เมื่อสามีหรือภรรยาเป็นชาวต่างชาติ คดีหย่ามักไม่จบอยู่ในประเทศเดียว อีกฝ่ายอาจกลับไปอยู่ประเทศของตน ทรัพย์สินหรือบุตรอาจอยู่คนละประเทศ หรือคุณต้องนำใบหย่าไปใช้ในต่างประเทศ คำถามที่ตามมาคือ ทนายไทยคนเดียวพอไหม หรือต้องมีทนายในอีกประเทศด้วย และถ้ามีสองคน ใครทำอะไร บทความนี้อธิบายหลักการแบ่งงาน โดยไม่ลงรายละเอียดของประเทศใดประเทศหนึ่ง ซึ่งมีคู่มือแยกไว้แล้ว
คดีหย่าข้ามประเทศคืออะไร
คดีหย่าข้ามประเทศ คือ คดีหย่าที่เกี่ยวพันกับกฎหมายหรือหน่วยงานของมากกว่าหนึ่งประเทศ เช่น คู่สมรสต่างสัญชาติ อยู่คนละประเทศ จดทะเบียนสมรสในต่างประเทศ หรือมีทรัพย์สินและบุตรอยู่นอกประเทศไทย แต่ละประเทศใช้กฎหมายและขั้นตอนของตัวเอง ฝั่งไทยมีพระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 เป็นตัวกำหนด เช่น มาตรา 27 วางหลักว่าศาลไทยจะพิพากษาให้หย่าได้เมื่อกฎหมายสัญชาติของทั้งสามีและภริยายอมให้หย่า ขณะที่อีกประเทศอาจมีกฎเลือกกฎหมายที่ต่างออกไป ผลคือการหย่าที่สมบูรณ์ในประเทศหนึ่งอาจต้องทำขั้นตอนเพิ่มในอีกประเทศ
ไม่ใช่ทุกคดีหย่ากับชาวต่างชาติจะต้องมีทนายสองประเทศ ถ้าทุกอย่างทำในไทยและไม่ต้องใช้ผลในต่างประเทศ ทนายไทยอาจเพียงพอ หรือบางกรณีจดทะเบียนหย่าเองได้โดยไม่ต้องมีทนาย ดู หย่ากับชาวต่างชาติต้องจ้างทนายไหม
ทนายต่างประเทศว่าความในศาลไทยได้ไหม
ไม่ได้ ตามพระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528 (พ.ร.บ.ทนายความ) มาตรา 33 ผู้ที่จะว่าความในศาล หรือแต่งคำฟ้อง คำให้การ คำร้องเกี่ยวกับคดีในศาลให้ผู้อื่น ต้องเป็นทนายความที่สภาทนายความจดทะเบียนและออกใบอนุญาต และมาตรา 35(1) กำหนดให้ผู้ขอจดทะเบียนเป็นทนายความต้องมีสัญชาติไทย ทนายต่างประเทศจึงช่วยเรื่องกฎหมายของประเทศตนได้ แต่ว่าความแทนคุณในศาลไทยไม่ได้ ถ้าคดีอยู่ที่ศาลไทย คู่สมรสของคุณก็ต้องตั้งทนายความไทยหรือว่าความด้วยตนเอง วิธีตรวจว่าทนายไทยมีใบอนุญาตจริง ดู ตรวจสอบทนายความก่อนจ้าง
ทนายไทยว่าความในศาลต่างประเทศได้ไหม
โดยทั่วไป การว่าความในศาลต่างประเทศต้องใช้ทนายที่มีสิทธิตามกฎหมายของประเทศนั้น สิทธิของทนายไทยในศาลต่างประเทศจึงขึ้นกับกฎหมายของแต่ละประเทศ ไม่ควรสันนิษฐานว่าทนายไทยไปว่าความแทนได้ ถ้าคุณถูกฟ้องหรือต้องการฟ้องในต่างประเทศ ควรหาทนายที่มีสิทธิในประเทศนั้น ทนายไทยยังมีบทบาทในส่วนที่เกี่ยวกับไทย เช่น อธิบายผลต่อทรัพย์สินในไทย เตรียมเอกสารจากไทย และวางแผนการบันทึกการหย่าในทะเบียนไทยภายหลัง
แบ่งงานระหว่างทนายไทยกับทนายต่างประเทศอย่างไร
หลักง่าย ๆ คือ งานที่ทำในศาลหรือหน่วยงานของประเทศใด ให้ทนายของประเทศนั้นเป็นผู้ดูแล ตารางนี้เป็นตัวอย่างการแบ่งงานที่พบบ่อย การแบ่งจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี
| งาน | ทนายไทย | ทนายต่างประเทศ |
|---|---|---|
| ฟ้องหรือแก้ต่างคดีหย่าที่ศาลไทย | ว่าความ ทำคำฟ้อง คำให้การ และเอกสารยื่นศาล | ให้ข้อมูลกฎหมายสัญชาติของคู่สมรสเมื่อจำเป็น |
| ส่งหมายเรียกไปต่างประเทศ | ยื่นคำร้อง คำแปล และคำรับรองคำแปลต่อศาลไทยภายในกำหนด | ให้ข้อมูลที่อยู่และข้อกำหนดของประเทศนั้นที่อาจกระทบการยอมรับคำพิพากษาไทย |
| ถูกฟ้องหย่าที่ศาลต่างประเทศ | อธิบายผลต่อสิทธิและทรัพย์สินในไทย เตรียมเอกสารจากไทย | แก้ต่างและดูแลกำหนดเวลาของศาลนั้น |
| ใช้ผลการหย่าในไทยที่ต่างประเทศ | ขอสำเนาคำพิพากษาและหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด หรือเอกสารการจดทะเบียนหย่า | แจ้งหรือขอรับรองการหย่าตามกฎหมายของประเทศนั้น |
| หย่าในต่างประเทศแล้วจะบันทึกในทะเบียนไทย | ตรวจเอกสารและการรับรองก่อนยื่นขอบันทึกที่สำนักทะเบียน | ขอเอกสารการหย่าและการรับรองจากหน่วยงานของประเทศนั้น |
| ทรัพย์สินหรือบุตรอยู่คนละประเทศ | ดูแลส่วนที่อยู่ในไทยและคำขอต่อศาลไทย | ประเมินว่าคำสั่งของศาลไทยใช้ในประเทศนั้นได้แค่ไหน |
ก่อนเริ่มงาน ควรตกลงขอบเขตงานของทนายแต่ละคนเป็นหนังสือ เพื่อไม่ให้มีงานที่ตกหล่นเพราะต่างฝ่ายคิดว่าอีกฝ่ายทำ รายการที่ควรมีในสัญญาจ้างอยู่ใน สัญญาจ้างทนายคดีหย่าควรมีอะไร
ส่งเอกสารข้ามประเทศ ต้องแปลและรับรองอย่างไร
เอกสารเป็นจุดที่คดีข้ามประเทศติดขัดบ่อย ทั้งเอกสารต่างประเทศที่จะใช้ในไทย และเอกสารไทยที่จะส่งออกไป หลักที่ควรรู้มีดังนี้
- เอกสารต่างประเทศที่จะยื่นศาลไทย กระบวนพิจารณาในศาลไทยใช้ภาษาไทย เอกสารภาษาต่างประเทศ ศาลจะสั่งให้ฝ่ายที่ส่งทำคำแปลทั้งฉบับหรือเฉพาะส่วนสำคัญพร้อมคำรับรอง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 46
- เอกสารต่างประเทศที่จะใช้ที่สำนักทะเบียน เช่น เพื่อบันทึกการหย่าที่ทำในต่างประเทศ เอกสารต้องผ่านการรับรองนิติกรณ์โดยกรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ ซึ่งมักต้องรับรองในประเทศต้นทางก่อน ขั้นตอนต่างกันตามประเทศ
- หมายเรียกและคำฟ้องที่ส่งไปต่างประเทศ ต้องมีคำแปลเป็นภาษาราชการของประเทศนั้นหรือภาษาอังกฤษพร้อมคำรับรองคำแปล และโจทก์ต้องยื่นคำร้องภายในเจ็ดวันนับแต่ยื่นฟ้อง รายละเอียดอยู่ใน ฟ้องหย่า อีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ ส่งหมายศาลอย่างไร
- อนุสัญญาอะพอสติล ไทยเข้าเป็นภาคีแล้ว โดยมีผลสำหรับไทยตั้งแต่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ขั้นตอนรับรองเอกสารอาจเปลี่ยนหลังวันนั้น ควรตรวจประกาศของกรมการกงสุลก่อนเตรียมเอกสาร
ขั้นตอนรับรองเอกสารต่างประเทศแบบละเอียดอยู่ใน รับรองเอกสารต่างประเทศ ใช้ในคดีหย่า ส่วนเรื่องภาษาในศาลและล่าม ดู คดีหย่าคู่สมรสต่างชาติ ต้องมีล่ามไหม
ความตกลงทางศาลระหว่างไทยกับต่างประเทศ เปลี่ยนอะไรบ้าง
บางประเทศมีความตกลงกับไทยเรื่องความช่วยเหลือทางศาล เช่น การส่งเอกสารทางศาล ทำให้วิธีส่งหมายต่างกันไปตามประเทศ แต่ความตกลงลักษณะนี้ไม่ได้ทำให้คำพิพากษาของประเทศหนึ่งบังคับในอีกประเทศได้ทันที โดยทั่วไป คำพิพากษาของศาลต่างประเทศไม่ได้บังคับในไทยโดยอัตโนมัติ ถ้าต้องการบังคับสิทธิในไทย เช่น เรื่องทรัพย์สิน อาจต้องฟ้องคดีใหม่ ซึ่งต้องให้ทนายประเมินเป็นรายกรณี ส่วนการขอบันทึกการหย่าที่ทำในต่างประเทศในทะเบียนไทยเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ทำที่สำนักทะเบียน
เพราะรายละเอียดต่างกันมากในแต่ละประเทศ ถ้าคู่สมรสของคุณมาจากประเทศต่อไปนี้ ให้อ่านคู่มือเฉพาะประเทศ ซึ่งอธิบายทั้งทางหย่าและสิ่งที่ต้องทำต่อในอีกประเทศ
- จีน: หย่ากับคนจีนในไทย จดทะเบียนหย่าที่อำเภอหรือฟ้องศาล
- เกาหลีใต้: หย่ากับคนเกาหลี หย่าที่ไทยหรือที่เกาหลีใต้
- อินโดนีเซีย: หย่ากับคนอินโดนีเซีย หย่าที่ไทยหรือที่อินโดนีเซีย
- สหรัฐอเมริกา: หย่าที่อเมริกาหรือหย่าที่ไทย คู่มือหย่ากับสามีชาวอเมริกัน
ตัวอย่างสมมติ: ถูกฟ้องหย่าในต่างประเทศ ขณะที่บ้านอยู่ในไทย
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ ไม่ใช่คดีจริงของผู้ใด นางบีเป็นคนไทยที่อาศัยในไทย จดทะเบียนสมรสกับนายเอซึ่งเป็นชาวต่างชาติที่อำเภอ ทั้งคู่มีบ้านในไทยที่ซื้อระหว่างสมรส ต่อมานายเอกลับประเทศของตนแล้วยื่นฟ้องหย่าที่ศาลในประเทศนั้น นางบีได้รับเอกสารจากศาลต่างประเทศซึ่งมีกำหนดเวลาให้ตอบ
การแบ่งงานที่เป็นไปได้คือ ทนายในประเทศของนายเอดูแลการแก้ต่างและกำหนดเวลาของศาลนั้น ส่วนทนายไทยอธิบายว่าสิทธิของนางบีเกี่ยวกับบ้านในไทยเป็นอย่างไรตามกฎหมายไทย ช่วยเตรียมเอกสารจากไทยที่ทนายต่างประเทศต้องใช้ และวางแผนว่าถ้าศาลต่างประเทศพิพากษาให้หย่า นางบีจะขอบันทึกการหย่าในทะเบียนไทยอย่างไร นางบีควรอนุญาตเป็นหนังสือให้ทนายทั้งสองแลกเปลี่ยนข้อมูลคดีกันได้ และขอให้สรุปกำหนดเวลาของทั้งสองประเทศไว้ในที่เดียว
สิ่งที่ควรทำทันทีเมื่อคดีหย่าเกี่ยวกับสองประเทศ
- จดกำหนดเวลาทุกฉบับ ทั้งของศาลไทยและศาลต่างประเทศ อย่ารอให้เรื่องในประเทศหนึ่งเสร็จก่อน
- อย่าเพิกเฉยต่อเอกสารจากศาลต่างประเทศ แม้คิดว่าจะสู้คดีที่ไทย
- รวบรวมเอกสารสมรส เอกสารบุตร และหลักฐานทรัพย์สินในทั้งสองประเทศ รายการเอกสารอยู่ใน คดีหย่าชาวต่างชาติ พบทนายครั้งแรกต้องเตรียมอะไร
- ตรวจว่าทนายแต่ละคนมีสิทธิทำงานในศาลของประเทศที่เขารับผิดชอบ
- ตกลงเป็นหนังสือว่าทนายคนใดรับผิดชอบงานใด
- อนุญาตเป็นหนังสือให้ทนายแลกเปลี่ยนข้อมูลกัน เพราะทนายความมีหน้าที่รักษาความลับของลูกความตามข้อบังคับสภาทนายความว่าด้วยมรรยาททนายความ พ.ศ. 2529 ข้อ 11
- ถามทนายทั้งสองว่าผลการหย่าในประเทศหนึ่งต้องทำอะไรต่อในอีกประเทศ
คดีหย่าข้ามประเทศไม่จำเป็นต้องซับซ้อนเสมอไป ถ้ารู้ตั้งแต่ต้นว่างานใดต้องทำที่ไหนและโดยใคร ถ้าต้องการให้ทนายไทยประเมินว่าคดีของคุณมีส่วนใดต้องดำเนินการในไทย สามารถติดต่อสำนักงานได้
คำถามที่พบบ่อย
คดีหย่าข้ามประเทศต้องจ้างทนายสองประเทศเสมอไหม?
ไม่เสมอไป ถ้าทุกขั้นตอนทำในไทยและไม่ต้องใช้ผลในต่างประเทศ ทนายไทยอาจเพียงพอ แต่ถ้ามีคดีในศาลต่างประเทศ หรือต้องแจ้งหรือรับรองการหย่าในประเทศนั้น มักต้องมีทนายที่มีสิทธิตามกฎหมายของประเทศนั้นด้วย
ทนายต่างประเทศมาว่าความในศาลไทยได้ไหม?
ไม่ได้ ผู้ที่ว่าความในศาลไทยแทนผู้อื่นต้องเป็นทนายความที่สภาทนายความจดทะเบียนและออกใบอนุญาต ซึ่งผู้ขอต้องมีสัญชาติไทยตาม พ.ร.บ.ทนายความ มาตรา 35(1) ทนายต่างประเทศให้ข้อมูลกฎหมายของประเทศตนได้
หย่าที่ศาลไทยแล้ว ใช้ในต่างประเทศได้ทันทีไหม?
ไม่ควรสันนิษฐานเช่นนั้น การหย่าตามคำพิพากษาศาลไทยมีผลตามกฎหมายไทย แต่แต่ละประเทศมีขั้นตอนแจ้งหรือรับรองการหย่าของตัวเอง ควรถามทนายหรือหน่วยงานของประเทศนั้นตั้งแต่ก่อนยื่นฟ้อง เพื่อวางแผนเอกสารที่ต้องใช้
หย่าที่ศาลต่างประเทศแล้ว ใช้ในไทยได้ไหม?
ใช้ขอบันทึกการหย่าในทะเบียนไทยได้ เมื่อฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีสัญชาติไทยและเอกสารผ่านการรับรองนิติกรณ์โดยกรมการกงสุล แต่การบังคับสิทธิอื่นตามคำพิพากษาต่างประเทศ เช่น เรื่องทรัพย์สินในไทย เป็นอีกเรื่องที่ต้องให้ทนายประเมิน
ทนายไทยกับทนายต่างประเทศคุยกันเองได้ไหม?
ได้ ถ้าคุณอนุญาต ทนายความมีหน้าที่รักษาความลับของลูกความ จึงควรอนุญาตเป็นหนังสือว่าให้แลกเปลี่ยนข้อมูลใดได้บ้าง และขอให้ทั้งสองสรุปกำหนดเวลาและงานที่แต่ละคนรับผิดชอบให้คุณทราบ
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
