คนไทยที่ฟ้องหย่าหรือถูกฟ้องหย่าโดยคู่สมรสชาวต่างชาติ มักมีคำถามเรื่องภาษาตั้งแต่วันแรก อีกฝ่ายพูดไทยไม่ได้จะเข้าใจกระบวนการในศาลอย่างไร ทะเบียนสมรสภาษาอังกฤษยื่นได้เลยหรือไม่ และใครต้องเป็นคนหาล่าม บทความนี้อธิบายหลักเรื่องภาษาในศาลไทย การจัดหาล่าม และการแปลเอกสาร เพื่อให้คุณเตรียมตัวได้ก่อนวันนัด
ภาษาในศาลไทยคืออะไร และล่ามคือใคร
ศาลไทยพิจารณาคดีเป็นภาษาไทย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 46 กำหนดให้กระบวนพิจารณาที่ศาลทำต้องทำเป็นภาษาไทย และคำคู่ความกับเอกสารที่ประกอบเป็นสำนวนต้องเขียนเป็นภาษาไทย ล่าม คือ ผู้แปลถ้อยคำระหว่างภาษาไทยกับภาษาที่ผู้มาศาลเข้าใจ เพื่อให้ผู้นั้นเข้าใจกระบวนพิจารณา และให้ศาลเข้าใจสิ่งที่ผู้นั้นพูด ส่วนการแปลเอกสารเป็นลายลักษณ์อักษรเป็นงานอีกส่วนหนึ่ง ซึ่งมีหลักของตัวเอง
มาตรา 46 วางหลักไว้สองเรื่องที่ควรรู้ เรื่องแรก ถ้าคู่ความหรือบุคคลที่มาศาลไม่เข้าใจภาษาไทย ให้คู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องจัดหาล่าม เรื่องที่สอง ถ้าเอกสารที่ส่งต่อศาลเป็นภาษาต่างประเทศ ศาลจะสั่งให้คู่ความฝ่ายที่ส่งทำคำแปลทั้งฉบับหรือเฉพาะส่วนสำคัญ โดยมีคำรับรองมายื่นแนบไว้กับต้นฉบับ
คดีหย่าคู่สมรสต่างชาติ ต้องมีล่ามเมื่อไร
ต้องมีล่ามเมื่อคู่ความหรือบุคคลที่มาศาลไม่เข้าใจภาษาไทย การที่คู่สมรสเป็นชาวต่างชาติไม่ได้แปลว่าต้องมีล่ามเสมอ ถ้าเขาเข้าใจภาษาไทยดี ตัวอย่างที่พบบ่อยในคดีหย่า เช่น
- คู่สมรสชาวต่างชาติที่เป็นโจทก์หรือจำเลย และต้องมาศาลหรือเบิกความ
- พยานชาวต่างชาติ เช่น ญาติหรือเพื่อนของคู่สมรส ที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอ้างมาเบิกความ
- ผู้ที่เข้าใจภาษาไทยเพียงบางส่วน พูดคุยทั่วไปได้แต่ไม่เข้าใจศัพท์กฎหมาย กรณีนี้ควรปรึกษาทนายว่าควรมีล่ามหรือไม่ เพราะการเบิกความผิดความหมายแก้ไขภายหลังได้ยาก
กฎหมายใช้คำว่า "คู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้อง" เป็นผู้จัดหาล่าม เช่น ฝ่ายที่อ้างพยานชาวต่างชาติมาเบิกความ ข้อมูลที่ตรวจได้ขณะเขียนยืนยันเพียงหลักนี้ เรื่องอื่น เช่น ศาลมีบริการหรือรายชื่อล่ามหรือไม่ หรือใช้ญาติเป็นล่ามได้หรือไม่ ควรให้ทนายสอบถามศาลที่พิจารณาคดีก่อนวันนัด
ใครจ่ายค่าล่าม
ฝ่ายที่จัดหาล่ามมักเป็นผู้จ่ายไปก่อน ค่าป่วยการ ค่าพาหนะเดินทาง และค่าเช่าที่พักของล่าม เป็นค่าฤชาธรรมเนียมตาม ป.วิ.พ. มาตรา 149 ตอนพิพากษา ศาลจะสั่งว่าใครรับภาระค่าฤชาธรรมเนียม โดยหลักฝ่ายแพ้คดีรับผิดในชั้นที่สุด แต่ศาลใช้ดุลพินิจให้แต่ละฝ่ายรับผิดส่วนของตน หรือสั่งเป็นอย่างอื่นได้ (มาตรา 161) จึงไม่ควรคาดว่าจะได้ค่าล่ามคืนครบ และควรเก็บหลักฐานการจ่ายไว้ทุกครั้ง
เลือกล่ามอย่างไรให้ลดข้อโต้แย้ง
ข้อแนะนำต่อไปนี้เป็นแนวทางปฏิบัติ ไม่ใช่ข้อกำหนดตามกฎหมาย
- เป็นกลาง ล่ามที่มีส่วนได้เสียกับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอาจถูกอีกฝ่ายโต้แย้งว่าแปลไม่ตรง
- เข้าใจศัพท์กฎหมายครอบครัวทั้งสองภาษา เช่น อำนาจปกครอง สินสมรส ค่าอุปการะเลี้ยงดู
- ใช้ภาษาที่ผู้นั้นเข้าใจดีที่สุด ถ้าคู่สมรสเข้าใจภาษาแม่ดีกว่าภาษาอังกฤษ ล่ามภาษาแม่อาจเหมาะกว่า
- ยืนยันวันเวลาล่วงหน้า และให้ทนายถามศาลว่าล่ามต้องสาบานหรือแสดงเอกสารใดในวันนัด
เอกสารภาษาต่างประเทศ ต้องแปลอย่างไร
เอกสารในคดีหย่ากับชาวต่างชาติจำนวนมากเป็นภาษาต่างประเทศ เช่น ทะเบียนสมรสต่างประเทศ สูติบัตรของบุตรที่เกิดในต่างประเทศ และหลักฐานทรัพย์สินหรือรายได้ในต่างประเทศ เกณฑ์การแปลขึ้นกับว่าจะนำเอกสารไปใช้ที่ใด
| ใช้ที่ไหน | หลักการแปลและการรับรอง | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| ยื่นต่อศาลไทย | ศาลสั่งให้ฝ่ายที่ส่งทำคำแปลทั้งฉบับหรือเฉพาะส่วนสำคัญ พร้อมคำรับรอง แนบกับต้นฉบับ (ป.วิ.พ. มาตรา 46) | ถ้าศาลสงสัยหรืออีกฝ่ายคัดค้านเอกสารที่ทำในต่างประเทศ เช่น ใบมอบอำนาจ ศาลอาจสั่งให้มีการรับรองตามมาตรา 47 |
| สำนักทะเบียน เช่น จดทะเบียนหย่า หรือบันทึกการหย่าที่ทำในต่างประเทศ | เอกสารภาษาต่างประเทศต้องผ่านการรับรองการแปล และการรับรองนิติกรณ์โดยกรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ | ขั้นตอนรับรองในประเทศต้นทางต่างกันตามประเทศ |
| ส่งไปต่างประเทศพร้อมหมายเรียก | ต้องมีคำแปลเป็นภาษาราชการของประเทศนั้นหรือภาษาอังกฤษ พร้อมคำรับรองคำแปล | โจทก์ต้องยื่นคำร้องและคำแปลภายในเจ็ดวันนับแต่ยื่นฟ้อง ไม่ทำกฎหมายให้ถือว่าทิ้งฟ้อง |
เรื่องที่มักพลาดคือคิดว่าคำแปลชุดเดียวใช้ได้ทุกที่ เกณฑ์ของศาลกับของสำนักทะเบียนไม่เหมือนกัน ควรถามทนายก่อนว่าเอกสารแต่ละฉบับจะใช้ที่ใด นอกจากนี้ อนุสัญญาอะพอสติลจะมีผลสำหรับไทยตั้งแต่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ขั้นตอนรับรองเอกสารอาจเปลี่ยนหลังวันนั้น ควรตรวจประกาศของกรมการกงสุลก่อนเตรียมเอกสาร ขั้นตอนรับรองเอกสารแบบละเอียดอยู่ใน รับรองเอกสารต่างประเทศ ใช้ในคดีหย่า และถ้าคดีมีทนายต่างประเทศช่วยขอเอกสารต้นทาง ดู คดีหย่าข้ามประเทศ ทนายไทยกับทนายต่างประเทศทำงานร่วมกันอย่างไร
คู่สมรสอยู่ต่างประเทศ เบิกความผ่านจอภาพได้ไหม
ขอได้ แต่ไม่ใช่สิทธิที่ได้แน่นอน ป.วิ.พ. มาตรา 120/4 ให้คู่ความขอให้ศาลสืบพยานบุคคลที่อยู่นอกศาลผ่านระบบประชุมทางจอภาพได้ ศาลจะอนุญาตเมื่อเห็นว่าเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม และฝ่ายที่อ้างพยานต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่าย ซึ่งไม่ถือเป็นค่าฤชาธรรมเนียม กฎหมายถือว่าการเบิกความแบบนี้เป็นการเบิกความในห้องพิจารณาของศาล จึงควรวางแผนเรื่องล่ามเช่นเดียวกับการมาศาล รายละเอียดเรื่องสืบพยานออนไลน์และค่าล่าม ดู คดีหย่าสามีต่างชาติ สืบพยานออนไลน์ได้ไหม ล่ามและใครจ่าย
ภาษาในนัดไกล่เกลี่ย
คดีหย่าที่มีข้อพิพาท พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 148 ให้ศาลตั้งผู้ประนีประนอมเพื่อไกล่เกลี่ยก่อนเริ่มพิจารณา ถ้าคู่สมรสไม่เข้าใจภาษาไทย การตกลงกันจะได้ผลจริงก็ต่อเมื่อทั้งสองฝ่ายเข้าใจเงื่อนไขตรงกัน โดยเฉพาะเมื่อข้อตกลงจะกลายเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความที่แก้ไขภายหลังได้ยาก ควรให้ทนายสอบถามศาลล่วงหน้าว่าจะสื่อสารในนัดไกล่เกลี่ยอย่างไร ดูเพิ่มที่ ไกล่เกลี่ยคดีหย่ากับคู่สมรสต่างชาติในศาล
ตัวอย่างสมมติ: ล่ามและคำแปลในคดีเดียว
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ ไม่ใช่คดีจริงของผู้ใด นางบีฟ้องหย่านายเอ ชาวต่างชาติที่อาศัยในไทยแต่ไม่เข้าใจภาษาไทย ทั้งคู่จดทะเบียนสมรสในต่างประเทศ และทะเบียนสมรสเป็นภาษาอังกฤษ นางบีต้องยื่นทะเบียนสมรสเป็นพยานเอกสาร ศาลจึงอาจสั่งให้นางบีทำคำแปลทั้งฉบับหรือส่วนสำคัญพร้อมคำรับรอง นางบียังอ้างเพื่อนชาวต่างชาติของทั้งคู่เป็นพยาน ในฐานะฝ่ายที่อ้างพยาน นางบีจึงต้องวางแผนจัดหาล่ามสำหรับพยานคนนี้
ฝั่งนายเอซึ่งไม่เข้าใจภาษาไทยก็ต้องมีล่ามเมื่อมาศาล ทนายของแต่ละฝ่ายควรตกลงเรื่องล่ามล่วงหน้าตามหลักในมาตรา 46 ส่วนค่าล่ามที่นางบีจ่ายไป ศาลจะสั่งในคำพิพากษาว่าใครรับภาระ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องล่ามและคำแปล
- หาล่ามในวันนัด ทำให้ต้องเลื่อนนัดและเสียเวลา
- ใช้คำแปลที่ทำไว้สำหรับอำเภอไปยื่นศาล หรือกลับกัน โดยไม่ตรวจว่าเกณฑ์การรับรองตรงกับที่ต้องใช้
- คิดว่าคู่สมรสพูดไทยพอได้ จึงไม่ต้องมีล่าม ทั้งที่เขาไม่เข้าใจศัพท์กฎหมาย
- เลือกล่ามที่ไม่เป็นกลาง แล้วถูกอีกฝ่ายโต้แย้งความถูกต้องของคำแปล
- ไม่เก็บหลักฐานการจ่ายค่าล่ามและค่าแปล ทำให้ตรวจค่าใช้จ่ายภายหลังได้ยาก
เรื่องภาษาดูเป็นรายละเอียดเล็ก แต่ส่งผลต่อทั้งวันนัดและความน่าเชื่อถือของพยาน ถ้ายังไม่แน่ใจว่าคดีของคุณต้องมีทนายหรือไม่ อ่าน หย่ากับชาวต่างชาติต้องจ้างทนายไหม และเตรียมรายการเอกสารตาม คดีหย่าชาวต่างชาติ พบทนายครั้งแรกต้องเตรียมอะไร ถ้าต้องการให้ทนายดูเอกสารของคุณ สามารถติดต่อสำนักงานได้
คำถามที่พบบ่อย
คดีหย่าคู่สมรสต่างชาติ ต้องมีล่ามทุกคดีไหม?
ไม่ทุกคดี ต้องมีล่ามเมื่อคู่ความหรือบุคคลที่มาศาลไม่เข้าใจภาษาไทย ถ้าคู่สมรสชาวต่างชาติเข้าใจภาษาไทยดี อาจไม่ต้องมี แต่ถ้าเข้าใจเพียงบางส่วน ควรปรึกษาทนายก่อนวันนัด
ใครต้องเป็นคนหาล่ามในคดีหย่า?
ป.วิ.พ. มาตรา 46 ให้คู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องเป็นผู้จัดหาล่าม เช่น ฝ่ายที่อ้างพยานชาวต่างชาติมาเบิกความ ถ้าไม่แน่ใจว่าในคดีของคุณฝ่ายใดต้องจัดหา ให้ทนายสอบถามศาลที่พิจารณาคดีล่วงหน้า
ค่าล่ามใครเป็นคนจ่าย?
ฝ่ายที่จัดหาล่ามจ่ายไปก่อน ค่าล่ามเป็นค่าฤชาธรรมเนียมตาม ป.วิ.พ. มาตรา 149 และตอนพิพากษาศาลจะสั่งว่าใครรับภาระ โดยหลักฝ่ายแพ้คดีรับผิด แต่ศาลใช้ดุลพินิจสั่งเป็นอย่างอื่นได้
เอกสารภาษาอังกฤษต้องแปลเป็นไทยทุกหน้าไหม?
ไม่เสมอไป สำหรับการยื่นต่อศาล ศาลจะสั่งให้แปลทั้งฉบับหรือเฉพาะส่วนสำคัญพร้อมคำรับรอง แต่ถ้าใช้ที่สำนักทะเบียน เอกสารต้องผ่านการรับรองการแปลและการรับรองนิติกรณ์ตามเกณฑ์ของหน่วยงานนั้น
ให้ญาติเป็นล่ามในศาลได้ไหม?
ยังไม่มีคำตอบที่ยืนยันได้ เพราะไม่พบหลักเกณฑ์ทางการที่ระบุว่าได้หรือไม่ได้ ควรให้ทนายสอบถามศาลก่อน และควรคำนึงว่าล่ามที่เป็นญาติของฝ่ายหนึ่งอาจถูกอีกฝ่ายโต้แย้งเรื่องความเป็นกลาง
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
