จดทะเบียนสมรสที่อเมริกา หย่าในไทยได้ไหม? ทะเบียนสมรสสหรัฐฯ เอกสาร และทางหย่าที่ใช้ได้

คุณกับคู่สมรสชาวอเมริกันอาจจดทะเบียนสมรสกันที่สหรัฐฯ แล้วย้ายมาใช้ชีวิตในไทย จนวันหนึ่งต้องคิดเรื่องหย่า คำถามแรกคือ ทะเบียนสมรสจากรัฐในอเมริกาใช้ในไทยได้หรือไม่ และถ้าไม่เคยนำไปบันทึกที่อำเภอเลยจะหย่าในไทยได้อย่างไร บทความนี้อธิบายสถานะของการสมรสแบบนี้ตามกฎหมายไทย ทางหย่าที่ยืนยันได้ และเอกสารจากสหรัฐฯ ที่ต้องเตรียม

จดทะเบียนสมรสที่อเมริกา กฎหมายไทยยอมรับไหม

การสมรสตามแบบของต่างประเทศ คือการสมรสที่ทำตามขั้นตอนที่กฎหมายของประเทศที่ทำการสมรสกำหนด เช่น จดทะเบียนกับหน่วยงานของรัฐในสหรัฐฯ จนได้ทะเบียนสมรสที่รัฐออกให้ (marriage certificate) กฎหมายไทยรองรับการสมรสลักษณะนี้ไว้สองแห่ง

  • พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 (พ.ร.บ.ขัดกันฯ) มาตรา 20 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "การสมรสซึ่งได้ทำถูกต้องตามแบบที่บัญญัติไว้ในกฎหมายแห่งประเทศที่ทำการสมรสนั้น ย่อมเป็นอันสมบูรณ์" ตามถ้อยคำที่สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกายกไว้ในบันทึกความเห็น เรื่องเสร็จที่ 227/2529
  • ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1459 บัญญัติว่าการสมรสในต่างประเทศระหว่างคนไทยด้วยกัน หรือที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีสัญชาติไทย "จะทำตามแบบที่กำหนดไว้ตามกฎหมายไทยหรือกฎหมายแห่งประเทศนั้นก็ได้"

ผลคือ คนไทยที่จดทะเบียนสมรสกับชาวอเมริกันตามกฎหมายของรัฐในสหรัฐฯ โดยหลักเป็นการสมรสตามแบบที่กฎหมายไทยยอมรับ แม้ไม่ได้ไปจดซ้ำที่สถานทูตไทยหรือที่อำเภอ คำว่า "โดยหลัก" สำคัญ เพราะมาตรา 20 พูดถึงแบบของการสมรสเท่านั้น ส่วนเงื่อนไขการสมรส เช่น อายุ หรือการไม่มีคู่สมรสอยู่ก่อน ต้องเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของแต่ละฝ่ายตามมาตรา 19 ของ พ.ร.บ.ขัดกันฯ

ต้องจดทะเบียนสมรสซ้ำในไทยไหม

โดยทั่วไปไม่ต้องจดซ้ำ สิ่งที่ทำได้คือนำทะเบียนสมรสสหรัฐฯ ที่ผ่านการรับรองแล้วไปขอบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (แบบ คร.22) ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต เพื่อให้ทะเบียนราษฎรไทยตรงกับความจริง สถานทูตไทยในกรุงวอชิงตันแนะนำให้คนไทยที่สมรสในสหรัฐฯ ปรับปรุงสถานะในทะเบียนไทย และระบุว่าการบันทึกนี้ต้องทำในประเทศไทย

ยังไม่พบบทกฎหมายที่บอกว่าถ้าไม่บันทึกแล้วการสมรสจะไม่มีผล แต่ทะเบียนไทยที่ยังแสดงว่าคุณโสดอาจสร้างความสับสนเมื่อทำนิติกรรมเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือเมื่อจะหย่า ภาพรวมสำหรับการสมรสในทุกประเทศอ่านได้ที่ จดทะเบียนสมรสที่ต่างประเทศ หย่าในไทยได้ไหม ต้องทำอะไรก่อน

สมรสที่อเมริกา หย่าในไทยได้ทางไหนบ้าง

สำหรับคู่ที่สมรสตามกฎหมายของรัฐในสหรัฐฯ อย่างเดียว มีสามทางให้พิจารณา แต่ความชัดเจนของแต่ละทางไม่เท่ากัน

ทางหย่าอีกฝ่ายต้องร่วมมือไหมความชัดเจนของทางนี้หลังจบต้องทำอะไร
ฟ้องหย่าที่ศาลไทยไม่ต้อง แต่ต้องมีเหตุหย่าตามกฎหมายยืนยันได้ตามตัวบทนำคำพิพากษาถึงที่สุดไปบันทึกการหย่าที่สำนักทะเบียน
หย่าที่ศาลรัฐในสหรัฐฯ แล้วบันทึกในไทยขึ้นกับกฎหมายของรัฐนั้นยืนยันได้ในส่วนการบันทึกในไทยรับรองใบหย่า แปล แล้วขอบันทึกการหย่า (คร.22)
จดทะเบียนหย่าโดยความยินยอมที่อำเภอต้องร่วมมือทั้งสองฝ่ายยังไม่พบแนวปฏิบัติที่ยืนยันได้ต้องสอบถามสำนักทะเบียนและทนายก่อนเริ่ม

ทางที่ 1: ฟ้องหย่าที่ศาลไทย

นี่คือทางที่ยืนยันได้ชัดที่สุด ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 4 ตรี เปิดให้โจทก์ที่มีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทยฟ้องคดีที่ศาลไทยได้ แม้จำเลยไม่มีภูมิลำเนาในไทยและอาศัยอยู่ที่สหรัฐฯ คดีหย่าเป็นคดีครอบครัว จึงยื่นที่ศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ

ในคดีนี้ศาลต้องพิจารณา พ.ร.บ.ขัดกันฯ มาตรา 27 ซึ่งกำหนดว่าศาลไทยจะพิพากษาให้หย่าได้เมื่อกฎหมายสัญชาติของทั้งสามีและภริยายอมให้หย่า ส่วนเหตุหย่าใช้กฎหมายของถิ่นที่ฟ้อง คือเหตุตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 เรื่องหย่าในสหรัฐฯ เป็นกฎหมายของแต่ละรัฐ ทนายจึงต้องวางแนวนำสืบเรื่องกฎหมายฝั่งอเมริกัน ถ้าไม่ได้พิสูจน์ให้เป็นที่พอใจแก่ศาล มาตรา 8 ให้ศาลใช้กฎหมายภายในของไทย

การสมรสพิสูจน์ด้วยเอกสาร ทนายจะใช้ทะเบียนสมรสสหรัฐฯ ที่ผ่านการรับรองและแปลแล้วเป็นหลักฐาน ถ้าคู่สมรสอยู่สหรัฐฯ ศาลต้องส่งหมายเรียกไปต่างประเทศ รายละเอียดกรณีอีกฝ่ายติดต่อไม่ได้อยู่ใน สามีอเมริกันหายตัว ติดต่อไม่ได้ ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม

ทางที่ 2: หย่าที่ศาลรัฐในสหรัฐฯ แล้วบันทึกในไทย

ถ้าคู่สมรสอยู่ในสหรัฐฯ และคดีหย่าเริ่มที่ศาลของรัฐ เมื่อได้ใบหย่าหรือคำพิพากษาแล้ว ฝ่ายที่มีสัญชาติไทยขอให้บันทึกการหย่าที่ทำในต่างประเทศได้ที่สำนักทะเบียนแห่งใดก็ได้ เอกสารภาษาต่างประเทศต้องผ่านการรับรองนิติกรณ์โดยกรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ ใช้พยานสองคน และไม่เสียค่าธรรมเนียม เงื่อนไขการฟ้องในรัฐเป็นกฎหมายของแต่ละรัฐ และถ้าอีกฝ่ายโต้แย้งผลการหย่า การยอมรับคำพิพากษาต่างประเทศในไทยยังต้องดูหลักกฎหมายขัดกันประกอบ ควรให้ทนายตรวจก่อน

ทางที่ 3: จดทะเบียนหย่าโดยความยินยอมที่อำเภอ

ป.พ.พ. มาตรา 1515 บัญญัติว่า เมื่อได้จดทะเบียนสมรสตามประมวลกฎหมายนี้ การหย่าโดยความยินยอมจะสมบูรณ์ต่อเมื่อคู่สมรสได้จดทะเบียนการหย่านั้นแล้ว แต่สำหรับคู่ที่สมรสตามกฎหมายของรัฐในสหรัฐฯ อย่างเดียวและไม่เคยจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทย ยังไม่พบแนวปฏิบัติของกรมการปกครองที่เผยแพร่ไว้ชัดเจนว่าสำนักทะเบียนจะดำเนินการอย่างไร

ก่อนทำหนังสือหย่าหรือนัดกันไปอำเภอ จึงควรสอบถามสำนักทะเบียนที่จะไปให้ชัด และปรึกษาทนายก่อนว่าจะหย่าในไทยทางใด ถ้าต้องการผลที่แน่นอนกว่า ทางที่ยืนยันได้คือฟ้องหย่าที่ศาล

เอกสารจากสหรัฐฯ ที่ต้องเตรียมเพื่อหย่าในไทย

ไม่ว่าจะเลือกทางใด ทะเบียนสมรสหรือใบหย่าที่หน่วยงานสหรัฐฯ ออกให้ ต้องผ่านการรับรองก่อนจึงจะใช้กับหน่วยงานไทยได้ ขั้นตอนปัจจุบันที่สถานทูตและสถานกงสุลใหญ่ไทยในสหรัฐฯ ประกาศไว้ตรงกัน มีดังนี้

  1. เตรียมทะเบียนสมรสฉบับที่หน่วยงานของรัฐออกให้
  2. รับรองที่สำนักงานเลขาธิการรัฐ (Secretary of State) ของรัฐที่ออกเอกสาร
  3. รับรองต่อที่กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ
  4. รับรองที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยที่ดูแลรัฐนั้น เช่น เอกสารจากรัฐแคลิฟอร์เนียหรือรัฐเนวาดาอยู่ในเขตของสถานกงสุลใหญ่ ณ นครลอสแอนเจลิส
  5. แปลเป็นภาษาไทยและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล
  6. ยื่นต่อสำนักทะเบียน หรือให้ทนายใช้เป็นพยานเอกสารในศาล

ประเด็นที่คนเข้าใจผิดบ่อยคืออนุสัญญาว่าด้วยการยกเลิกข้อกำหนดการรับรองเอกสารมหาชนของต่างประเทศ หรืออนุสัญญาอะพอสทิล (Apostille) สหรัฐฯ เป็นภาคีมาตั้งแต่ 15 ตุลาคม 2524 ส่วนไทยภาคยานุวัติเมื่อ 30 มิถุนายน 2569 และอนุสัญญาจะมีผลสำหรับไทยวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ตอนนี้จึงยังต้องใช้ขั้นตอนข้างต้น และสถานกงสุลใหญ่ไทย ณ นครนิวยอร์กระบุว่าไม่รับการรับรองแบบอะพอสทิล หลังวันดังกล่าววิธีปฏิบัติอาจเปลี่ยน ควรตรวจประกาศของกรมการกงสุลก่อนยื่น รายละเอียดเอกสารสหรัฐฯ ชนิดอื่น เช่น หนังสือมอบอำนาจ อยู่ใน เอกสารจากอเมริกาใช้ในคดีหย่าไทย ต้องรับรองอย่างไร

ตัวอย่างสมมติ: สมรสที่ลาสเวกัส แล้วแยกทางกันในไทย

นางบี (ชื่อสมมติ) จดทะเบียนสมรสกับนายจอห์น (ชื่อสมมติ) ชาวอเมริกัน ที่เมืองลาสเวกัส รัฐเนวาดา แล้วย้ายมาอยู่เชียงใหม่ด้วยกัน โดยไม่เคยบันทึกการสมรสที่อำเภอ ต่อมานายจอห์นกลับไปทำงานที่สหรัฐฯ ส่งข้อความว่าจะไม่กลับมาอีก แต่ไม่ยอมลงนามเอกสารหย่าใด ๆ

ในตัวอย่างนี้ การสมรสที่ลาสเวกัสโดยหลักเป็นการสมรสที่กฎหมายไทยยอมรับ เมื่อนายจอห์นไม่ร่วมมือ ทางอำเภอจึงไม่ใช่ทางเลือกตั้งแต่ต้น ทนายจะตรวจว่ามีเหตุฟ้องหย่าข้อใด เช่น จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปีแล้วหรือยัง ส่วนนางบีต้องเตรียมทะเบียนสมรสจากรัฐเนวาดาที่ผ่านการรับรองครบขั้นตอนและแปลแล้ว พร้อมที่อยู่ล่าสุดของนายจอห์นในสหรัฐฯ เพื่อใช้ส่งหมาย ตัวอย่างนี้สมมติขึ้นเพื่ออธิบายหลักเท่านั้น

หย่าในไทยแล้ว ต้องทำอะไรต่อ

เมื่อศาลพิพากษาให้หย่าและคำพิพากษาถึงที่สุด การหย่ามีผลตั้งแต่นั้นตาม ป.พ.พ. มาตรา 1531 แต่จะยกขึ้นอ้างต่อบุคคลภายนอกผู้กระทำการโดยสุจริตไม่ได้จนกว่าจะจดทะเบียน ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งนำสำเนาคำพิพากษาและหนังสือรับรองคดีถึงที่สุดไปขอบันทึกการหย่าที่สำนักทะเบียนได้ตามพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัว มาตรา 16

ถ้าต้องใช้ผลการหย่าในสหรัฐฯ ด้วย การยอมรับขึ้นกับกฎหมายของแต่ละรัฐและหน่วยงานนั้น อ่านต่อที่ หย่าที่ศาลไทยแล้ว ใช้ในอเมริกาได้ไหม เทียบภาพรวมการหย่าที่ไทยกับที่สหรัฐฯ ได้ที่ หย่าที่อเมริกาหรือหย่าที่ไทย?

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดว่าสมรสที่อเมริกาไม่มีผลในไทย บางคนเข้าใจว่าเมื่อไม่ได้จดที่อำเภอจึงยังโสดตามกฎหมายไทย แล้วไปจดทะเบียนสมรสใหม่ เมื่อการสมรสเดิมโดยหลักยังมีผลอยู่ การทำเช่นนี้อาจก่อปัญหาทางกฎหมายร้ายแรงตามมา
  • เชื่อคำบอกเล่าว่าอำเภอจดหย่าให้ได้แน่ หรือไม่ได้แน่ ยังไม่พบแนวปฏิบัติที่ยืนยันได้ ควรสอบถามก่อน
  • ใช้สำเนาทะเบียนสมรสที่ยังไม่ผ่านการรับรอง ต้องรับรองครบขั้นตอนและมีคำแปลที่รับรองแล้ว และควรเริ่มทำแต่เนิ่น ๆ
  • ฟ้องโดยไม่มีเหตุหย่าที่พิสูจน์ได้ ความต้องการหย่าอย่างเดียวไม่ใช่เหตุฟ้องหย่า ต้องมีเหตุตามมาตรา 1516 และพยานหลักฐานรองรับ

เมื่อไรควรให้ทนายช่วย และทนายช่วยอะไรได้บ้าง

ควรปรึกษาทนายก่อนตัดสินใจว่าจะหย่าทางใด โดยเฉพาะเมื่ออีกฝ่ายอยู่สหรัฐฯ ไม่ยอมหย่า หรือมีลูกและทรัพย์สินร่วมกัน งานที่ทนายช่วยได้ ได้แก่

  • ตรวจทะเบียนสมรสสหรัฐฯ ว่ามีประเด็นเรื่องแบบหรือเงื่อนไขการสมรสหรือไม่
  • ประเมินว่าควรฟ้องหย่าที่ศาลไทย หย่าที่ศาลรัฐในสหรัฐฯ หรือสอบถามทางสำนักทะเบียน โดยดูจากความร่วมมือของอีกฝ่าย ลูก และทรัพย์สิน
  • วางเหตุฟ้องหย่าตามมาตรา 1516 รวบรวมพยาน และวางแนวนำสืบเรื่องกฎหมายสัญชาติตามมาตรา 27
  • จัดการคำแปลและคำร้องขอส่งหมายไปสหรัฐฯ
  • ยื่นคำขอเรื่องอำนาจปกครองบุตร ค่าอุปการะเลี้ยงดู และสินสมรสไปพร้อมคดีหย่า ดูเรื่องค่าเลี้ยงดูเมื่อพ่ออยู่สหรัฐฯ ที่ พ่ออเมริกันกลับสหรัฐฯ ไม่ส่งค่าเลี้ยงดูลูก
  • ดำเนินการบันทึกการหย่าหลังคดีถึงที่สุด และประสานทนายในสหรัฐฯ เมื่อต้องใช้ผลการหย่าที่นั่น

ถ้าคุณจดทะเบียนสมรสที่อเมริกาและกำลังคิดเรื่องหย่า ให้เริ่มจากหาทะเบียนสมรสฉบับที่รัฐออกให้ ตรวจว่ารัฐใดเป็นผู้ออก และจดที่อยู่ล่าสุดของคู่สมรสไว้ จากนั้นปรึกษาทนายก่อนลงนามเอกสารหรือนัดไปหน่วยงานใด หากต้องการให้ช่วยประเมินทางหย่าจากข้อเท็จจริงของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

จดทะเบียนสมรสที่ลาสเวกัส กฎหมายไทยถือว่าเป็นคู่สมรสกันไหม?

โดยหลักถือว่าเป็น ถ้าการสมรสทำถูกต้องตามแบบของรัฐที่จดทะเบียน เพราะ พ.ร.บ.ขัดกันฯ มาตรา 20 รับรองการสมรสที่ทำถูกแบบของประเทศที่ทำการสมรส และ ป.พ.พ. มาตรา 1459 ให้คนไทยสมรสในต่างประเทศตามแบบของประเทศนั้นได้ แต่เงื่อนไขการสมรสต้องครบตามกฎหมายสัญชาติของแต่ละฝ่ายด้วย

ต้องนำทะเบียนสมรสอเมริกาไปบันทึกที่อำเภอก่อนฟ้องหย่าไหม?

ยังไม่พบแนวปฏิบัติที่กำหนดไว้ชัด ทนายจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงของคุณ โดยทั่วไปการบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ช่วยให้ทะเบียนไทยตรงกับความจริง และสถานทูตไทยในสหรัฐฯ แนะนำให้ปรับปรุงสถานะ ส่วนในคดี ทนายจะใช้ทะเบียนสมรสสหรัฐฯ ที่รับรองและแปลแล้วเป็นหลักฐาน

สมรสที่อเมริกา จดทะเบียนหย่าที่อำเภอได้ไหม?

ยังไม่มีคำตอบที่ยืนยันได้ เพราะยังไม่พบแนวปฏิบัติของกรมการปกครองสำหรับคู่ที่สมรสตามกฎหมายรัฐในสหรัฐฯ อย่างเดียว ควรสอบถามสำนักทะเบียนที่จะไปและปรึกษาทนายก่อน ถ้าต้องการผลที่แน่นอนกว่า ทางที่ยืนยันได้คือฟ้องหย่าที่ศาลเยาวชนและครอบครัว

สามีกลับอเมริกาแล้วไม่ยอมหย่า ฟ้องหย่าที่ศาลไทยได้ไหม?

ได้ ถ้าคุณมีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย และมีเหตุฟ้องหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 ป.วิ.พ. มาตรา 4 ตรี เปิดให้ฟ้องที่ศาลไทยได้แม้จำเลยอยู่ต่างประเทศ ศาลจะส่งหมายไปสหรัฐฯ ตามขั้นตอนของ ป.วิ.พ. และคุณต้องนำพยานมาพิสูจน์เหตุหย่า

ทะเบียนสมรสอเมริกาที่ติดอะพอสทิลแล้ว ใช้ในไทยได้เลยไหม?

ยังไม่ได้ ณ เดือนพฤศจิกายน 2569 อนุสัญญาจะมีผลสำหรับไทยวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ตอนนี้ยังต้องรับรองที่สำนักงานเลขาธิการรัฐ (Secretary of State) ของรัฐที่ออกเอกสาร กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ และสถานทูตหรือสถานกงสุลไทย แล้วแปลและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล หลังวันดังกล่าวควรตรวจประกาศของกรมการกงสุลก่อนยื่น

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ