คนไทยที่สมรสกับคนจีน คนเกาหลี คนอินโดนีเซีย หรือคนอเมริกัน มักได้ยินคำแนะนำที่ขัดกันเอง บางคนบอกว่าหย่าที่อำเภอก็จบ บางคนบอกว่าต้องไปหย่าที่ประเทศของอีกฝ่ายซ้ำ บทความนี้วางทั้งสี่ประเทศไว้เทียบกันในที่เดียว เพื่อให้คุณเห็นภาพรวมก่อน แล้วค่อยอ่านบทความรายประเทศที่ตรงกับกรณีของคุณ
หย่ากับชาวต่างชาติ คืออะไร และกฎหมายไทยใช้หลักอะไร
การหย่ากับชาวต่างชาติ คือการทำให้การสมรสระหว่างคนไทยกับคนต่างสัญชาติสิ้นสุดลงขณะที่ทั้งสองยังมีชีวิตอยู่ ซึ่งต้องคิดถึงกฎหมายมากกว่าหนึ่งประเทศพร้อมกัน ฝั่งไทย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1514 ให้หย่าได้สองวิธี คือหย่าโดยความยินยอมซึ่งทำเป็นหนังสือและมีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อยสองคน หรือหย่าโดยคำพิพากษาของศาล ถ้าจดทะเบียนสมรสตาม ป.พ.พ. การหย่าโดยความยินยอมจะสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนการหย่าแล้ว (มาตรา 1515)
เมื่อคู่สมรสต่างสัญชาติ พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 (พ.ร.บ.ขัดกันฯ) เข้ามาเกี่ยวข้อง มาตรา 26 วางหลักว่าการหย่าโดยความยินยอมสมบูรณ์ถ้ากฎหมายสัญชาติของสามีและภริยาทั้งสองฝ่ายยอมให้ทำได้ ส่วนมาตรา 27 วางหลักว่าศาลไทยจะพิพากษาให้หย่าได้เมื่อกฎหมายสัญชาติของทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่า โดยเหตุหย่าใช้กฎหมายของถิ่นที่ฟ้อง ซึ่งเมื่อฟ้องที่ศาลไทยคือเหตุตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516
ในทางปฏิบัติ คณะกรรมการกฤษฎีกาเคยให้ความเห็นว่านายทะเบียนไทยรับจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอมของคู่ไทย–ต่างชาติที่จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทยได้ และมีผลตามกฎหมายไทย คำถามที่สำคัญกว่าจึงมักเป็น "ประเทศของอีกฝ่ายจะรับรู้การหย่านั้นอย่างไร" ส่วนการฟ้อง ถ้าคุณมีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 4 ตรี เปิดให้ฟ้องที่ศาลในไทยได้แม้อีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ ดูหลักเลือกกฎหมายใน หย่ากับคู่สมรสต่างชาติ ใช้กฎหมายไทยหรือกฎหมายต่างประเทศ
หย่ากับชาวต่างชาติ 4 ประเทศ เทียบทางหย่าและผลอย่างไร
ตารางนี้สรุปสถานะ ณ พฤศจิกายน 2569 ช่องที่เขียนว่า "ยังไม่พบแนวทางทางการ" หมายถึงยังไม่มีแหล่งทางการยืนยัน ไม่ได้แปลว่าทำไม่ได้ และสถานะอนุสัญญาอาจเปลี่ยน ควรตรวจสถานะล่าสุดบนเว็บไซต์ของ HCCH หรือกรมการกงสุลก่อนดำเนินการ
| ประเด็น | จีน (แผ่นดินใหญ่) | เกาหลีใต้ | อินโดนีเซีย | สหรัฐอเมริกา |
|---|---|---|---|---|
| หย่าแบบตกลงกันในประเทศนั้น | จดหย่าที่สำนักทะเบียนจีนได้ โดยหลักเฉพาะคู่ที่จดทะเบียนสมรสในจีนแผ่นดินใหญ่ ทั้งสองไปด้วยตนเอง มีระยะทบทวน 30 วัน | ต้องให้ศาลครอบครัวยืนยันเจตนา แล้วแจ้งทะเบียนภายใน 3 เดือน | ไม่มีการหย่านอกศาล แม้ตกลงกันได้ก็ต้องหย่าต่อหน้าศาล | เป็นไปตามกฎหมายของรัฐที่ยื่น ดำเนินการผ่านศาลของรัฐ |
| ศาลที่รับคดีหย่า | ศาลประชาชน ซึ่งต้องไกล่เกลี่ยก่อน | ศาลครอบครัว โดยหลักต้องไกล่เกลี่ยก่อน | ศาลศาสนาสำหรับมุสลิม ศาลทั่วไปสำหรับศาสนาอื่น | ศาลของรัฐ ตามกฎหมายของรัฐนั้น |
| สถานทูตไทยในประเทศนั้นจดหย่าตามกฎหมายไทย | สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงปักกิ่งรับจด | สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงโซลรับจด | ยังไม่ได้ยืนยันข้อมูล ควรสอบถามสถานทูตก่อน | สถานทูตและสถานกงสุลใหญ่ไทยรับจดแบบต่างสำนักทะเบียน |
| หย่าในไทยแล้ว ประเทศนั้นรับรู้อย่างไร | คำพิพากษาไทยยื่นขอศาลประชาชนชั้นกลางรับรองได้ ใบหย่าจากอำเภอยังไม่พบแนวทางทางการ | ต้องแจ้งทะเบียนครอบครัวเกาหลีภายใน 3 เดือน คำพิพากษาไทยต้องครบเงื่อนไขกฎหมายเกาหลี | ฝ่ายอินโดนีเซียต้องแจ้งสถานทูตและแจ้งทะเบียนราษฎรภายใน 30 วันหลังกลับ ผลขึ้นกับการตรวจของทางการ | ขึ้นกับกฎหมายของรัฐ USCIS ดูว่าศาลมีเขตอำนาจและคดีถึงที่สุด |
| หย่าในประเทศนั้นแล้ว ในไทยทำอะไร | ขอบันทึกการหย่า (คร.22) | ขอบันทึก คร.22 จดหย่าซ้ำตามกฎหมายไทยไม่ได้ | ขอบันทึก คร.22 | ขอบันทึก คร.22 |
| Apostille มีผลสำหรับประเทศนั้น (สำหรับไทยยังไม่มีผล จะมีผล 28 ก.พ. 2570 กับรัฐที่ไม่คัดค้าน) | 7 พ.ย. 2566 | 14 ก.ค. 2550 | 4 มิ.ย. 2565 | 15 ต.ค. 2524 |
| อนุสัญญาเฮกเรื่องลักพาตัวเด็กกับไทย | ไม่มีผลกับจีนแผ่นดินใหญ่ | ไม่มีผลระหว่างกัน | อินโดนีเซียไม่เป็นภาคี | มีผลตั้งแต่ 1 เม.ย. 2559 |
| ความตกลงเรื่องส่งเอกสารศาลกับไทย | มีความตกลงทวิภาคี ลงนามปี 2537 | มีสนธิสัญญาทวิภาคี มีผล 16 เม.ย. 2558 | มีความตกลงทวิภาคีปี 2521 | ไม่พบความตกลงทวิภาคี ใช้ช่องทางการทูต |
จีน: หย่าที่สำนักทะเบียนจีนได้เฉพาะบางคู่
สำนักทะเบียนสมรสของจีนรับจดหย่าเฉพาะคู่ที่จดทะเบียนสมรสในจีนแผ่นดินใหญ่ และสถานทูตจีนในไทยไม่รับจดหย่าคู่ไทย–จีน คู่ที่จดสมรสที่อำเภอไทยอย่างเดียวจึงหย่าในจีนได้ทางศาล ภาพรวมทั้งหมดอยู่ใน หย่ากับคนจีนในไทย จดทะเบียนหย่าที่อำเภอหรือฟ้องศาล
เกาหลีใต้: ตกลงกันได้ก็ยังต้องผ่านศาลครอบครัว
การหย่าแบบตกลงกันของเกาหลีไม่ได้จบที่สำนักงานเขต ต้องรับคำแนะนำจากศาลครอบครัวและรอระยะทบทวน 3 เดือนถ้ามีบุตรที่ต้องเลี้ยงดู หรือ 1 เดือนถ้าไม่มี ถ้าหย่าในไทย ทะเบียนครอบครัวเกาหลีไม่เปลี่ยนเอง ต้องแจ้งภายใน 3 เดือน ดูทุกทางเลือกได้ที่ หย่ากับคนเกาหลี หย่าที่ไทยหรือที่เกาหลีใต้
อินโดนีเซีย: หย่าได้เฉพาะต่อหน้าศาล
กฎหมายสมรสของอินโดนีเซียให้หย่าได้เฉพาะต่อหน้าศาลหลังศาลไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ คู่มุสลิมไปศาลศาสนา คู่ที่ไม่ใช่มุสลิมไปศาลทั่วไป และฝ่ายอินโดนีเซียที่หย่าในต่างประเทศมีหน้าที่แจ้งผู้แทนอินโดนีเซียและทะเบียนราษฎร การหย่าที่อำเภอไทยจะมีผลในอินโดนีเซียแค่ไหนยังไม่พบแนวทางทางการ อ่านต่อที่ หย่ากับคนอินโดนีเซีย หย่าที่ไทยหรือที่อินโดนีเซีย
สหรัฐอเมริกา: กฎหมายหย่าเป็นของแต่ละรัฐ
สหรัฐฯ ไม่มีกฎหมายหย่ากลาง การหย่าเป็นไปตามกฎหมายของรัฐและดำเนินการที่ศาลของรัฐ คำพิพากษาหย่าของศาลไทยจะใช้ในสหรัฐฯ ได้หรือไม่ ขึ้นกับกฎหมายของรัฐและหน่วยงานที่คุณจะยื่น คู่มือฉบับเต็มอยู่ใน หย่าที่อเมริกาหรือหย่าที่ไทย คู่มือหย่ากับสามีชาวอเมริกัน
หย่าในไทยแล้ว ทะเบียนของอีกประเทศเปลี่ยนเองไหม
ไม่มีประเทศใดในสี่ประเทศนี้ที่เปลี่ยนทะเบียนเองเมื่อคุณหย่าในไทย การหย่าที่อำเภอหรือที่ศาลไทยมีผลตามกฎหมายไทย แต่ฝั่งต่างประเทศต้องมีคนยื่นเรื่องต่อตามช่องทางในตารางข้างต้น จุดที่ต้องระวังคือ ศาลจีนจะไม่รับรองคำพิพากษาหย่าต่างประเทศถ้าจำเลยขาดนัดโดยไม่ได้รับหมายเรียกโดยชอบ กฎหมายเกาหลีก็ไม่นับการส่งหมายโดยการประกาศเมื่อพิจารณาว่าจะยอมรับคำพิพากษาต่างประเทศหรือไม่ และสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงวอชิงตันแจ้งเตือนว่า USCIS ไม่รับใบหย่าที่จดแบบต่างสำนักทะเบียน
เพราะเหตุนี้ ถ้าฝ่ายต่างชาติต้องใช้สถานะหย่าในประเทศของตน เช่น เพื่อสมรสใหม่หรือเรื่องคนเข้าเมือง ควรให้ทนายตรวจก่อนว่าการจดหย่าที่อำเภอเพียงพอหรือไม่ บางกรณีการฟ้องหย่าที่ศาลไทยและส่งหมายให้ถูกวิธีอาจเหมาะกว่า ภาพรวมการเลือกทางระหว่างอำเภอ ศาล และต่างประเทศอยู่ใน หย่ากับชาวต่างชาติในไทย เลือกทางไหนดี
หย่าที่ต่างประเทศแล้ว ต้องทำอะไรในไทย
ทะเบียนไทยก็ไม่เปลี่ยนเองเช่นกัน ถ้าหย่าที่จีน เกาหลี อินโดนีเซีย หรือสหรัฐฯ ไปแล้ว สิ่งที่ทำได้คือนำเอกสารการหย่าที่รับรองและแปลแล้วไปขอบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียน ไม่ใช่จดทะเบียนหย่าใหม่ ชนิดเอกสารของแต่ละประเทศต่างกัน เทียบรายการเอกสารทั้งสี่ประเทศได้ที่ หย่าที่ต่างประเทศแล้วบันทึก คร.22 ต้องใช้เอกสารอะไรบ้าง
ส่งหมาย เอกสาร และลูก เรื่องที่ต่างกันมากที่สุดระหว่าง 4 ประเทศ
- การส่งหมายเมื่ออีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ ศาลไทยส่งหมายตาม ป.วิ.พ. มาตรา 83 ทวิ ถึง 83 อัฏฐ และโจทก์ต้องยื่นคำร้องภายในเจ็ดวันนับแต่ยื่นฟ้อง ถ้าเพิกเฉย กฎหมายให้ถือว่าโจทก์ทิ้งฟ้อง วิธีส่งที่เลือกยังกระทบว่าคำพิพากษาจะใช้ในจีนหรือเกาหลีได้หรือไม่ ดู ส่งหมายฟ้องหย่าไปต่างประเทศ ช่องทางต่างกันอย่างไร
- การรับรองเอกสาร ตอนนี้เอกสารจากทั้งสี่ประเทศยังต้องรับรองหลายทอดตามแบบเดิม แล้วแปลและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล Apostille จะเริ่มมีผลกับไทยในปี 2570 ถ้าไม่มีการคัดค้าน ดู Apostille ไทยเริ่ม 28 ก.พ. 2570 เอกสารหย่าจากต่างประเทศจะง่ายขึ้นไหม
- ลูกกับการเดินทางข้ามประเทศ อนุสัญญาเฮกว่าด้วยการลักพาตัวเด็กมีผลระหว่างไทยกับสหรัฐฯ เท่านั้นในสี่ประเทศนี้ กับอีกสามประเทศต้องเน้นการป้องกันก่อนลูกเดินทาง ดู พาลูกข้ามประเทศหลังหย่า อนุสัญญาเฮกใช้ได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: สองคู่ที่จดสมรสต่างกัน
นางเอจดทะเบียนสมรสกับนายบี ชาวอินโดนีเซีย ที่อำเภอในไทย ทั้งคู่ตกลงหย่ากันได้ การจดหย่าที่อำเภอมีผลตามกฎหมายไทย แต่นายบีต้องแจ้งการหย่าต่อทางการอินโดนีเซีย ซึ่งกฎหมายของอินโดนีเซียให้หย่าได้เฉพาะต่อหน้าศาล ถ้านายบีต้องสมรสใหม่ที่อินโดนีเซีย ควรให้ทนายตรวจก่อนว่าควรใช้ทางใด ส่วนนางซีจดทะเบียนสมรสกับนายดี ชาวอเมริกัน ที่รัฐเนวาดาเท่านั้น กรณีนี้ยังไม่พบแนวปฏิบัติทางการว่าจะจดหย่าที่อำเภอได้หรือไม่ ทางที่แน่นอนกว่าคือฟ้องหย่าที่ศาลไทยเมื่อมีเหตุหย่า
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อหย่ากับชาวต่างชาติ
- คิดว่าทุกประเทศหย่าแบบตกลงกันที่สำนักงานทะเบียนได้เหมือนอำเภอไทย จีนทำได้เฉพาะคู่ที่จดสมรสในจีนแผ่นดินใหญ่ เกาหลีต้องผ่านศาลครอบครัว อินโดนีเซียต้องผ่านศาลเท่านั้น และสหรัฐฯ เป็นไปตามกฎหมายของแต่ละรัฐ
- คิดว่าหย่าในไทยแล้วทะเบียนของอีกประเทศเปลี่ยนเอง ไม่มีประเทศใดเปลี่ยนเอง เกาหลีและอินโดนีเซียกำหนดหน้าที่แจ้งไว้ด้วย
- คิดว่าไม่รู้ที่อยู่ก็ปิดประกาศได้เลย การปิดประกาศเป็นดุลพินิจของศาล และอาจทำให้ใช้คำพิพากษาในจีนหรือเกาหลีได้ยาก
เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ควรปรึกษาทนายก่อนลงมือ ถ้าอีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศหรือติดต่อไม่ได้ ถ้าจดสมรสนอกประเทศไทย ถ้ามีลูกที่อาจถูกพาข้ามประเทศ หรือถ้าการหย่าต้องใช้ได้ทั้งในไทยและในประเทศของอีกฝ่าย งานที่ทนายช่วยได้ เช่น
- ตรวจว่าทางหย่าใดเปิดให้คุณ จากสถานที่จดสมรส ถิ่นที่อยู่ของแต่ละฝ่าย และประเทศที่ต้องใช้ผลการหย่า
- ร่างหนังสือหย่าหรือคำฟ้องให้ระบุผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ค่าเลี้ยงดู และทรัพย์สินให้ชัด เพื่อใช้ต่อในอีกประเทศได้
- ยื่นคำร้องขอส่งหมายไปต่างประเทศภายในกำหนด เตรียมคำแปล และติดตามผลการส่ง
- ประสานกับทนายในประเทศของอีกฝ่ายเมื่อต้องรับรองคำพิพากษา แจ้งทะเบียน หรือตอบคดีที่ศาลต่างประเทศ
กรณีใดทำเองได้ ดู หย่ากับชาวต่างชาติต้องจ้างทนายไหม ถ้าจะเริ่ม ให้รวบรวมทะเบียนสมรส หนังสือเดินทางหรือข้อมูลของอีกฝ่าย สูติบัตรลูก และรายการทรัพย์สินในทั้งสองประเทศ หากต้องการให้ช่วยประเมินทางเลือกจากข้อเท็จจริงของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
จดทะเบียนหย่าที่อำเภอไทยแล้ว มีผลในประเทศของอีกฝ่ายด้วยไหม?
ไม่มีผลอัตโนมัติ การหย่ามีผลตามกฎหมายไทย แต่ฝั่งต่างประเทศต้องยื่นเรื่องต่อ เกาหลีกำหนดให้แจ้งภายใน 3 เดือน อินโดนีเซียให้ฝ่ายอินโดนีเซียแจ้งสถานทูตและทะเบียนราษฎร ส่วนจีนยังไม่พบแนวทางทางการสำหรับใบหย่าจากอำเภอ และสหรัฐฯ ขึ้นกับกฎหมายของรัฐ
ประเทศไหนในสี่ประเทศที่หย่าแบบตกลงกันโดยไม่ต้องไปศาลได้?
จีนเป็นประเทศเดียวในสี่ประเทศนี้ที่ยืนยันได้จากแหล่งทางการ คือจดหย่าที่สำนักทะเบียนจีนโดยมีระยะทบทวน 30 วัน แต่โดยหลักใช้ได้เฉพาะคู่ที่จดทะเบียนสมรสในจีนแผ่นดินใหญ่ เกาหลีต้องผ่านศาลครอบครัว อินโดนีเซียต้องหย่าต่อหน้าศาล ส่วนสหรัฐฯ เป็นไปตามกฎหมายของรัฐที่ยื่น
ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม ถ้าอีกฝ่ายกลับประเทศไปแล้ว?
ได้ ถ้าคุณมีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย และมีเหตุหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 เช่น จงใจละทิ้งร้างเกินหนึ่งปี และควรส่งหมายให้ถึงตัวถ้าจะใช้คำพิพากษาในประเทศของอีกฝ่าย
หย่าที่ต่างประเทศแล้ว ต้องจดทะเบียนหย่าที่อำเภอซ้ำไหม?
ไม่ต้องจดซ้ำ สิ่งที่ทำคือขอบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียน โดยใช้เอกสารการหย่าที่รับรองและแปลแล้ว และฝ่ายหนึ่งต้องมีสัญชาติไทยขณะยื่น โดยทั่วไปบันทึกได้ แต่ถ้ามีข้อพิพาท ศาลไทยอาจตรวจว่าการหย่านั้นสอดคล้องกับหลักกฎหมายขัดกันหรือไม่
มีลูกด้วยกัน ควรกังวลเรื่องพาลูกข้ามประเทศกับประเทศไหน?
ควรวางแผนทุกประเทศ แต่กับจีนแผ่นดินใหญ่ เกาหลี และอินโดนีเซียต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะ ณ พฤศจิกายน 2569 อนุสัญญาเฮกว่าด้วยการลักพาตัวเด็กไม่มีผลระหว่างไทยกับสามประเทศนี้ ส่วนกับสหรัฐฯ มีผลตั้งแต่ 1 เมษายน 2559 แต่ศาลของประเทศที่เด็กอยู่เป็นผู้ตัดสิน
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
