลยขาดนัดโดยไม่ได้รับหมายเรียกโดยชอบ | อาจไม่ได้รับการยอมรับ กฎหมายเกาหลีไม่นับการส่งโดยการประกาศ | ยังไม่พบแนวทางทางการ | ขึ้นกับกฎหมายของรัฐ USCIS ดูว่าศาลมีเขตอำนาจ |
จีน
ไทยกับจีนมีความตกลงว่าด้วยความช่วยเหลือทางการศาลในคดีแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งครอบคลุมการส่งเอกสารทางศาล แต่ภาษาคำแปลและขั้นตอนเมื่อศาลไทยส่งไปจีนยังไม่มีแนวทางที่ยืนยัน ขณะที่กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งจีนห้ามหน่วยงานหรือบุคคลต่างประเทศส่งเอกสารในดินแดนจีนโดยไม่ได้รับอนุญาตจากหน่วยงานของจีน จึงควรให้ทนายตรวจว่าช่องทางที่ใช้สอดคล้องกับข้อจำกัดนี้หรือไม่ ดู สามีจีนกลับประเทศไม่ติดต่อ ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม
เกาหลีใต้
สนธิสัญญาว่าด้วยความช่วยเหลือทางศาลในคดีแพ่งและพาณิชย์ระหว่างไทยกับเกาหลีมีผลตั้งแต่ 16 เมษายน 2558 ครอบคลุมการส่งเอกสารทางศาล ติดต่อผ่านหน่วยงานกลาง คำร้องขอทำเป็นภาษาอังกฤษ เอกสารแนบแปลเป็นภาษาราชการของรัฐผู้รับคำร้องหรือภาษาอังกฤษ และยังใช้ช่องทางการทูตได้ แต่ศาลไทยใช้ช่องทางใดในทางปฏิบัติยังไม่มีแนวทางยืนยัน ดู สามีเกาหลีกลับประเทศไม่ติดต่อ ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม
อินโดนีเซีย
ไทยกับอินโดนีเซียมีความตกลงว่าด้วยความร่วมมือทางการศาลที่ลงนามในปี 2521 และทั้งสองประเทศไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญาเฮกว่าด้วยการส่งเอกสาร ขอบเขต ภาษา และหน่วยงานกลางของความตกลงนี้ยังไม่ได้ยืนยันจากตัวบท การส่งหมายจึงต้องดู ป.วิ.พ. ประกอบกับความตกลงเป็นรายคดี ดู สามีอินโดนีเซียกลับประเทศไม่ติดต่อ ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม
สหรัฐอเมริกา
ยังไม่พบความตกลงทวิภาคีระหว่างไทยกับสหรัฐฯ เรื่องการส่งเอกสาร กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ รับคำขอส่งเอกสารจากประเทศที่ไม่ใช่ภาคีอนุสัญญาผ่านช่องทางการทูต ส่วนการส่งทางไปรษณีย์หรือผู้ให้บริการพัสดุจะถูกต้องตามกฎหมายของรัฐที่จำเลยอยู่หรือไม่ ยังไม่ได้ยืนยัน ดู สามีอเมริกันหายตัว ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม
ทำไมวิธีส่งหมายจึงสำคัญต่อการใช้คำพิพากษาในต่างประเทศ
ความตกลงทวิภาคีกับจีนและเกาหลีเป็นเรื่องความช่วยเหลือทางศาล เช่น การส่งเอกสาร ไม่ได้ทำให้คำพิพากษาไทยบังคับในประเทศนั้นได้ทันที เมื่อต้องใช้คำพิพากษาหย่าไทยในประเทศของอีกฝ่าย หน่วยงานของประเทศนั้นมักดูว่าจำเลยได้รับหมายโดยชอบหรือไม่ จีนไม่รับรองคำพิพากษาหย่าต่างประเทศถ้าจำเลยขาดนัดโดยไม่ได้รับหมายเรียกโดยชอบ และกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งเกาหลี มาตรา 217 ไม่นับการส่งโดยการประกาศหรือวิธีที่คล้ายกัน ส่วนอินโดนีเซียและสหรัฐฯ ยังไม่พบแนวทางเรื่องนี้โดยตรง ถ้าคุณต้องใช้ผลการหย่าในประเทศของอีกฝ่าย จึงควรพยายามส่งหมายให้ถึงตัวก่อนพึ่งการปิดประกาศ
ถ้าอีกฝ่ายฟ้องที่ศาลต่างประเทศ แล้วหมายส่งมาถึงคุณในไทย
ทางกลับก็มีกำหนดเวลาที่ต้องระวัง อย่านิ่งเฉยเมื่อได้รับเอกสารจากศาลต่างประเทศ
- จีน กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งจีนให้ผู้ไม่มีภูมิลำเนาในจีนยื่นคำให้การภายใน 30 วันนับแต่ได้รับสำเนาคำฟ้อง และศาลจีนส่งได้หลายวิธี รวมถึงวิธีอิเล็กทรอนิกส์ที่ยืนยันการรับได้
- เกาหลีใต้ ศาลเกาหลีส่งผ่านช่องทางตามสนธิสัญญากับไทย และกฎหมายเกาหลีให้ยื่นคำให้การภายใน 30 วัน
- อินโดนีเซีย หมายคดีหย่าถึงจำเลยในต่างประเทศส่งผ่านผู้แทนของอินโดนีเซีย เช่น สถานทูตหรือสถานกงสุล
- สหรัฐฯ เป็นไปตามกฎของรัฐที่ฟ้อง ตัวอย่างเช่นแคลิฟอร์เนียโดยทั่วไปให้เวลาตอบ 30 วันหลังได้รับหมาย
ขั้นตอนเมื่อได้รับหมายจากต่างประเทศดูได้ที่ สามีต่างชาติฟ้องหย่าที่ต่างประเทศ ได้รับหมายศาลแล้วต้องทำอย่างไร
ตัวอย่างสมมติ: ฟ้องหย่าสามีที่กลับเกาหลี
นางเอฟ้องหย่านายบี ชาวเกาหลี ที่ศาลเยาวชนและครอบครัว ด้วยเหตุจงใจละทิ้งร้างเกินหนึ่งปี เธอรู้ที่อยู่ของนายบีในเกาหลี ทนายจึงยื่นคำร้องขอส่งหมายไปต่างประเทศพร้อมคำแปลภายในเจ็ดวันนับแต่ยื่นฟ้อง เพราะถ้าเลยกำหนดโดยไม่ดำเนินการ กฎหมายให้ถือว่าทิ้งฟ้อง นางเอต้องแจ้งการหย่าต่อทะเบียนเกาหลีภายหลัง เธอจึงไม่ขอปิดประกาศตั้งแต่แรก แต่ให้ศาลส่งหมายถึงตัวก่อน เพราะคำพิพากษาที่ส่งหมายโดยการประกาศอาจไม่ได้รับการยอมรับในเกาหลี
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อส่งหมายไปต่างประเทศ
- คิดว่าใช้อนุสัญญาเฮกได้เพราะประเทศนั้นเป็นภาคี ไทยไม่เป็นภาคีอนุสัญญาว่าด้วยการส่งเอกสาร จึงไม่ใช้กับทั้งสี่ประเทศ
- ยื่นคำร้องส่งหมายช้า กำหนดเจ็ดวันนับแต่ยื่นฟ้อง และผลของการเพิกเฉยคือกฎหมายให้ถือว่าโจทก์ทิ้งฟ้อง
- เข้าใจว่า 60 วันคือเวลาที่จำเลยต้องตอบ 60 วันตามมาตรา 83 เบญจคือเวลาที่การส่งมีผล
- ขอปิดประกาศทันทีทั้งที่รู้ที่อยู่ การปิดประกาศเป็นดุลพินิจของศาล และอาจทำให้ใช้คำพิพากษาในจีนหรือเกาหลีได้ยาก
- ส่งเอกสารเองหรือสืบที่อยู่ด้วยวิธีที่ผิดกฎหมาย การส่งหมายเป็นหน้าที่ของศาล และการหาที่อยู่ต้องใช้วิธีที่ชอบด้วยกฎหมาย
เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ควรมีทนายตั้งแต่ก่อนยื่นฟ้อง เพราะกำหนดเจ็ดวันเริ่มนับทันทีเมื่อยื่นคำฟ้อง งานที่ทนายช่วยได้ เช่น
- ตรวจว่าศาลไทยมีอำนาจรับฟ้อง และเลือกเหตุหย่าที่พิสูจน์ได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516
- เตรียมคำร้องขอส่งหมาย คำแปล และคำรับรองคำแปลให้ทันกำหนดเจ็ดวัน
- สอบถามศาลเรื่องช่องทางส่งไปประเทศนั้น และติดตามผลการส่ง
- ประเมินว่าควรขอปิดประกาศหรือไม่ โดยคิดถึงการใช้คำพิพากษาในประเทศของอีกฝ่าย
- ประสานกับทนายในประเทศนั้นเมื่อต้องรับรองคำพิพากษาหรือแจ้งทะเบียนภายหลัง
เมื่อฟ้องแล้วยังต้องใช้เอกสารต่างประเทศ ดู Apostille ไทยเริ่ม 28 ก.พ. 2570 ถ้ามีเรื่องลูกที่อาจถูกพาข้ามประเทศ ดู พาลูกข้ามประเทศหลังหย่า อนุสัญญาเฮกใช้ได้ไหม ภาพรวมทั้งสี่ประเทศอยู่ใน หย่ากับชาวต่างชาติ จีน เกาหลี อินโดนีเซีย อเมริกา ต่างกันอย่างไร และหลักทั่วไปของการส่งหมายเมื่ออีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศอยู่ใน ฟ้องหย่า อีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ ส่งหมายศาลอย่างไร หากต้องการให้ทนายวางแผนการฟ้องและการส่งหมาย ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ฟ้องหย่าแล้วไม่ยื่นคำร้องส่งหมายภายใน 7 วัน จะเป็นอย่างไร?
กฎหมายให้ถือว่าโจทก์ทิ้งฟ้อง ป.วิ.พ. มาตรา 83 จัตวา กำหนดให้โจทก์ยื่นคำร้องพร้อมคำแปลภายในเจ็ดวันนับแต่ยื่นคำฟ้อง และวางเงินค่าใช้จ่ายตามจำนวนและภายในเวลาที่ศาลกำหนด ถ้าเพิกเฉย ตัวบทใช้คำว่า "ให้ถือว่าโจทก์ทิ้งฟ้องตามมาตรา 174" จึงควรเตรียมคำแปลไว้ตั้งแต่ก่อนยื่นฟ้อง
ส่งหมายไปต่างประเทศแล้ว จำเลยมีเวลาตอบ 60 วันใช่ไหม?
ไม่ใช่ 60 วันตาม ป.วิ.พ. มาตรา 83 เบญจ คือเวลาที่การส่งหมายเริ่มมีผล นับแต่วันที่ได้ส่ง ส่วนกำหนดยื่นคำให้การของจำเลยเป็นไปตามที่ระบุในหมายเรียกและกฎหมายวิธีพิจารณา ควรให้ทนายตรวจกำหนดของคดีคุณ
ส่งหมายไปจีน เกาหลี หรืออเมริกาใช้อนุสัญญาเฮกได้ไหม?
ไม่ได้ เพราะไทยไม่เป็นภาคีอนุสัญญาเฮกว่าด้วยการส่งเอกสาร แม้สามประเทศนี้จะเป็นภาคี กับจีนและเกาหลีมีความตกลงทวิภาคีที่ครอบคลุมการส่งเอกสาร กับอินโดนีเซียมีความตกลงปี 2521 ส่วนสหรัฐฯ รับคำขอผ่านช่องทางการทูต
ไม่รู้ที่อยู่ของสามีในต่างประเทศ ฟ้องหย่าได้ไหม?
ได้ แต่การส่งหมายต้องผ่านการพิจารณาของศาล ถ้าภูมิลำเนาไม่ปรากฏ โจทก์ยื่นคำขอได้ และถ้าศาลเห็นสมควรจึงอนุญาตให้ปิดประกาศที่ศาล ซึ่งมีผลเมื่อพ้นหกสิบวัน แต่คำพิพากษาแบบนี้อาจใช้ในจีนหรือเกาหลีได้ยาก
มีความตกลงทวิภาคีแล้ว คำพิพากษาหย่าไทยบังคับในประเทศนั้นได้ทันทีไหม?
ไม่ได้ ความตกลงกับจีนและเกาหลีเป็นเรื่องความช่วยเหลือทางศาล เช่น การส่งเอกสาร ไม่ได้ทำให้คำพิพากษาไทยมีผลบังคับทันที และไม่พบว่าความตกลงกับอินโดนีเซียครอบคลุมเรื่องนี้ การใช้คำพิพากษาในแต่ละประเทศต้องทำตามกฎหมายของประเทศนั้น
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
