คนไทยที่สมรสกับคนอินโดนีเซียมักคุ้นกับการหย่าที่อำเภอ จึงแปลกใจเมื่อรู้ว่าที่อินโดนีเซียไม่มีทางแบบนั้น บางคนได้ยินว่าสามีพูดคำหย่าแล้วถือว่าจบ บางคนไม่แน่ใจว่าต้องไปศาลไหน บทความนี้อธิบายกฎหมายหย่าอินโดนีเซียทีละขั้น ทั้งคู่มุสลิมและคู่ที่นับถือศาสนาอื่น เพื่อให้คุณรู้ว่าต้องเตรียมอะไรก่อนตัดสินใจ
กฎหมายหย่าอินโดนีเซียมีหลักอย่างไร
กฎหมายหย่าอินโดนีเซีย คือกฎเกณฑ์ของรัฐอินโดนีเซียที่กำหนดว่าการสมรสจะสิ้นสุดด้วยการหย่าได้อย่างไร ฐานหลักอยู่ในกฎหมายสมรสอินโดนีเซีย พ.ศ. 2517 (ค.ศ. 1974) ข้อบังคับรัฐบาลว่าด้วยการใช้กฎหมายสมรส พ.ศ. 2518 (ค.ศ. 1975) และกฎหมายศาลศาสนา พ.ศ. 2532 (ค.ศ. 1989) ซึ่งแก้ไขภายหลัง
หัวใจอยู่ที่กฎหมายสมรสมาตรา 39 ซึ่งให้หย่าได้เฉพาะต่อหน้าศาล หลังศาลพยายามไกล่เกลี่ยแล้วไม่สำเร็จ และต้องมีเหตุเพียงพอว่าทั้งสองไม่อาจอยู่ร่วมกันอย่างปกติสุข อินโดนีเซียจึงไม่มีการหย่าโดยความยินยอมแบบจดทะเบียนอย่างเดียวเหมือนอำเภอของไทย แม้ทั้งสองฝ่ายตกลงกันได้ก็ต้องยื่นต่อศาลและพิสูจน์เหตุตามกฎหมาย ภาพรวมการหย่าของคู่ไทย–อินโดนีเซียทุกทางอยู่ใน หย่ากับคนอินโดนีเซีย หย่าที่ไทยหรือที่อินโดนีเซีย
หย่าที่อินโดนีเซียต้องไปศาลไหน
กฎหมายสมรสมาตรา 63 ให้ "ศาล" หมายถึงศาลศาสนา (Pengadilan Agama) สำหรับผู้นับถือศาสนาอิสลาม และศาลทั่วไปสำหรับผู้นับถือศาสนาอื่น ศาลทั่วไปในที่นี้คือศาลชั้นต้นของระบบศาลยุติธรรมทั่วไป (Pengadilan Negeri) ไม่ใช่ศาลแขวงของไทยที่รับคดีเล็ก
| ประเด็น | ศาลศาสนา | ศาลทั่วไป |
|---|---|---|
| ใช้กับใคร | คู่ที่นับถือศาสนาอิสลาม | คู่ที่ไม่ใช่มุสลิม |
| ใครยื่น | สามียื่นคำร้องขอหย่า หรือภรรยายื่นฟ้องหย่า | สามีหรือภรรยา หรือผู้รับมอบอำนาจ |
| ยื่นที่ศาลท้องที่ใด | โดยหลักที่ภรรยาอยู่ ถ้าภรรยาอยู่ต่างประเทศ ใช้ท้องที่ของสามี | โดยหลักที่จำเลยอยู่ ถ้าจำเลยอยู่ต่างประเทศ ใช้ท้องที่ของโจทก์ |
| การหย่ามีผลเมื่อไร | สามีขอ: นับแต่ประกาศหย่าต่อหน้าศาล · ภรรยาฟ้อง: เมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด | ต้องแจ้งจดทะเบียนการหย่าภายใน 60 วันนับแต่คำพิพากษาถึงที่สุด (วันที่มีผลควรให้ทนายตรวจ) |
| เอกสารที่ได้ | หนังสือสำคัญการหย่าจากศาล | สำเนาทะเบียนการหย่าจากทะเบียนราษฎร |
คู่มุสลิมหย่าที่ศาลศาสนาอย่างไร
บทความนี้อธิบายเฉพาะขั้นตอนและผลตามกฎหมายของรัฐอินโดนีเซีย ไม่ได้ให้ความเห็นหรือวินิจฉัยตามหลักศาสนา ศาลศาสนามีอำนาจพิจารณาคดีการสมรสระหว่างบุคคลที่นับถือศาสนาอิสลาม และการหย่ามีสองแบบ
สามีเป็นฝ่ายขอหย่า (cerai talak)
สามียื่นคำร้องขอให้ศาลเปิดการพิจารณาเพื่อเป็นสักขีพยานการประกาศหย่าของสามี โดยหลักยื่นที่ศาลท้องที่ที่ภรรยาอยู่ ถ้าภรรยาอยู่ต่างประเทศ เช่น อยู่ไทย ให้ยื่นที่ศาลท้องที่ของสามี ถ้าศาลเห็นว่าไกล่เกลี่ยไม่ได้และมีเหตุเพียงพอ ศาลอนุญาตตามคำร้อง ซึ่งภรรยาอุทธรณ์ได้ เมื่อคำสั่งถึงที่สุด ศาลนัดให้สามีหรือผู้รับมอบอำนาจพิเศษประกาศหย่าต่อหน้าศาล ถ้าสามีไม่มาและไม่ส่งผู้แทนภายใน 6 เดือนนับแต่วันที่ศาลกำหนดวันนัด ทั้งที่ได้รับหมายโดยชอบ คำสั่งสิ้นผลและยื่นด้วยเหตุเดิมอีกไม่ได้ การสมรสสิ้นสุดนับแต่วันประกาศ
ภรรยาเป็นฝ่ายฟ้องหย่า (cerai gugat)
ภรรยาหรือผู้รับมอบอำนาจยื่นฟ้องที่ศาลท้องที่ที่ภรรยาอยู่ ถ้าภรรยาอยู่ต่างประเทศ ให้ยื่นที่ศาลท้องที่ที่สามีอยู่ การหย่ามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด ภรรยาไทยมุสลิมที่อยู่ไทยและจะฟ้องสามีมุสลิมในอินโดนีเซีย จึงต้องยื่นที่ศาลศาสนาท้องที่ของสามี หรือเลือกฟ้องที่ศาลไทยแทน ดู สามีอินโดนีเซียกลับประเทศไม่ติดต่อ ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม
ถ้าทั้งคู่อยู่ต่างประเทศ กฎหมายให้ยื่นที่ศาลท้องที่ที่สมรส หรือศาลศาสนาจาการ์ตากลาง คู่ที่สมรสในไทยควรให้ทนายอินโดนีเซียตรวจว่าเข้าเงื่อนไขใด
ต้องไปศาลด้วยตนเองไหม
ในนัดแรกผู้พิพากษาต้องพยายามไกล่เกลี่ย และสามีภรรยาต้องมาด้วยตนเอง เว้นแต่ฝ่ายหนึ่งอยู่ต่างประเทศและมาไม่ได้ อาจให้ผู้รับมอบอำนาจพิเศษมาแทน แต่ถ้าทั้งคู่อยู่ต่างประเทศ ฝ่ายที่ยื่นต้องมาเองในนัดไกล่เกลี่ย การรับรองหนังสือมอบอำนาจที่ทำในไทยเพื่อใช้ในศาลอินโดนีเซียยังไม่ได้ยืนยัน ควรถามทนายอินโดนีเซียก่อน
หลังคำพิพากษา
เจ้าหน้าที่ศาลต้องส่งสำเนาคำพิพากษาที่ถึงที่สุดให้นายทะเบียนนิกะห์ภายใน 30 วัน ถ้าสมรสในต่างประเทศ ส่งให้นายทะเบียนที่การสมรสนั้นลงทะเบียนไว้ในอินโดนีเซีย และต้องให้หนังสือสำคัญการหย่า (akta cerai) แก่คู่ความภายใน 7 วันนับแต่แจ้งคำพิพากษาที่ถึงที่สุด คำขอเรื่องการปกครองบุตร ค่าเลี้ยงดูบุตร ค่าเลี้ยงดูภรรยา และทรัพย์ร่วม ยื่นพร้อมคดีหย่าหรือภายหลังก็ได้
คู่ที่ไม่ใช่มุสลิมหย่าที่ศาลทั่วไปอย่างไร
ฝ่ายที่จะหย่ายื่นฟ้องที่ศาลท้องที่ที่จำเลยอยู่ ถ้าไม่ทราบที่อยู่จำเลย ยื่นที่ศาลท้องที่ของโจทก์ และศาลเรียกโดยปิดประกาศที่ศาลและลงสื่อ ถ้าจำเลยอยู่ต่างประเทศ ยื่นที่ศาลท้องที่ของโจทก์ และหมายส่งผ่านสถานทูตหรือสถานกงสุลอินโดนีเซียในประเทศนั้น คู่ความมาศาลเองหรือให้ผู้รับมอบอำนาจมาแทนได้ และผู้พิพากษาพยายามไกล่เกลี่ยได้ทุกนัด ระหว่างคดี ศาลอาจอนุญาตให้แยกกันอยู่ กำหนดค่าเลี้ยงดูที่สามีต้องรับผิดชอบ และสั่งเรื่องจำเป็นเพื่อการเลี้ยงดูบุตรและรักษาทรัพย์สิน
หลังคำพิพากษาถึงที่สุด ต้องแจ้งการหย่าต่อสำนักงานทะเบียนราษฎร (Dukcapil) ภายใน 60 วัน เพื่อรับสำเนาทะเบียนการหย่า (Kutipan Akta Perceraian) ซึ่งสำคัญเมื่อจะใช้สถานะหย่า เช่น การจดทะเบียนสมรสใหม่ที่ทะเบียนราษฎรต้องแนบหลักฐานการหย่า ถ้าต้องการรู้ว่าการหย่ามีผลนับแต่วันใดสำหรับเรื่องเฉพาะ ควรให้ทนายอินโดนีเซียตรวจ
เหตุหย่าตามกฎหมายอินโดนีเซียมีอะไรบ้าง
ข้อบังคับรัฐบาลว่าด้วยการใช้กฎหมายสมรสกำหนดเหตุหย่าไว้หกข้อ ดังนี้ คู่มุสลิมควรให้ทนายอินโดนีเซียตรวจด้วยว่าศาลศาสนาใช้หลักเกณฑ์ใดเพิ่มเติมหรือไม่
- ฝ่ายหนึ่งผิดประเวณี หรือติดสุรา ยาเสพติด การพนัน หรือพฤติกรรมทำนองเดียวกันที่แก้ยาก
- ฝ่ายหนึ่งทิ้งอีกฝ่ายไปสองปีติดต่อกัน โดยไม่ได้รับอนุญาตและไม่มีเหตุอันชอบ
- ฝ่ายหนึ่งต้องโทษจำคุกห้าปีหรือหนักกว่าหลังสมรส
- ฝ่ายหนึ่งกระทำทารุณหรือทำร้ายร้ายแรงจนเป็นอันตรายต่ออีกฝ่าย
- ฝ่ายหนึ่งพิการหรือเจ็บป่วยจนทำหน้าที่คู่สมรสไม่ได้
- ทะเลาะเบาะแว้งกันต่อเนื่อง ไม่มีหวังจะกลับมาอยู่ร่วมกันอย่างปกติสุข
เหตุเหล่านี้ไม่เหมือนเหตุของไทยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1516 ไทยใช้จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปี แต่อินโดนีเซียใช้ทิ้งไปสองปีติดต่อกัน โดยคดีเหตุนี้ยื่นที่ศาลท้องที่ของโจทก์ได้เมื่อพ้นสองปีนับแต่จำเลยออกจากบ้าน และอินโดนีเซียไม่มีเหตุแยกกันอยู่เกินสามปีแบบไทย ส่วนเหตุทะเลาะต่อเนื่องต้องพิสูจน์อย่างไร ควรให้ทนายอินโดนีเซียประเมิน เหตุฝั่งไทยดู เหตุฟ้องหย่า มาตรา 1516 ตัวบทล่าสุด
คู่ต่างศาสนา หรือจดทะเบียนสมรสที่ไทย ต้องระวังอะไร
กฎหมายศาลศาสนาเขียนอำนาจไว้สำหรับคดีระหว่างบุคคลที่นับถือศาสนาอิสลาม ถ้าฝ่ายหนึ่งเป็นมุสลิมและอีกฝ่ายไม่ใช่ ยังไม่ได้ยืนยันว่าคดีต้องไปศาลใด ควรให้ทนายอินโดนีเซียตรวจก่อนยื่น อีกเรื่องคือการสมรสที่อำเภอไทย กฎหมายสมรสมาตรา 56 ถือว่าการสมรสในต่างประเทศของคนอินโดนีเซียสมบูรณ์ถ้าทำตามกฎหมายของประเทศนั้นและไม่ฝ่าฝืนกฎหมายสมรสอินโดนีเซีย แต่ต้องนำหลักฐานไปลงทะเบียนภายใน 1 ปีหลังกลับเข้าอินโดนีเซีย ถ้ายังไม่ได้ลงทะเบียน ผลต่อการฟ้องหย่ายังไม่ได้ยืนยัน อย่าสรุปเองว่าการสมรสเป็นโมฆะ
ตัวอย่างสมมติ: ภรรยาไทยมุสลิมกับสามีที่อยู่อินโดนีเซีย
นางบี คนไทยมุสลิม จดทะเบียนสมรสที่อำเภอกับนายบูดี (ชื่อสมมติ) ชาวอินโดนีเซียมุสลิม และนายบูดีนำไปลงทะเบียนในอินโดนีเซียแล้ว ต่อมานายบูดีกลับไปอยู่อินโดนีเซีย ถ้านางบีเลือกหย่าที่นั่น เธอต้องฟ้องที่ศาลศาสนาท้องที่ของนายบูดี อาจให้ผู้รับมอบอำนาจพิเศษไปแทนในนัดไกล่เกลี่ย และต้องพิสูจน์เหตุ เช่น ทะเลาะต่อเนื่องจนไม่มีหวังคืนดี เมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด เจ้าหน้าที่ศาลต้องออกหนังสือสำคัญการหย่าให้ แล้วเธอนำมาขอบันทึกการหย่าในไทย ดู หย่าที่อินโดนีเซียแล้ว ใบหย่าอินโดนีเซียใช้ในไทยได้ไหม
เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง
ควรปรึกษาตั้งแต่ก่อนเลือกประเทศที่จะหย่า และรีบปรึกษาเมื่อได้รับเอกสารจากศาลอินโดนีเซีย ทนายช่วยได้ดังนี้
- เทียบว่าหย่าในไทยหรือที่ศาลอินโดนีเซียเหมาะกว่า จากประเทศที่แต่ละฝ่ายต้องใช้สถานะหย่า
- ตรวจศาลที่มีอำนาจ ทั้งเรื่องศาสนาและท้องที่
- ประสานทนายอินโดนีเซียเรื่องคำฟ้อง หนังสือมอบอำนาจ และการไปศาลแทน
- วางแผนคำขอเรื่องบุตร ค่าเลี้ยงดู และทรัพย์ร่วม
- เตรียมเอกสารจากศาลอินโดนีเซียเพื่อรับรอง แปล และบันทึกการหย่าในไทย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเกี่ยวกับกฎหมายหย่าอินโดนีเซีย
- เชื่อว่าสามีพูดคำหย่าแล้วถือว่าหย่าตามกฎหมายของรัฐแล้ว ตามกฎหมายของรัฐอินโดนีเซีย การหย่าต้องทำต่อหน้าศาล ส่วนทะเบียนไทยก็ไม่เปลี่ยนตามคำพูดนั้น
- คิดว่าตกลงกันแล้วไปลงชื่อที่สำนักงานกิจการศาสนา (KUA) หรือทะเบียนราษฎรได้เลย ต้องผ่านศาลก่อน
- ใช้เหตุหย่าของไทย ทิ้งร้างเกินหนึ่งปีหรือแยกกันอยู่เกินสามปีเป็นเหตุของไทย
- คิดว่าหย่าที่อำเภอไทยแล้วอินโดนีเซียรับรู้เอง ต้องแจ้งเอง และการยอมรับยังมีข้อต้องตรวจ ดู หย่าในไทยแล้วมีผลที่อินโดนีเซียไหม
- เพิกเฉยต่อหมายศาลอินโดนีเซีย หมายมักมาถึงผ่านสถานทูตอินโดนีเซียในไทย ควรรีบปรึกษาทนาย ดู สามีต่างชาติฟ้องหย่าที่ต่างประเทศ ได้รับหมายศาลแล้วต้องทำอย่างไร
ก่อนตัดสินใจหย่าตามกฎหมายหย่าอินโดนีเซีย ให้ตรวจว่าการสมรสจดทะเบียนที่ใด ทั้งสองนับถือศาสนาใด และแต่ละฝ่ายอยู่ประเทศไหน แล้วค่อยเลือกศาลและวิธียื่น หากต้องการให้ช่วยเทียบทางเลือกระหว่างหย่าในไทยกับหย่าที่ศาลอินโดนีเซีย ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ตกลงกันได้ทุกเรื่องแล้ว ศาลอินโดนีเซียจะให้หย่าแน่ไหม?
ไม่แน่เสมอไป ศาลต้องพยายามไกล่เกลี่ยก่อน และต้องเห็นว่ามีเหตุหย่าตามกฎหมาย ความตกลงช่วยเรื่องบุตรและทรัพย์สินได้ แต่ไม่ได้แทนเหตุหย่า ควรให้ทนายอินโดนีเซียประเมินพยานหลักฐานก่อนยื่น
สามีขอหย่ากับภรรยาฟ้องหย่าที่ศาลศาสนาต่างกันอย่างไร?
ต่างกันที่ผู้ยื่นและเวลาที่การหย่ามีผล สามียื่นคำร้องให้ศาลเป็นสักขีพยานการประกาศหย่า การสมรสสิ้นสุดนับแต่ประกาศต่อหน้าศาล ส่วนภรรยายื่นฟ้อง การหย่ามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด ทั้งสองแบบต้องผ่านการไกล่เกลี่ยและมีเหตุตามกฎหมาย
คนไทยที่อยู่ไทยต้องไปศาลอินโดนีเซียเองไหม?
ไม่จำเป็นเสมอไป ที่ศาลศาสนา ถ้าฝ่ายหนึ่งอยู่ต่างประเทศและมาไม่ได้ อาจให้ผู้รับมอบอำนาจพิเศษมาแทนในนัดไกล่เกลี่ย เว้นแต่ทั้งคู่อยู่ต่างประเทศ ฝ่ายที่ยื่นต้องมาเอง ส่วนศาลทั่วไปให้ผู้รับมอบอำนาจมาแทนได้ ควรถามทนายอินโดนีเซียเรื่องการรับรองหนังสือมอบอำนาจ
หย่าที่ศาลทั่วไปของอินโดนีเซียแล้วต้องทำอะไรต่อ?
ต้องแจ้งการหย่าต่อสำนักงานทะเบียนราษฎรภายใน 60 วันนับแต่คำพิพากษาถึงที่สุด เพื่อรับสำเนาทะเบียนการหย่า และฝ่ายไทยควรนำเอกสารที่รับรองและแปลแล้วมาขอบันทึกการหย่าที่สำนักทะเบียนไทยต่อ
แยกกันอยู่นานแค่ไหนจึงฟ้องหย่าที่อินโดนีเซียได้?
กฎหมายอินโดนีเซียไม่มีเหตุแยกกันอยู่ตามระยะเวลาแบบไทย เหตุที่ใกล้เคียงคือฝ่ายหนึ่งทิ้งอีกฝ่ายไปสองปีติดต่อกันโดยไม่ได้รับอนุญาตและไม่มีเหตุอันชอบ หรือทะเลาะต่อเนื่องจนไม่มีหวังคืนดี ซึ่งศาลจะพิจารณาจากพยานหลักฐาน
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
