แบ่งสินสมรสกับสามีอินโดนีเซีย ทรัพย์ในไทยและในอินโดนีเซีย แบ่งอย่างไร

เมื่อต้องแบ่งสินสมรสกับสามีอินโดนีเซีย คำถามมักไม่จบแค่ว่าได้คนละครึ่งหรือไม่ เพราะทรัพย์ของครอบครัวข้ามชาติมักอยู่สองประเทศ เช่น บ้านและที่ดินในไทย เงินฝากในธนาคารไทย และที่ดินหรือบ้านที่ซื้อไว้ในอินโดนีเซีย บทความนี้อธิบายว่ากฎหมายไทยและกฎหมายอินโดนีเซียมองทรัพย์เหล่านี้อย่างไร ข้อจำกัดเรื่องที่ดินที่คนไทยต้องรู้ และควรเตรียมอะไรก่อนตกลงหรือฟ้อง

หลักเดียวกันใช้กับกรณีที่ภรรยาเป็นคนอินโดนีเซียด้วย ถ้ายังไม่ได้เลือกว่าจะหย่าที่ไหน เริ่มจาก คู่มือหย่ากับคนอินโดนีเซีย หย่าที่ไทยหรือที่อินโดนีเซีย

สินสมรสและทรัพย์ร่วม คืออะไร

สินสมรส คือทรัพย์สินที่กฎหมายไทยถือว่าเป็นของคู่สมรสร่วมกัน โดยหลักคือทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรส ส่วนทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนสมรสโดยทั่วไปเป็นสินส่วนตัว ทรัพย์แต่ละชิ้นจะเป็นประเภทใดขึ้นกับที่มาของทรัพย์และหลักฐาน

ฝั่งอินโดนีเซียใช้คำว่า ทรัพย์ร่วม (harta bersama) กฎหมายสมรสของอินโดนีเซีย (ฉบับที่ 1 พ.ศ. 2517) มาตรา 35 วางหลักว่าทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสเป็นทรัพย์ร่วม ส่วนทรัพย์ที่แต่ละฝ่ายนำติดตัวมา และทรัพย์ที่แต่ละฝ่ายได้มาโดยการให้หรือมรดก อยู่ในความดูแลของแต่ละฝ่าย เว้นแต่ตกลงกันเป็นอย่างอื่น และมาตรา 36 กำหนดว่าการจัดการทรัพย์ร่วมต้องได้รับความยินยอมจากทั้งสองฝ่าย สองระบบดูคล้ายกันตรงที่แยกทรัพย์ระหว่างสมรสออกจากทรัพย์เดิม แต่ต่างกันมากเมื่อถึงขั้นแบ่งตอนหย่า

แบ่งสินสมรสกับสามีอินโดนีเซียในไทย ใช้หลักอะไร

ถ้าจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทยและหย่ากันในไทย หลักคือแบ่งให้ได้ส่วนเท่ากัน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1533 ให้แบ่งสินสมรสให้แต่ละฝ่ายได้ส่วนเท่ากัน และมาตรา 1532 กำหนดเวลาที่ใช้แบ่ง ถ้าหย่าโดยความยินยอม แบ่งตามที่มีอยู่ ณ วันจดทะเบียนหย่า ถ้าหย่าโดยคำพิพากษา ผลเรื่องทรัพย์สินย้อนไปถึงวันฟ้องหย่า จึงควรทำบัญชีทรัพย์ ณ วันที่เกี่ยวข้องไว้ให้ชัด

แต่คู่ไทย–อินโดนีเซียมีเรื่องกฎหมายขัดกันเข้ามาเกี่ยว โดยหลักที่ดินและบ้านที่อยู่ในไทยใช้กฎหมายไทย ส่วนทรัพย์อื่น เช่น เงินฝาก หุ้น หรือทรัพย์ที่อยู่ในอินโดนีเซีย มีประเด็นว่าจะใช้กฎหมายประเทศใด ซึ่งต้องให้ทนายดูเป็นรายกรณี ไม่ควรสรุปเองว่าทุกชิ้นแบ่งครึ่งตามกฎหมายไทย

ถ้าทำพิธีแต่งงานในไทยตามหลักศาสนาแต่ไม่ได้จดทะเบียน ป.พ.พ. มาตรา 1457 ให้การสมรสมีได้เฉพาะเมื่อจดทะเบียนแล้ว จึงไม่มีสินสมรสตาม ป.พ.พ. แต่ยังมีประเด็นทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกัน และคดีในสี่จังหวัดชายแดนใต้มีกฎหมายพิเศษ อ่านต่อที่ นิกะห์ไม่ได้จดทะเบียน คู่มุสลิมไทย–อินโดนีเซีย เป็นคู่สมรสตามกฎหมายไหม

ที่ดินในไทยที่ซื้อระหว่างสมรส

โดยหลักคนต่างด้าวถือกรรมสิทธิ์ที่ดินในไทยไม่ได้ เว้นแต่กรณีที่กฎหมายเปิดให้ ที่ดินของครอบครัวไทย–อินโดนีเซียจึงมักมีชื่อฝ่ายไทยคนเดียว ในทางปฏิบัติ เมื่อคนไทยที่มีคู่สมรสต่างด้าวซื้อที่ดิน สำนักงานที่ดินมักให้บันทึกถ้อยคำเกี่ยวกับที่มาของเงิน ถ้อยคำนั้นอาจถูกยกขึ้นมาเมื่อมีข้อพิพาทว่าที่ดินเป็นสินสมรสหรือสินส่วนตัว จึงควรให้ทนายดูเอกสารการซื้อขายก่อนตกลงแบ่ง เรื่องนี้อ่านเพิ่มได้ที่ แบ่งสินสมรส คู่สมรสชาวต่างชาติ ที่ดินชื่อภรรยาไทยเป็นของใคร

ทรัพย์ร่วมตามกฎหมายอินโดนีเซีย แบ่งกันอย่างไร

ตัวบทไม่ได้กำหนดสูตรแบ่งไว้ มาตรา 37 ของกฎหมายสมรสอินโดนีเซียบัญญัติเพียงว่า เมื่อการสมรสสิ้นสุดเพราะการหย่า ทรัพย์ร่วมจัดการตามกฎหมายของแต่ละฝ่าย และคำอธิบายท้ายมาตราขยายว่าหมายถึงกฎหมายศาสนา กฎหมายจารีตประเพณี และกฎหมายอื่น ส่วนที่แต่ละฝ่ายได้จึงอาจขึ้นกับศาสนาของคู่สมรส กฎหมายที่ศาลอินโดนีเซียนำมาใช้ และข้อเท็จจริงของคดี ไม่ควรสันนิษฐานว่าแบ่งครึ่งต่อครึ่งเหมือนไทย

สำหรับคู่ที่เป็นมุสลิมทั้งสองฝ่าย กฎหมายศาลศาสนาอินโดนีเซียเปิดให้ยื่นคำขอเรื่องทรัพย์ร่วมไปพร้อมคดีหย่า หรือยื่นหลังคำพิพากษาหย่าถึงที่สุดก็ได้ และระหว่างพิจารณาคดีหย่า ศาลอินโดนีเซียอาจมีคำสั่งเพื่อรักษาทรัพย์ร่วมหรือทรัพย์ของแต่ละฝ่ายไว้ ขั้นตอนการหย่าในศาลอินโดนีเซีย อ่านต่อที่ กฎหมายหย่าอินโดนีเซีย หย่าต้องไปศาลไหม

คนไทยถือที่ดินในอินโดนีเซียได้ไหม

ถือกรรมสิทธิ์ในที่ดินไม่ได้ กฎหมายหลักเกณฑ์พื้นฐานว่าด้วยที่ดินของอินโดนีเซีย (ฉบับที่ 5 พ.ศ. 2503) มาตรา 21 วรรคหนึ่ง กำหนดว่าเฉพาะคนสัญชาติอินโดนีเซียเท่านั้นที่มีกรรมสิทธิ์ในที่ดิน (hak milik) ได้ และวรรคสามกำหนดว่าคนต่างชาติที่ได้กรรมสิทธิ์มาเพราะมรดกโดยไม่มีพินัยกรรม หรือเพราะทรัพย์ปะปนกันจากการสมรส ต้องสละสิทธินั้นภายใน 1 ปี ถ้าไม่สละ สิทธิสิ้นไปตามกฎหมายและที่ดินตกเป็นของรัฐ โดยสิทธิของบุคคลอื่นที่มีอยู่เหนือที่ดินยังคงอยู่

วรรคสี่ยังห้ามผู้ถือสองสัญชาติมีกรรมสิทธิ์แบบนี้ และมาตรา 26 วรรคสอง ให้การซื้อขาย การให้ หรือการกระทำอื่นที่มุ่งโอนกรรมสิทธิ์ไปยังคนต่างชาติไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อมเป็นโมฆะ และที่ดินตกเป็นของรัฐ การแบ่งที่ดินในอินโดนีเซียโดยให้คนไทยเข้าไปถือกรรมสิทธิ์ร่วมจึงทำไม่ได้ วิธีอื่น เช่น ตกลงคิดเป็นมูลค่า ต้องให้ทนายอินโดนีเซียประเมินว่าทำได้อย่างไร และไม่ควรใช้วิธีใส่ชื่อคนอื่นถือแทน เพราะเสี่ยงตกเป็นโมฆะและสูญเสียทรัพย์ ส่วนสิทธิในที่ดินประเภทอื่น ต้องตรวจกับทนายอินโดนีเซียเป็นรายกรณี

สัญญาเรื่องทรัพย์สินระหว่างคู่สมรส ทำได้เมื่อไร

ตามกฎหมายอินโดนีเซีย ทำได้ทั้งก่อนและระหว่างสมรส เดิมมาตรา 29 ของกฎหมายสมรสอินโดนีเซียให้ทำได้ในเวลาหรือก่อนสมรส ต่อมาศาลรัฐธรรมนูญอินโดนีเซียมีคำวินิจฉัยให้ตีความว่าทำได้ในเวลา ก่อน หรือระหว่างการสมรส โดยรับรองโดยนายทะเบียนสมรสหรือโนตารี สัญญามีผลนับแต่สมรสเว้นแต่สัญญากำหนดเป็นอื่น และระหว่างสมรสแก้ไขหรือยกเลิกได้ถ้าทั้งสองฝ่ายตกลงและไม่ทำให้บุคคลภายนอกเสียหาย

สัญญาแบบนี้ช่วยให้ชัดว่าทรัพย์ใดเป็นของใคร แต่คำวินิจฉัยนี้ไม่ได้เปลี่ยนข้อห้ามเรื่องที่ดินตามมาตรา 21 เพราะศาลยกคำร้องส่วนที่เหลือ สัญญาจึงไม่ทำให้คนต่างชาติถือกรรมสิทธิ์ที่ดินได้ ควรให้ทนายอินโดนีเซียร่างหรือตรวจ

ทรัพย์แต่ละประเภท ใช้หลักอะไร

ทรัพย์หลักที่เกี่ยวข้องข้อควรระวัง
บ้านและที่ดินในไทยกฎหมายไทย ป.พ.พ. มาตรา 1532–1533 สำหรับคู่ที่จดทะเบียนสมรสคนต่างด้าวโดยหลักถือกรรมสิทธิ์ไม่ได้ ตรวจถ้อยคำที่บันทึกไว้ตอนซื้อ
เงินฝาก หุ้น รถในไทยมีประเด็นกฎหมายขัดกัน ต้องให้ทนายดูว่าใช้กฎหมายใดถ้าเสี่ยงถูกโอนหนี ขอคำสั่งชั่วคราวในคดีหย่า
ที่ดินในอินโดนีเซียกฎหมายที่ดินอินโดนีเซีย มาตรา 21 และ 26คนไทยถือกรรมสิทธิ์ไม่ได้ ได้มาเพราะทรัพย์ปะปนจากการสมรสต้องสละภายใน 1 ปี
ทรัพย์อื่นในอินโดนีเซียทรัพย์ร่วมตามมาตรา 35–37 จัดการตามกฎหมายของแต่ละฝ่ายคำพิพากษาไทยโดยหลักบังคับในอินโดนีเซียโดยตรงไม่ได้

คำพิพากษาศาลไทยใช้แบ่งทรัพย์ในอินโดนีเซียได้ไหม

ใช้บังคับโดยตรงไม่ได้ตามหลักทั่วไป คำพิพากษาศาลต่างประเทศไม่สามารถบังคับในอินโดนีเซียได้โดยตรง หากต้องบังคับเรื่องเงินหรือทรัพย์ที่อยู่ในอินโดนีเซีย มักต้องดำเนินคดีที่ศาลอินโดนีเซีย ในทางกลับกัน ไทยก็ไม่มีกฎหมายหรือสนธิสัญญาที่บังคับตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศโดยตรง โดยทั่วไปต้องฟ้องใหม่ในไทย และไม่พบว่าความตกลงความร่วมมือทางการศาลระหว่างไทยกับอินโดนีเซียปี 2521 ครอบคลุมการบังคับตามคำพิพากษา

ในทางปฏิบัติจึงควรแยกแผนตามที่ตั้งของทรัพย์ ทรัพย์ในไทยจัดการในคดีไทย ทรัพย์ในอินโดนีเซียให้ทนายอินโดนีเซียประเมินตั้งแต่ต้น หรือพยายามตกลงแบ่งทั้งหมดในคราวเดียวโดยเขียนให้ชัดว่าใครได้อะไร หลักทั่วไปเรื่องทรัพย์ที่อยู่ต่างประเทศ อ่านได้ที่ สินสมรสอยู่ต่างประเทศ หย่าแล้วแบ่งได้ไหม ศาลไทยสั่งได้แค่ไหน และผลของการหย่าไทยในอินโดนีเซีย ดู หย่าในไทยแล้วมีผลที่อินโดนีเซียไหม

ตัวอย่างสมมติ: นางบีกับนายเอ

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีเป็นคนไทย จดทะเบียนสมรสที่อำเภอกับนายเอชาวอินโดนีเซีย ระหว่างสมรสซื้อบ้านพร้อมที่ดินในไทยในชื่อนางบี มีเงินฝากในธนาคารไทย และนายเอซื้อที่ดินในอินโดนีเซียในชื่อตัวเองด้วยรายได้ระหว่างสมรส ทั้งคู่ตัดสินใจหย่า

บ้านและที่ดินในไทยใช้กฎหมายไทย ถ้าเป็นสินสมรส หลักคือแบ่งได้ส่วนเท่ากัน แต่นางบีต้องดูว่าตอนซื้อบันทึกถ้อยคำเรื่องที่มาของเงินไว้อย่างไร ส่วนที่ดินในอินโดนีเซีย นางบีเข้าไปถือกรรมสิทธิ์ร่วมไม่ได้ และแม้ได้คำพิพากษาไทยเรื่องทรัพย์ ก็นำไปบังคับในอินโดนีเซียโดยตรงไม่ได้ ทางที่อาจเหมาะคือเจรจาให้นำมูลค่าที่ดินมาคิดรวมในการแบ่งทรัพย์ทั้งหมด หรือให้ทนายอินโดนีเซียดำเนินการที่ศาลอินโดนีเซีย ผลในเรื่องจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงและดุลพินิจของศาล

สิ่งที่ควรทำทันที

  1. ทำบัญชีทรัพย์ทุกชิ้นทั้งสองประเทศ พร้อมวันที่ได้มา ชื่อผู้ถือ และที่มาของเงิน
  2. เก็บสำเนาเอกสารที่คุณเข้าถึงได้โดยชอบ เช่น โฉนด สัญญาซื้อขาย บันทึกถ้อยคำ และสมุดบัญชี
  3. ตรวจว่าเคยทำสัญญาเรื่องทรัพย์สินระหว่างสมรสไว้หรือไม่ ทั้งในไทยและในอินโดนีเซีย
  4. ถ้าต้องการค่าเลี้ยงชีพ ต้องเรียกในคดีหย่า ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1526
  5. ถ้าเห็นสัญญาณว่าอีกฝ่ายกำลังโอนทรัพย์ ปรึกษาเรื่องคำสั่งชั่วคราวเกี่ยวกับสินสมรสระหว่างคดีตามมาตรา 1530

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เชื่อว่ากฎหมายอินโดนีเซียแบ่งครึ่งเหมือนไทย ตัวบทให้จัดการตามกฎหมายของแต่ละฝ่าย ไม่ได้กำหนดสัดส่วน
  • เชื่อว่าเป็นทรัพย์ร่วมแล้วใส่ชื่อร่วมในที่ดินอินโดนีเซียได้ คนไทยถือกรรมสิทธิ์ที่ดินในอินโดนีเซียไม่ได้
  • ใช้ชื่อคนอื่นถือทรัพย์แทน ในอินโดนีเซียการโอนที่มุ่งให้คนต่างชาติได้กรรมสิทธิ์ทางอ้อมเป็นโมฆะ ในไทยก็มีความเสี่ยงทางกฎหมาย ไม่ควรทำ
  • ซ่อนหรือโอนทรัพย์หนีเสียเอง อาจกลายเป็นผลเสียต่อคุณในคดี

เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ควรปรึกษาก่อนเซ็นข้อตกลงแบ่งทรัพย์ และทันทีที่มีทรัพย์อยู่สองประเทศหรือมีที่ดินในอินโดนีเซีย งานที่ทนายช่วยได้ เช่น

  • ตรวจว่าทรัพย์แต่ละชิ้นเป็นสินสมรสหรือสินส่วนตัว และมีประเด็นกฎหมายขัดกันหรือไม่
  • ร่างข้อตกลงแบ่งทรัพย์ที่ครอบคลุมทรัพย์ทั้งสองประเทศให้ชัดเจน
  • ยื่นฟ้องหย่าพร้อมเรียกแบ่งสินสมรสและค่าเลี้ยงชีพ และขอคำสั่งคุ้มครองชั่วคราว
  • ประสานทนายอินโดนีเซียเรื่องที่ดินและทรัพย์ร่วมในอินโดนีเซีย รวมถึงสัญญาเรื่องทรัพย์สินระหว่างสมรส

การแยกแผนตามที่ตั้งของทรัพย์และตกลงให้ครบในคราวเดียว ช่วยลดโอกาสที่ต้องมีคดีต่อในอีกประเทศ หากต้องการให้ช่วยประเมินทรัพย์ของคุณ ติดต่อสำนักงาน ได้

คำถามที่พบบ่อย

กฎหมายอินโดนีเซียแบ่งทรัพย์ร่วมครึ่งต่อครึ่งเหมือนไทยไหม

ตัวบทไม่ได้กำหนดไว้ กฎหมายสมรสอินโดนีเซียมาตรา 37 ให้ทรัพย์ร่วมจัดการตามกฎหมายของแต่ละฝ่าย ซึ่งหมายถึงกฎหมายศาสนา กฎหมายจารีตประเพณี และกฎหมายอื่น ส่วนที่ได้จึงขึ้นกับกฎหมายที่ใช้และข้อเท็จจริง ควรให้ทนายอินโดนีเซียประเมิน

ที่ดินในอินโดนีเซียที่ซื้อระหว่างสมรส ภรรยาไทยมีชื่อร่วมได้ไหม

ไม่ได้ กฎหมายที่ดินอินโดนีเซียมาตรา 21 ให้เฉพาะคนสัญชาติอินโดนีเซียมีกรรมสิทธิ์ในที่ดิน คนต่างชาติที่ได้มาเพราะทรัพย์ปะปนจากการสมรสต้องสละภายใน 1 ปี มิฉะนั้นที่ดินตกเป็นของรัฐ ควรให้ทนายอินโดนีเซียหาทางจัดการส่วนของคุณ (ถ้ามี) ให้ถูกกฎหมาย

แต่งงานแล้ว ยังทำสัญญาเรื่องทรัพย์สินได้ไหม

ได้ตามกฎหมายอินโดนีเซีย คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญอินโดนีเซียเปิดให้ทำได้ระหว่างสมรส โดยรับรองโดยนายทะเบียนสมรสหรือโนตารี ส่วนสัญญาตามกฎหมายไทยมีหลักเกณฑ์ต่างออกไป ควรให้ทนายตรวจก่อนทำ

ไม่ได้จดทะเบียนสมรส มีสินสมรสไหม

ไม่มีสินสมรสตาม ป.พ.พ. เพราะมาตรา 1457 ให้การสมรสมีได้เฉพาะเมื่อจดทะเบียน แต่ทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกันยังอาจเรียกแบ่งได้ตามหลักกฎหมายอื่น และถ้าจดนิกะห์ในอินโดนีเซียตามกฎหมายที่นั่น สถานะอาจต่างออกไป ควรให้ทนายตรวจ

ศาลไทยสั่งแบ่งที่ดินในอินโดนีเซียได้หรือไม่

บังคับในอินโดนีเซียโดยตรงไม่ได้ตามหลักทั่วไป เพราะคำพิพากษาศาลต่างประเทศไม่มีสภาพบังคับในอินโดนีเซียโดยอัตโนมัติ และที่ดินยังติดข้อห้ามคนต่างชาติถือกรรมสิทธิ์ ทางที่ใช้ได้จริงมักเป็นการตกลงคิดมูลค่ารวม หรือดำเนินการที่ศาลอินโดนีเซีย

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ