คนไทยที่สมรสกับชาวต่างชาติและกำลังจะหย่า มักติดอยู่ที่คำถามแรกว่าจำเป็นต้องจ้างทนายหรือไม่ บางคนกังวลเรื่องค่าใช้จ่าย บางคนไม่แน่ใจว่าเรื่องจะซับซ้อนกว่าที่คิดหรือเปล่า บทความนี้แยกให้เห็นว่ากรณีใดทำเองได้ กรณีใดควรมีทนายตั้งแต่ต้น พร้อมลิงก์ไปบทความในชุดที่อธิบายการจ้างและการทำงานกับทนายแต่ละเรื่อง
ทนายความคือใคร และกฎหมายบังคับให้ต้องมีทนายไหม
ทนายความ คือ ผู้ที่สภาทนายความรับจดทะเบียนและออกใบอนุญาตให้เป็นทนายความตามพระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528 (พ.ร.บ.ทนายความ) มาตรา 4 ผู้ที่ไม่ได้รับใบอนุญาต มาตรา 33 ห้ามว่าความในศาล หรือแต่งคำฟ้อง คำให้การ คำร้อง หรือคำแถลงเกี่ยวกับคดีในศาลให้แก่บุคคลอื่น ผู้ฝ่าฝืนมีโทษทางอาญาตามมาตรา 82
อย่างไรก็ดี กฎหมายไม่ได้บังคับให้ทุกคนต้องมีทนาย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 60 ให้คู่ความเลือกได้ว่าจะว่าความด้วยตนเอง หรือตั้งทนายความคนเดียวหรือหลายคน ข้อที่คนมักเข้าใจผิดคือ ถ้าจะให้คนอื่นทำแทนในศาล คนนั้นต้องเป็นทนายความ ญาติหรือเพื่อนที่ถือหนังสือมอบอำนาจว่าความอย่างทนายความไม่ได้ แต่ผู้รับมอบอำนาจตั้งทนายความเพื่อดำเนินคดีแทนได้ คำถามเดียวกันสำหรับคดีหย่าทั่วไปอธิบายไว้แล้วใน ฟ้องหย่าต้องมีทนายไหม ฟ้องเองได้หรือเปล่า บทความนี้จึงเน้นเฉพาะประเด็นที่เกิดขึ้นเมื่อคู่สมรสเป็นชาวต่างชาติ
หย่ากับชาวต่างชาติต้องจ้างทนายไหม ถ้าตกลงกันได้
ไม่จำเป็น ถ้าเข้าเงื่อนไขครบ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1514 ให้หย่าได้สองวิธี คือหย่าโดยความยินยอม ซึ่งต้องทำเป็นหนังสือและมีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อยสองคน กับหย่าโดยคำพิพากษาของศาล สำหรับคู่ที่สมรสตาม ป.พ.พ. การหย่าโดยความยินยอมจะสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนการหย่าแล้ว (มาตรา 1515) ขั้นตอนนี้ทำที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต ไม่ได้ยื่นอะไรต่อศาล จึงไม่ต้องมีทนาย
เงื่อนไขที่ควรตรวจก่อนไปสำนักทะเบียนมีดังนี้
- จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทย เช่น จดที่อำเภอ เขต หรือสถานทูตไทย ซึ่งตามแนวความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกา นายทะเบียนรับจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอมของคู่ไทยกับต่างชาติตามกฎหมายไทยได้
- ทั้งสองฝ่ายตกลงหย่าและร่วมกันร้องขอ ถ้าอยู่คนละที่ จดทะเบียนหย่าต่างสำนักทะเบียนได้ เช่น ฝ่ายหนึ่งที่อำเภอในไทย อีกฝ่ายที่สถานทูตหรือสถานกงสุลไทย
- เอกสารครบ หนังสือสัญญาหย่า พยานสองคน บัตรประจำตัวประชาชนของฝ่ายไทย หนังสือเดินทางหรือใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวของฝ่ายต่างชาติ และหลักฐานการจดทะเบียนสมรส เอกสารภาษาต่างประเทศต้องผ่านการรับรองการแปล
- ไม่มีค่าธรรมเนียม การจดทะเบียนหย่าไม่เสียค่าธรรมเนียม
มีสองเรื่องที่ต้องระวัง เรื่องแรก การจดทะเบียนหย่าเป็นสิ่งที่คู่สมรสต้องร้องขอเอง ยังไม่พบแนวทางทางการที่ยืนยันว่าให้ผู้อื่นหรือทนายไปจดทะเบียนหย่าแทนได้ เรื่องที่สอง การหย่าที่อำเภอมีผลสมบูรณ์ตามกฎหมายไทย แต่ทะเบียนในประเทศของคู่สมรสไม่ได้เปลี่ยนตามโดยอัตโนมัติ บางคนจึงให้ทนายอ่านหนังสือสัญญาหย่าเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับลูกและทรัพย์สินก่อนลงชื่อ ซึ่งเป็นทางเลือก ไม่ใช่ข้อบังคับ
กรณีไหนควรมีทนายตั้งแต่ต้น
เมื่อเรื่องต้องไปถึงศาลหรือเกี่ยวกับต่างประเทศ ความเสี่ยงที่จะเสียสิทธิเพราะขั้นตอนผิดพลาดสูงขึ้นมาก
| สถานการณ์ | เหตุที่ควรมีทนาย |
|---|---|
| อีกฝ่ายไม่ยอมหย่า หรือติดต่อไม่ได้ | ต้องฟ้องหย่าและพิสูจน์เหตุหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 ด้วยพยานหลักฐาน |
| ต้องฟ้องหย่าขณะอีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ | การส่งหมายไปต่างประเทศมีขั้นตอนและกำหนดเวลาเฉพาะ ทำไม่ครบกฎหมายให้ถือว่าโจทก์ทิ้งฟ้อง |
| มีลูกหรือทรัพย์สินที่ต้องตกลง | ข้อตกลงเรื่องลูกศาลพิจารณาจากประโยชน์ของเด็ก และสิทธิที่ยอมสละในสัญญาประนีประนอมยอมความระงับไป |
| จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายต่างประเทศอย่างเดียว | ยังไม่พบแนวทางทางการว่าจะจดทะเบียนหย่าที่อำเภอได้หรือไม่ ต้องประเมินว่าจะหย่าทางใด |
| ต้องใช้ผลการหย่าในต่างประเทศ | แต่ละประเทศมีขั้นตอนแจ้งหรือรับรองการหย่าของตัวเอง |
| ถูกฟ้องหย่าที่ศาลต่างประเทศ | ต้องดูทั้งกำหนดเวลาของศาลต่างประเทศและผลต่อสิทธิในไทย มักต้องมีทนายในประเทศนั้นด้วย |
อีกฝ่ายไม่ยอมหย่าหรือหายไป
เมื่อจดทะเบียนหย่าไม่ได้ ทางที่เหลือคือฟ้องหย่าต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ ซึ่งต้องมีเหตุหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 และพยานหลักฐานรองรับ เมื่อคู่สมรสต่างสัญชาติ พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 มาตรา 27 วางหลักว่าศาลไทยจะพิพากษาให้หย่าได้เมื่อกฎหมายสัญชาติของทั้งสามีและภริยายอมให้หย่า โดยเหตุหย่าใช้กฎหมายของถิ่นที่ฟ้อง ถ้าคุณมีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย แม้อีกฝ่ายไม่มีภูมิลำเนาในไทย ป.วิ.พ. มาตรา 4 ตรี ก็เปิดให้ฟ้องต่อศาลในไทยได้
อีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ
เมื่อจำเลยอยู่ต่างประเทศ โจทก์ต้องยื่นคำร้องขอให้ส่งหมายภายในเจ็ดวันนับแต่วันยื่นฟ้อง พร้อมคำแปลเป็นภาษาราชการของประเทศนั้นหรือภาษาอังกฤษ คำรับรองคำแปล และวางค่าใช้จ่าย ถ้าไม่ทำ กฎหมายให้ถือว่าโจทก์ทิ้งฟ้อง ถ้าต้องมีทนายในประเทศของคู่สมรสด้วย การแบ่งงานอธิบายไว้ใน คดีหย่าข้ามประเทศ ทนายไทยกับทนายต่างประเทศทำงานร่วมกันอย่างไร
มีลูกหรือทรัพย์สิน
คดีหย่าที่มีข้อพิพาท เช่น เรื่องอำนาจปกครองบุตร ค่าอุปการะเลี้ยงดู หรือสินสมรส พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ) มาตรา 148 ให้ศาลตั้งผู้ประนีประนอมเพื่อไกล่เกลี่ยก่อนเริ่มพิจารณา และข้อตกลงที่เกี่ยวกับผู้เยาว์ศาลจะคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของเด็ก เมื่อทำสัญญาประนีประนอมยอมความแล้ว สิทธิที่แต่ละฝ่ายยอมสละจะระงับไป (ป.พ.พ. มาตรา 852) การมีทนายช่วยตรวจว่าข้อตกลงครอบคลุมลูกและทรัพย์สินในทั้งสองประเทศครบถ้วนจึงสำคัญ ดูเพิ่มที่ ไกล่เกลี่ยคดีหย่ากับคู่สมรสต่างชาติในศาล
จดทะเบียนสมรสที่ต่างประเทศ หรือต้องใช้ผลในต่างประเทศ
ถ้าจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายต่างประเทศอย่างเดียว ยังไม่พบแนวปฏิบัติทางการของกรมการปกครองว่าจะจดทะเบียนหย่าที่อำเภอได้หรือไม่ ควรสอบถามสำนักทะเบียนหรือสถานทูต และให้ทนายประเมินก่อนว่าจะหย่าในไทยทางใด ส่วนผลในต่างประเทศ การหย่าที่ทำในไทยไม่ได้ทำให้ทะเบียนของอีกประเทศเปลี่ยนตามโดยอัตโนมัติ แต่ละประเทศมีขั้นตอนแจ้งหรือรับรองการหย่าของตัวเอง ถ้าถูกฟ้องหย่าที่ศาลต่างประเทศ อย่าวางเอกสารไว้เฉย ๆ เพราะกำหนดเวลาของศาลนั้นเริ่มเดินแล้ว และโดยทั่วไปต้องใช้ทนายที่มีสิทธิตามกฎหมายของประเทศนั้น
คู่มือรายประเทศ: จีน เกาหลีใต้ อินโดนีเซีย และสหรัฐอเมริกา
ขั้นตอนในประเทศของคู่สมรสต่างกันมาก ถ้าคู่สมรสของคุณมาจากประเทศเหล่านี้ ควรอ่านภาพรวมเฉพาะประเทศก่อนพบทนาย
- หย่ากับคนจีนในไทย จดทะเบียนหย่าที่อำเภอหรือฟ้องศาล และต้องทำอะไรเพิ่มให้มีผลในจีน
- หย่ากับคนเกาหลี หย่าที่ไทยหรือที่เกาหลีใต้ เทียบขั้นตอนและสิ่งที่ต้องทำเพิ่ม
- หย่ากับคนอินโดนีเซีย หย่าที่ไทยหรือที่อินโดนีเซีย
- หย่าที่อเมริกาหรือหย่าที่ไทย คู่มือหย่ากับสามีชาวอเมริกัน
ถ้าตัดสินใจจ้างทนาย ควรรู้อะไรบ้าง
บทความในชุดนี้แยกอธิบายตามลำดับที่คนส่วนใหญ่ต้องเจอ
- ก่อนจ้าง ตรวจว่าเป็นทนายความที่มีใบอนุญาตจริง ตาม ตรวจสอบทนายความก่อนจ้าง ใบอนุญาตสภาทนายความ ดูอย่างไร แล้วเตรียมเอกสารและคำถามตาม คดีหย่าชาวต่างชาติ พบทนายครั้งแรกต้องเตรียมอะไร
- ตอนตกลงจ้าง อ่านสัญญาให้ชัดเรื่องขอบเขตงาน ค่าใช้จ่าย และการเลิกสัญญา ตาม สัญญาจ้างทนายคดีหย่าควรมีอะไร เช็กลิสต์ก่อนเซ็น
- ถ้าคุณอยู่ต่างประเทศ วิธีปรึกษา ส่งเอกสาร และมอบอำนาจ อยู่ใน ปรึกษาทนายไทยเรื่องหย่าออนไลน์ขณะอยู่ต่างประเทศได้ไหม
- ระหว่างคดี เรื่องภาษาในศาลและการแปลเอกสารอยู่ใน คดีหย่าคู่สมรสต่างชาติ ต้องมีล่ามไหม
- ถ้ามีปัญหากับทนาย เช่น ติดต่อไม่ได้หรือหายไปกลางคดี ดู ทนายทิ้งคดีหย่า ติดต่อไม่ได้ ทำอย่างไร
ไม่มีเงินจ้างทนาย มีทางเลือกอะไรบ้าง
กฎหมายมีช่องทางช่วยเหลือหลายทาง ซึ่งแต่ละทางต้องผ่านการพิจารณาตามเกณฑ์ของหน่วยงานนั้น
- ขอให้ศาลแต่งตั้งทนายความ ในคดีครอบครัว คู่ความที่ไม่มีทนายขอให้ศาลแต่งตั้งทนายความให้ได้ตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 158 ศาลจะพิจารณาคำขอเป็นรายกรณี
- ความช่วยเหลือทางกฎหมายของสภาทนายความ พ.ร.บ.ทนายความ มาตรา 74 ถึง 79 ให้สภาทนายความช่วยเหลือผู้ยากไร้และไม่ได้รับความเป็นธรรม เช่น ให้คำปรึกษา และจัดหาทนายความว่าต่างแก้ต่าง
- ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล ผู้ที่ไม่สามารถเสียค่าธรรมเนียมศาลยื่นคำร้องขอยกเว้นได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 155 และ 156
- เรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพ ได้รับยกเว้นค่าขึ้นศาลและค่าฤชาธรรมเนียมตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 155 แต่ใช้เฉพาะส่วนที่เรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพ ไม่ใช่ทั้งคดีหย่า
ตัวอย่างสมมติ: เรื่องเดียวกัน ข้อเท็จจริงต่างกัน
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติเพื่ออธิบายหลักกฎหมาย ไม่ใช่คดีจริงของผู้ใด นางบีเป็นคนไทย จดทะเบียนสมรสกับนายเอซึ่งเป็นชาวต่างชาติที่อำเภอในไทย ทั้งคู่ไม่มีลูกและไม่มีทรัพย์สินร่วมกันที่ต้องแบ่ง เมื่อตกลงกันได้ ทั้งสองไปจดทะเบียนหย่าที่อำเภอพร้อมพยานสองคน กรณีนี้ไม่จำเป็นต้องมีทนาย
ถ้าเปลี่ยนข้อเท็จจริงเป็นว่า นายเอกลับประเทศของตนแล้วไม่ตอบข้อความอีก และทั้งคู่มีลูกหนึ่งคนที่อยู่กับนางบีในไทย ภาพจะต่างไปทันที นางบีต้องฟ้องหย่าที่ศาล ต้องมีเหตุหย่าและพยานหลักฐาน ต้องยื่นคำร้องส่งหมายไปต่างประเทศภายในกำหนด และต้องขอให้ศาลสั่งเรื่องอำนาจปกครองและค่าเลี้ยงดูลูก นางบียังฟ้องเองได้ตามกฎหมาย แต่โอกาสพลาดขั้นตอนสูงขึ้นมาก จึงควรให้ทนายประเมินตั้งแต่ก่อนยื่นฟ้อง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ให้ญาติถือหนังสือมอบอำนาจไปว่าความแทน ผู้รับมอบอำนาจว่าความอย่างทนายความไม่ได้ ต้องตั้งทนายความ
- คิดว่าหย่าในไทยแล้วทะเบียนต่างประเทศเปลี่ยนเอง ต้องตรวจขั้นตอนของประเทศคู่สมรสแยกต่างหาก ถ้าถูกฟ้องที่ศาลต่างประเทศก็อย่าปล่อยเอกสารไว้
- ลงชื่อในข้อตกลงเรื่องลูกหรือทรัพย์สินโดยไม่อ่านให้ละเอียด สิทธิที่ยอมสละในสัญญาประนีประนอมยอมความระงับไป
- เลือกคนที่รับประกันว่าหย่าได้เร็วหรือได้ผลแน่นอน ทนายความไม่ควรรับประกันผลคดี และการอวดอ้างเพื่อชักจูงให้มอบคดีเป็นการผิดมรรยาททนายความ
สรุปคือ ถ้าจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทยและตกลงกันได้ คุณจดทะเบียนหย่าเองได้ แต่เมื่อมีศาล ต่างประเทศ ลูก หรือทรัพย์สินเข้ามาเกี่ยวข้อง การให้ทนายประเมินตั้งแต่ต้นช่วยลดโอกาสพลาดกำหนดเวลาและเสียสิทธิ ถ้าต้องการให้ทนายดูเอกสารและข้อเท็จจริงของคุณ สามารถติดต่อสำนักงานได้
คำถามที่พบบ่อย
หย่ากับชาวต่างชาติที่อำเภอ ต้องมีทนายไหม?
ไม่ต้อง ถ้าจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทย ทั้งสองฝ่ายตกลงหย่าและไปร้องขอพร้อมพยานสองคน การจดทะเบียนหย่าทำที่สำนักทะเบียน ไม่ได้ยื่นต่อศาล ทนายช่วยได้ถ้าต้องการให้ตรวจหนังสือสัญญาหย่า
ให้ทนายไปจดทะเบียนหย่าแทนได้ไหม?
ไม่ควรวางแผนแบบนั้น เพราะยังไม่พบแนวทางทางการที่ยืนยันว่าทำได้ การจดทะเบียนหย่ารับเมื่อคู่สมรสทั้งสองฝ่ายร้องขอ ถ้าอยู่คนละที่ใช้วิธีจดทะเบียนหย่าต่างสำนักทะเบียน เช่น ฝ่ายหนึ่งที่อำเภอ อีกฝ่ายที่สถานทูตหรือสถานกงสุลไทย ควรสอบถามสำนักทะเบียนก่อน
ฟ้องหย่าสามีต่างชาติเองโดยไม่มีทนายได้ไหม?
ได้ ป.วิ.พ. มาตรา 60 ให้คู่ความว่าความด้วยตนเองได้ แต่คดีที่จำเลยอยู่ต่างประเทศมีขั้นตอนส่งหมาย คำแปล และกำหนดเวลาที่พลาดแล้วอาจถูกถือว่าทิ้งฟ้อง ถ้าไม่มีเงินจ้างทนาย ขอให้ศาลแต่งตั้งทนายในคดีครอบครัวหรือขอความช่วยเหลือจากสภาทนายความได้
ทนายของคู่สมรสที่ต่างประเทศมาว่าความในศาลไทยได้ไหม?
ไม่ได้ ผู้ที่ว่าความในศาลไทยแทนผู้อื่นต้องเป็นทนายความที่สภาทนายความจดทะเบียนและออกใบอนุญาต ซึ่งผู้ขอต้องมีสัญชาติไทยตาม พ.ร.บ.ทนายความ มาตรา 35 ทนายต่างประเทศให้คำแนะนำเรื่องกฎหมายของประเทศตนได้ แต่ว่าความแทนในศาลไทยไม่ได้
หย่าที่อำเภอแล้ว ต้องทำอะไรต่อในประเทศของคู่สมรสไหม?
ควรตรวจทุกกรณี เพราะการหย่าที่อำเภอมีผลตามกฎหมายไทย แต่ทะเบียนในประเทศของคู่สมรสไม่ได้เปลี่ยนตามโดยอัตโนมัติ แต่ละประเทศมีขั้นตอนแจ้งหรือรับรองการหย่าต่างกัน ควรตรวจกับหน่วยงานของประเทศนั้นหรือทนายที่มีสิทธิในประเทศนั้น
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
